IV SA/Wa 1203/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie z dnia 5 sierpnia 2009 r. skarżący T. J. wniósł o zwolnienie od odpłat sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W dniu 27 sierpnia 2009 r., na wezwanie referendarza sądowego, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu takiego wniosku (PPF), wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący wyjaśnił, że pozostaje w gospodarstwie domowym z żoną oraz 18-letnią pasierbicą i utrzymuje się w prac dorywczych oraz pomocy finansowej udzielanej mu przez rodziców oraz obecną żonę. Skarżący nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, zaś jego małżonka posiada majątek odrębny, odziedziczony po rodzicach, do którego skarżący nie ma żadnych praw. Wnioskodawca oświadczył również, że na jego utrzymaniu (obowiązek alimentacyjny) pozostaje 13-letni syn. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podał, że posiada mieszkanie o powierzchni 49,5 m2, jednakże była żona uniemożliwia mu korzystanie z tego mieszkania, wobec czego skarżący nie może dostać pracy w W., nie może też zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Wątpliwości odnoszące się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, powzięte po analizie złożonego wniosku i akt sprawy, uzasadniały wezwanie strony w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., do uzupełnienia złożonego wniosku w wyznaczonym terminie poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących stanu rodzinnego i majątkowego skarżącego. W odpowiedzi na wezwania skarżący przedstawił decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2009 r. o uznaniu skarżącego z dniem [...] września 2009 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania prawa do zasiłku, a także kopie zeznań podatkowych skarżącego za lata 2007-2008 (PIT-37, PIT-37 za 2008 r. niepodpisany przez podatnika) z dowodami potwierdzenia nadania, z których wynika, że w 2007 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 10373 zł, zaś w 2008 r. – 1721 zł. Skarżący oświadczył ponadto, że miesięcznie osiąga dochód w wysokości 350-400 zł, przy czym 300 zł z tytułu pomocy finansowej od rodziców oraz żony, zaś raz na dwa miesiące skarżący osiąga dochód z prac dorywczych w wysokości 150-200 zł. T. J. wyjaśnił ponadto, że jego żona nie pracuje i nie osiąga dochodów, on sam nie posiada żadnych zasobów finansowych, a także że zlikwidował konta bankowe z uwagi na brak wpływów. Skarżący nie korzysta i nie korzystał z pomocy opieki społecznej, a ponadto posiada znaczne zaległości w płaceniu alimentów. Wnioskodawca oświadczył dodatkowo, że na rozprawie sądowej może okazać akt notarialny poświadczający, że pozostaje w rozdzielności majątkowej z obecną żoną. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: T. J. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a także o ustanowienie pełnomocnika procesowego (adwokata), a zatem rozpoznawany wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika zaś, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W interesie osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy leży zatem przedłożenie wszelkich dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Od obowiązku pełnego, rzetelnego przestawienia swojej sytuacji materialnej nie zwalnia wnioskodawcy przewidziana w art. 255 p.p.s.a. możliwość wezwania przez sąd do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy. Zadaniem referendarza sądowego lub Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem ocena oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę i ich weryfikacja w oparciu o doświadczenie życiowe, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, nie należy natomiast do ich zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (postanowienie NSA z 10 maja 2004r., sygn. FZ 18/04). Przedstawiona w rozpoznawanym wniosku sytuacja majątkowa i osobista skarżącego, rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych w postępowaniu wszczętym złożoną przez niego skargą na decyzję w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, w którym wpis od skargi wynosi 100 zł, jak też ustanowieniem w postępowaniu sądowym profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawnia do stwierdzenia, że wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Fakt, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna nie stanowi bowiem okoliczności decydującej przy rozstrzyganiu o konieczności uwzględnienia złożonego wniosku w związku z niemożnością partycypowania w kosztach postępowania sądowego we własnym zakresie, skoro do rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej doszło w dniu 28 września 2009 r., z zatem już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie przesądza również o konieczności przyznania prawa pomocy, jeśli okazałoby się, że skarżący posiada oszczędności lub majątek, który generuje dochód wystarczający na pokrycie kosztów postępowania sądowego lub pozostaje na utrzymaniu osób, które taki majątek posiadają. W tym kontekście sytuacja rodzinna wnioskodawcy i stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Z oświadczeń skarżącego wynika zaś, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz jej córką, przy czym zarówno skarżący jak i jego żona nie pracują i nie osiągają żadnych dochodów, które mogłyby stanowić realne źródło pokrycia kosztów bieżącego utrzymania się trzyosobowej rodziny. Nie