IV SA/Wa 1187/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi Fundacji "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie odebrania psa oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania Fundacji [...] z siedzibą w W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2018 r. umarzającą postępowanie w sprawie odebrania psa. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 105 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części. Postępowanie dotyczyło odebrania psa rasy bokser T. M. na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. z 2017 r., poz. 1840) . W trakcie postępowania okazało się, że pies zdechł, a właściciel nie żyje. W związku z tym organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało jej umorzyć. Fundacja [...] z siedzibą w W. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w. [...] z [...] lutego 2018 r., zarzucając naruszenie: 1) art. 105 § 1 K.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postępowanie w przedmiocie odebrania zwierzęcia staje się bezprzedmiotowe w razie śmierci zwierzęcia lub jego właściciela, gdy okoliczności te nie mają żadnego znaczenia dla wydania decyzji w przedmiocie tymczasowego odbioru zwierzęcia na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt; 2) art. 7, 77 i 107 § 3 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie czynności niezbędnych do załatwienia sprawy, tj. nieustalenie następców prawnych A. M. oraz niewezwanie ich do udziału w postępowaniu, niewypożyczenie akt sprawy karnej sygn. akt [...] oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia, czy w dacie odbioru psa od właściciela występowało znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt oraz nieustalenie wystarczającego stanu faktycznego sprawy istniejącego w dacie wydania decyzji; 3) art. 77, 80 i 107 § 3 K.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego, tj. niezapoznanie się z aktami sprawy karnej sygn. akt [...] oraz nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w celu ustalenia, czy w dacie odbioru psa od właściciela występowało znęcanie się nad zwierzęciem w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt i w następstwie niedokonania wszechstronnej i obiektywnej oceny, obejmującej rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz ostatecznie rzetelnego uzasadnienia m.in. dokonanej oceny dowodów i stanowiska organu; 4) art. 153 § 1 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji oceny prawnej oraz wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartych w uzasadnieniu wyroku z 12 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 159/16 i w związku z tym niezgodne z tym orzeczeniem uznanie, że w przypadku śmierci psa, którego dotyczyło postępowanie oraz jego właściciela, postępowanie w sprawie dotyczącej wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia odbioru tymczasowego zwierzęcia na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt stało się bezprzedmiotowe oraz podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., a w konsekwencji niepodjęcie działań w celu zgromadzenia materiału dowodowego umożliwiającego rozstrzygnięcie sprawy, uwzględniającego całą dokumentację leczenia psa; 5) art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt poprzez uznanie, że dla wydania decyzji o tymczasowym odbiorze zwierzęcia znaczenie ma stan faktyczny zaistniały po jego odbiorze, a w szczególności, czy zwierzę lub jego właściciel żyje, gdy istotne jest tylko, czy na chwilę odbioru zwierzęcia było ono traktowane w sposób określony w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt, a stan ten zagrażał jego życiu lub zdrowiu. Podnosząc takie zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wójta Gminy [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Stosownie do art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie organu i sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, iż nie można formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Z akt sprawy wynika, że wyrokiem z 12 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 159/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Fundacji [...] z siedzibą w W., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie odmowy czasowego odebrania psa. W uzasadnieniu Sąd przyjął, że decyzja w przedmiocie czasowego odebrania zwierzęcia, wydawana na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt ma charakter następczy. Ustalenie przez organ, że sytuacja zagrożenia występowała w przeszłości i stanowiła przesłankę odebrania zwierzęcia w trybie zabezpieczenia, jest wystarczające do zastosowania normy i rozstrzygnięcia o czasowym jego odebraniu nawet, gdy okaże się, że zagrożenie nie występuje w dacie wydania decyzji ze względu na śmierć zwierzęcia. Sąd wskazał, że śmierć zwierzęcia, która miała miejsce po jego odebraniu właścicielowi nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. W ocenie Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie, "organ w sposób niewystarczający poddał analizie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i zaniechał jego uzupełnienia i rzetelnej oceny". Zdaniem tego Sądu "ocena sytuacji zagrożenia dla psa wymagała zarówno wykorzystania materiałów, którymi dysponowała Prokuratura, jak też przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego". Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, śmierć zwierzęcia nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania i konieczne jest wyczerpujące zebranie materiału dowodowego w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wypowiedział się natomiast odnośnie tego, jakie znaczenie prawne ma śmierć właściciela psa, po odebraniu mu zwierzęcia. W tym zakresie nie może zatem być mowy o związaniu oceną prawną. Organ pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę po wyroku z 12 czerwca 2017 r., uzupełnił materiał dowodowy o: 1) postanowienie Prokuratora Rejonowego [...] z dnia [...] listopada 2016 r., PR [...] o umorzeniu dochodzenia w trybie art. 330 § 2 K.p.k. w sprawie przywłaszczenia psów rasy bokser przez Fundację [...] z siedzibą w W.; 2) postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...] o odmowie zawieszenia zarządu Fundacji [...] i wyznaczenia zarządcy przymusowego; 3) kopie dokumentów z akt dochodzenia [...], w tym opinię lekarsko-weterynaryjną w sprawie psa rasy bokser, którego właścicielem był T. M.. Ponadto organ ustalił, że A. M. będący właścicielem psa w typie rasy bokser o imieniu D. zmarł w dniu [...] lutego 2016 r. Po dokonaniu takich ustaleń organ pierwszej instancji przyjął, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym, brak jest bowiem podmiotu mającego interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania, podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji uznając, że z uwagi na śmierć zwierzęcia i jego właściciela postępowanie w tej sprawie jest bezprzedmiotowe. Nie można podzielić stanowiska skarżącej Fundacji, że organy naruszyły art. 153 P.p.s.a. uznając, że postępowanie w sprawie tymczasowego odebrania psa jego właścicielowi stało się bezprzedmiotowe z uwagi na śmierć właściciela wbrew ocenie prawnej i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku z 12 marca 2009 r. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wypowiedział się w powołanym wyroku. Jakkolwiek należy zgodzić się ze skarżącą, że wadliwe jest stanowisko organu odwoławczego, że zachodzi także bezprzedmiotowość postępowania o charakterze przedmiotowym z uwagi na śmierć psa. W tej kwestii Wojewódzki Sąd Administracyjny wypowiedział się, przyjmując, że okoliczność taka nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania i organ był związany tą oceną prawną wyrażoną w wyroku z 12 marca 2009 r. Jednakże naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy, albowiem postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe z uwagi na śmierć właściciela psa. Należy zatem podzielić stanowisko organów, że w sprawie zaszły podstawy do zastosowania art. 105 § 1 K.p.a. skoro postępowanie stało się bezprzedmiotowe, organy administracji publicznej zobowiązane były do jego umorzenia. Ustawa o ochronie zwierząt przewiduje szczególny tryb odebrania zwierzęcia określony w art. 7 ust. 3 tej ustawy. Ma on miejsce w przypadkach niecierpiących zwłoki, gdy dalsze pozostawienie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela lub opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu. Wówczas czynność odebrania zwierzęcia właścicielowi (opiekunowi) podejmuje policjant, strażnik gminny lub upoważniony przedstawiciel organizacji społecznej, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, zawiadamiając o tym niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta miasta), celem podjęcia decyzji w przedmiocie odebrania zwierzęcia. Decyzja wydana w trybie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt jest decyzją następczą, a organ wydający rozstrzygnięcie zobowiązany jest ustalić, czy zaistniały przesłanki do odebrania zwierzęcia, to jest czy zwierzę traktowane było w sposób określony w art. 6 ust. 2 ustawy o ochronie zwierząt oraz, czy zaistniał stan zagrażający jego życiu lub zdrowiu. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 12 marca 2009 r., powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 442/15) decyzja, o której mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt stanowi szczególny rodzaj decyzji, która zostaje wydana, gdy zwierzę zostało już faktycznie odebrane. Organ administracyjny zobligowany jest wówczas do oceny, czy przesłanki odebrania zwierzęcia w rozumieniu przepisów ustawy o ochronie zwierząt zaistniały w momencie odebrania zwierzęcia. Takie wydarzenia jak śmierć zwierzęcia, które ma miejsce po dacie jego odebrania zwierzęcia nie powodują bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Nie oznacza to jednak, że tak samo należy oceniać śmierć właściciela (opiekuna) tego zwierzęcia, który jest adresatem decyzji wydawanej na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać z kilku różnych przyczyn – podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość podmiotowa wiąże się z obiektywną niemożnością ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak elementu podmiotowego potencjalnego stosunku prawnego. Bezprzedmiotowość podmiotowa może powstać na skutek faktów naturalnych lub na skutek zdarzeń prawnych, chodzić będzie o śmierć osoby fizycznej lub o utratę przez nią zdolności do nabycia uprawnień o charakterze osobistym. W przypadku decyzji wydawanej na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt jej adresatem jest właściciel (opiekun) zwierzęcia. Prawa i obowiązki wynikające z tej decyzji mają charakter nieprzechodni, ponieważ dotyczą odebrania zwierzęcia właścicielowi (opiekunowi), w sytuacji gdy dalsze pozostawienie zwierzęcia u tego właściciela (opiekuna) zagraża jego życiu lub zdrowiu. W konsekwencji dotychczasowy właściciel (opiekun) zobowiązany jest do poniesienia kosztów transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia powstałych w związku z jego odebraniem (art. 7 ust. 4 ustawy o ochronie zwierząt). Ponadto, odebrane zwierzę podlega zwrotowi, jeżeli sąd karny nie orzeknie w trybie art. 35 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt przepadku zwierzęcia, a także jeżeli postępowanie karne w tej sprawie zostanie umorzone. Charakter praw i obowiązków wynikających potencjalnie z decyzji o odebraniu zwierzęcia właścicielowi uniemożliwia objęcie tych praw i obowiązków sukcesją. W myśl art. 922 § 1 K.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej Kodeksu cywilnego. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych, nawet jeżeli pewien przepis, wskazując krąg osób, na które przechodzą prawa i obowiązki, odwołuje się do określenia "spadkobiercy" (jak np. art. 97 i n. Ordynacji podatkowej). Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian, J. Wierciński, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", Warszawa 2017, str. 23-24). Postępowanie w przedmiocie odebrania właścicielowi (opiekunowi) psa w związku z tym, że pozostawienie zwierzęcia u tego właściciela (opiekuna) zagraża jego życiu lub zdrowiu (naruszenie przepisów o ochronie zwierząt), co do zasady dotyczy praw i obowiązków o charakterze nieprzechodnim. Wobec powyższego adresatem decyzji o odebraniu zwierzęcia nie mogą być spadkobiercy właściciela, mimo tego, że decyzja ma charakter następczy. W przypadku śmierci właściciela obowiązki związane z odebraniem zwierzęcia, z czym zgadza się skarżąca Fundacja, nie przechodzą na spadkobierców właściciela. Tym samym, skoro decyzja administracyjna rozstrzyga o prawach lub obowiązkach właściciela (opiekuna) zwierzęcia o charakterze nieprzechodnim, śmierć tego podmiotu, uniemożliwia ukształtowanie jego sytuacji prawnej, w związku z tym, stanowiąc o bezprzedmiotowości podmiotowej postępowania administracyjnego, daje podstawę do jego umorzenia. W przypadku śmierci właściciela zwierzęcia zachodzi obiektywna niemożność ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego. Należy także zwrócić uwagę na prezentowany w orzecznictwie pogląd, że z samego faktu dokonania przez stowarzyszenie zawiadomienia o fizycznym odbiorze zwierzęcia, odbioru zwierzęcia i ewentualnego ponoszenia kosztów jego utrzymania nie wynika fakt uzyskania statusu strony w postępowaniu o wydanie następczej decyzji w trybie art. 7 ust. 3 ustawy o ochronie zwierząt. Co do zasady organizacja społeczna, której statutowym celem działania jest ochrona zwierząt może ubiegać się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na podstawie przepisów art. 31 K.p.a., powołując się na swoje cele statutowe oraz interes społeczny (por. wyrok NSA z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 888/17). Mając powyższe względy na uwadze, śmierć A. M., właściciela psa w typie rasy bokser w dniu [...] lutego 2016 r., która nastąpiła po dacie faktycznej interwencji, w wyniku której odebrano tego psa, uzasadnia orzeczenie o bezprzedmiotowości postępowania, a tym samym prawidłowo organy administracji umorzyły postępowanie w tej sprawie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. Nie można także zgodzić się z twierdzeniami skarżącej, że na podstawie art. 239 § 2 P.p.s.a Fundacja zwolniona jest z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Zgodnie z tym przepisem, nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych organizacje pożytku publicznego, działające na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w sprawach własnych, z wyjątkiem spraw dotyczących prowadzonej przez te organizacje działalności gospodarczej, a także organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w sprawach własnych dotyczących realizacji zleconego zadania publicznego na podstawie przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W tej sprawie skarżąca Fundacja nie występuje jako strona we "własnej sprawie". Rozpoznawana sprawa dotyczy realizacji przez Fundację jej celów statutowych, a zatem sfery jej zewnętrznej działalności, co nie wpływa bezpośrednio na jej prawa i obowiązki oraz nie zmienia jej sytuacji prawnej. Nie można bowiem utożsamiać "spraw własnych" z działalnością statutową, gdyż w takim przypadku zwolnienie z kosztów przysługiwałoby stronie automatycznie w każdej tego typu sprawie.