IV SA/Wa 1176/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie asesor WSA Joanna Skiba, asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2007 r. sprawy ze skargi Z. K. i Z. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie nieważności dokonanej wymiany gruntów 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących Z. K. i Z. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].05.2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].03.2007 r. w której umorzył postępowanie z wniosku spadkobierców A. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...].05.1966 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...].09.1965 r. zatwierdzającą projekt wymiany gruntów poddanych wymianie oznaczonych jako działka nr [...] o pow. 11,7310 ha. Jako podstawę takiego rozstrzygnięcia wskazał art. 105 § 1 Kpa w związku z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tj. Dz. U. z 2004 r., nr 208, poz. 2128 ze zm.). W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Minister zauważył, że w trakcie prowadzonego postępowania wymiennego przedmiotowe gospodarstwo, w skład którego wchodziła działka nr [...] o pow. 11,7310 ha nie posiadało uregulowanego stanu prawnego, a znajdowało się w posiadaniu samoistnym A. K. i jego matki W. K. W dniu [...].12.1973 r. otrzymali oni akt własności ziemi na to gospodarstwo o łącznej pow. 16,9440 ha, w tym działek wydzielonych w wyniku wymiany. Wydanie aktu własności ziemi usankcjonowało stan zatwierdzony kwestionowanymi w tym postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym decyzjami Prezydiów Rad Narodowych. Stąd w ocenie organu żądania spadkobierców A. K. - Z. K. i Z. Z. wiążą się z podważeniem prawidłowości owego aktu własności ziemi, a zatem wniosek ich należałoby rozpatrzeć jako wniosek o stwierdzenie nieważności tego aktu własności ziemi z dnia [...].12.1973 r. Prowadzenie jednakże takiego postępowania nie jest możliwe, bowiem art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa z dniem 1.01.1992 r. wyłączył taką możliwość odnośnie ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz.250 ze zm.). Zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i we wniesionej skardze Z. K. i Z. Z. wskazali na uprzednie wyroki zapadłe w tej sprawie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w których Sąd uchylił decyzje Ministra i zawarł wskazania, które winny być uwzględnione w ponownie toczącym się postępowaniu. Skarżący zarzucili Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że do zaleceń tych nie zastosował się, a także nie odniósł się do ich merytorycznych uwag, dotyczących braku ekwiwalentności tej wymiany. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że w myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Zatem obowiązek ten spoczywa tak na sądzie jak i na organie orzekającym w sprawie. W niniejszej sprawie przepis ten został naruszony przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku czego obie kwestionowane decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie tej jak już wspomniano dwukrotnie wypowiadał się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie za każdym razem uchylając decyzje Ministra. W wyroku z dnia 22.06.2005 r. IV SA/Wa 402/05 przesądzono, że fakt, iż A. K. nie był jedynym właścicielem działki nr [...] pozostaje bez znaczenia dla prawidłowości postępowania o wymianie gruntów, w myśl bowiem art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów mógł on jako samoistny posiadacz gruntu dysponować nim samoistnie. Stąd uznano już wówczas, iż taki zarzut skarżących jest chybiony. Podobnie uznano za skuteczne zrzeczenie się przez A. K. 5,83 ha użytków zielonych na rzecz Skarbu Państwa w formie ugody, która została zatwierdzona ostateczna decyzją z dnia [...].11.1962 r., bowiem w tym postępowaniu kwestia ta nie podlega badaniu. Wyrok WSA z dnia 22.06.2005 r. nałożył jednak na organ szereg obowiązków. W szczególności wskazanie lokalizacji oraz numeru działki podlegającej przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za melioracje i zagospodarowanie w celu