można bowiem w sposób uprawniony przyjmować, że środki uzyskiwane z podejmowanych przez skarżącego sporadycznie (raz na dwa, trzy miesiące) prac dorywczych w wysokości 150-300 zł wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny, nawet przy założeniu, że skarżący otrzymuje dodatkową pomoc finansową od rodziców. Na tle złożonych przez skarżącego oświadczeń, z których wynika, że skarżący nie korzysta i nie korzystał z pomocy społecznej, powstają zatem zasadnicze wątpliwości odnośnie do źródeł finansowania kosztów bieżącego utrzymania rodziny skarżącego. Należy zauważyć, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jego syna, a ponadto że na utrzymaniu skarżącego i jego żony postaje nastoletnia córka jego żony. W tej sytuacji okoliczność, że skarżący, osoba 41-letnia, zdolna do zarobkowania, pozostaje na utrzymaniu rodziców i żony, która według jego oświadczeń, również nie pracuje, każe przypuszczać, że majątek posiadany przez żonę skarżącego, którego składników oraz wartości skarżący nie zechciał ujawnić, zapewnia skarżącemu i członkom jego rodziny środki wystarczające do utrzymania się. W konsekwencji należy przyjąć, że w tym majątku należy również upatrywać źródeł czerpania środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, zaś w takiej sytuacji przerzucanie ciężaru kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa byłoby nieuzasadnione. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie ma bowiem znaczenia, że małżonkowie pozostają w ustroju rozdzielności majątkowej, skoro wynikający z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się małżonków oraz dzieci (art. 23 i art. 87 k.r.o.) obowiązuje niezależnie od panującego w małżeństwie ustroju majątkowego. Obowiązek ten ciąży na małżonkach także w przypadku zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej, zatem pomoc taka ma również znaczenie przy ponoszeniu danin publicznych, do których zaliczają się również koszty sądowe, które zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Wobec powyższego należało stwierdzić, że jeśli skarżący widzi potrzebę bycia reprezentowanym w postępowaniu sądowym przez profesjonalnego pełnomocnika oraz uważa, ze nie podoła samodzielnemu uiszczeniu kosztów sądowych w sprawie (wpis od skargi w wysokości 100 zł), to w takiej sytuacji w pierwszej kolejności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, powinien on zwrócić się o pomoc do małżonki. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż pozostawanie wnioskodawcy we wspólnym gospodarstwie ze współmałżonkiem usprawiedliwia ocenę możliwości płatniczych w odniesieniu do sytuacji majątkowej całej rodziny (zob. postanowienia NSA: z 11 grudnia 2008 r., sygn. akt I GZ 204/08, z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt II OZ 497/07, z 30 stycznia 2006 r., sygn. akt I FZ 650/05). Fakt zawarcia majątkowej umowy małżeńskiej nie może skutkować automatycznym przyjęciem, że skarżący nie ma możliwości zgromadzenia we własnym zakresie środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania. Ustanowienie rozdzielności majątkowej kształtuje stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami w ten sposób, że każde z nich zarządza samodzielnie swoim majątkiem, jednak nie ma wpływu na obowiązek wzajemnej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. Należy ponadto stwierdzić, że prawidłową ocenę możliwości finansowych skarżącego utrudnia brak dokładnych i wyczerpujących informacji o stanie majątkowym i dochodach osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Skarżący nie ujawnił, iż jego pasierbica pobiera świadczenia alimentacyjne, a co jest okolicznością znaną referendarzowi sądowemu z urzędu, bowiem wynikającą z treści wniosku o prawo pomocy złożonego przez żonę skarżącego w dniu 21 września 2009 r. Jeśli nawet nieujawnione przez wnioskodawcę dochody uzyskiwane przez jedną z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym są tej wysokości, że stanowią niewielki procent w skali łącznych wpływów do budżetu domowego, to należy przyjąć, że zaniechanie w tym zakresie świadczące o wybiórczym i nierzetelnym podawaniu przez wnioskodawcę informacji niezbędnych do prawidłowego rozpoznania wniosku na podstawie którego strona ubiega się o sfinansowanie jej sprawy ze środków publicznych może zarazem świadczyć o tym, że również inne informacje dotyczące dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym w którym pozostaje skarżący, nie są przedstawione w sposób pełny. Prawo pomocy jest zaś instytucją skierowaną do osób, które wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, że znajdują się w ubóstwie, a zatem nie są stanie – z uwagi na wiek, stan zdrowia, trudną sytuacje rodzinną – zdobyć środki finansowe na pokrycie kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym. Zwolnienie strony od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa, zaś ustanowienie zastępstwa procesowego, o co również wnosi w niniejszej sprawie skarżący, wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, iż wnioskodawca nie jest w stanie we własnym zakresie opłacić kosztów sądowych oraz kosztów działania profesjonalnego pełnomocnika. W rozważanym przypadku, w ocenie referendarza sądowego, skarżący nie zdołał zaś wykazać, że poniesienie kosztów postępowania będzie stanowić dla niego nadmierne obciążenie finansowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.