IV SA/Wa 1213/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 3 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. P. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia materialno-technicznej czynności zameldowania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. S. P. (dalej: "skarżący") wniósł do Sądu skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uchylenia materialno-technicznej czynności zameldowania. Po rozpoznaniu zawartego w ww. skardze wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe postanowienie doręczono skarżącemu w dniu 22 sierpnia 2014 r. Skarżący pismem z dnia 26 sierpnia 2014 r. (nadanym w urzędzie pocztowym dnia 28 sierpnia 2014 r.) wniósł "zażalenie" na postanowienia z dnia 13 sierpnia 2014 r. Do pisma załączył zaświadczenie z 2005 r. o stanie zdrowia skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, jeżeli nie został on odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu spowodowało zatem usunięcie z obrotu prawnego postanowienia referendarza sądowego z 13 sierpnia 2013 r. Pod względem skutków prawnych jest ono traktowane jako nieistniejące. Rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Sąd uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątkiem od powyższej zasady jest instytucja prawa pomocy, która winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania nie mają osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 162/11, te orzeczenie i powołane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) bądź osoby posiadające dochody, które nie są w stanie pokryć wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Lu 152/10). Dalej, należy wskazać, że użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, że ziściła się przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku. Innymi słowy w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Należy przy tym pamiętać, że ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Wskazać również należy, że Sąd stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie przyjmuje się, że niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony i w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05, z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 oraz z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. akt II OZ 1361/10). W złożonym wniosku PPf skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną K. Posiada udział w nieruchomości rolnej. Skarżący oświadczył, że jest chory i nie posiada źródeł dochodów. Oświadczenia te nie odzwierciedlały pełnej i rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżącego, wobec czego zwrócono się do skarżącego o przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do nadesłania dokumentów obrazujący stan majątkowy oraz dochody jego i jego żony. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący złożył szereg kopii dokumentów, potwierdzających zasadność wniesionej skargi. Sąd, po złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza, wezwał skarżącego do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych należących do niego oraz jego żony (ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków), wskazania dochodu osiąganego przez żonę, ewentualnie wskazania przyczyn nieosiągania dochodów, - zaświadczeń potwierdzających status skarżącego (i ewentualnie jego żony) jako osoby bezrobotnej, złożenia oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy (skąd skarżący i jego żona czerpnią środki na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, czy korzystają z pomocy osób trzecich, jeśli tak to w jakim zakresie, czy otrzymują świadczenia z pomocy społecznej.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie S. P. oświadczył, że nie posiada żadnych źródeł dochodu, natomiast jego żona K. pobiera zasiłek przedemerytalny w wysokości 830 (osiemset trzydzieści) złotych. Do pisma załączył opinię lekarską z 2005 r. o okresowej niezdolności do pracy. Jednocześnie złożył szereg kopii dokumentów, potwierdzających zasadność wniesionej skargi. W ocenie Sądu oświadczenia S. P. zawarte w złożonym formularzu o przyznanie prawa pomocy nie stanowią wystarczającej podstawy do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Skarżący również na wezwanie sądu, nie wykazał okoliczności, które wskazałyby na to, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ogólne stwierdzenie o braku źródeł dochodu, nie przesądza o tym, że S. P. jest osobą, która spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Skarżący w skutek uchylania się od przedstawienia dokumentów do których był zobowiązany na podstawie ww. wezwania Sądu uniemożliwił przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe. W ocenie Sądu, dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy Wobec niemożliwości ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, że strony nie stać na poniesienie jakichkolwiek kosztów uczestnictwa w inicjowanym postępowaniu sądowym Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.