ustalenia, czy stanowiła część gospodarstwa rolnego o pow. 11,7831 ha, będącego przedmiotem postępowania zakończonego wydaniem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia [...].09.1965 r. zatwierdzającej projekt wymiany gruntów. Względnie wykazanie, że stanowiła odrębną od tego gospodarstwa nieruchomość. Na Ministra został także nałożony obowiązek wyjaśnienia kwestii prawidłowości oszacowania wartości działki objętej wymianą, a więc działki nr [...], w szczególności przesądzenie, czy miała charakter leśny z uwagi na zapis art. 2 ust. 2 lub 3 dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów (Dz. U. z 1962 r., nr 46, poz. 226). Kolejne rozstrzygnięcia Ministra nie czyniły zadość tym obowiązkom, zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25.09.2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 977/06 stwierdził, że w sposób niedostateczny Minister dokonał oceny, czy wymiana gruntów pomiędzy A. K. a Skarbem Państwa dokonana została z poszanowaniem zasady ekwiwalentności zapisanej w art. 2 cyt. dekretu. Ustalenia poczynione w tym zakresie przez Ministra Sąd uznał za gołosłowne i nakazał wykazanie, że : 1. nominalna wartość działek nr [...] i [...] otrzymanych w wyniku wymiany o pow. 3,6090 ha i wartości 127.710 jednostek szacunkowych, 2. rzeczywiste niedoszacowanie tej wartości w związku ze zmeliorowaniem działek nr [...] i [...], 3. oraz przyrzeczenie zmeliorowania innych gruntów, które A. K. otrzymał w wyniku wymiany odpowiadały łącznie wartości działki nr [...], a więc stanowiły odpowiednik co najmniej 248.000 jednostek szacunkowych). Sąd Administracyjny wyraził wówczas pogląd, że bez precyzyjnego wykazania (z ewentualnym udziałem rzeczoznawcy) wartości ekwiwalentu Skarbu Państwa sformułowanie oceny odnośnie ekwiwalentności tej wymiany nie jest możliwe. Należy podkreślić, iż w czasie wydawania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie obu przytoczonych wyroków obowiązywały już przepisy powołanej w zaskarżonej obecnie decyzji Ministra ustawy z dnia 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tj. Dz. U. z 2004 r., nr 208, poz. 2128 ze zm.)., a w szczególności jej art. 63 ust. 3. Składy wówczas orzekające WSA nie stwierdziły jednakże jakoby miała to być przeszkoda do dalszego prowadzenia postępowania w tej sprawie i jak to przytoczono, nakazały dalsze merytoryczne jej rozpoznawanie, zawierając w wyrokach szczegółowe wskazania. Po wydaniu przez Sąd wyroku z dnia 25.09.2006 r. nie zmienił się zarówno stan prawny sprawy jak i faktyczny w stopniu pozwalającym na odstąpienie od sprecyzowanych przez Sąd wówczas zarówno oceny prawnej jak i wskazań co do dalszego postępowania. Stąd w dalszym ciągu związany był nimi zarówno Minister przy wydawaniu swych rozstrzygnięć podlegających obecnie kontroli, jak i skład orzekający w niniejszej sprawie. Na marginesie jedynie należy zauważyć, że na merytoryczne rozpoznanie niniejszej sprawy w dalszym ciągu pozwalał zapis art. 2 ust. 2 cyt. dekretu, stwarzający możliwość wyrównania ewentualnych różnic wartości powstałych w wyniku wymiany określonych rodzajów gruntów w gotówce. Sprawa ta winna zatem zostać rozstrzygnięta merytorycznie. Minister po raz kolejny rozpoznając ją przy uwzględnieniu przepisów dekretu z dnia 16.08.1949 r. o wymianie gruntów dokona oceny owej ekwiwalentności przeprowadzonej wymiany z uwzględnieniem faktu, że spadkobiercy B. K. (s. K.) byli posiadaczami gospodarstwa nr [...], w skład którego wchodziły działki [...], [...], [...], [...], na co wskazuje protokół ustalenia stanu władania gruntami na dzień 18.05.1960 r. Zbadania wymaga zatem, czy ta wymiana gruntów była w sposób rażący nieekwiwalentna. Przy dokonywaniu tej oceny organ nadto ustali, jakiej nieruchomości zrzekł się A. K. w wyniku ugody zawartej ze Skarbem Państwa. Przy ustaleniu, że zrzekł się części działki nr [...] wyjaśni, czy przedmiotem wymiany była cała działka nr [...], czy też jej areał pomniejszony o 5,83 ha i określi jaką wartość posiadał grunt A. K. będący przedmiotem ugody. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.