IV SA/Wa 1216/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi G. L. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. G. L. w piśmie z dnia 9 kwietnia 2016 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2012 r. wymierzającą skarżącemu karę pieniężną w wysokości 10.000 zł za prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów bez wymaganego zezwolenia. G. L. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 31 maja 2016 r. skarżący oświadczył, że jest kawalerem i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako adres zamieszkania podał ul. [...] w [...], wskazując, że mieszka u rodziców. Stwierdził też, że nie ma żadnych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Jako jedyne źródło utrzymania wskazał wynagrodzenie za prace dorywcze (w wymiarze ¼ etatu) w wysokości 462,50 zł miesięcznie. Ponieważ oświadczenie z dnia 31 maja 2016 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego oraz budziło wątpliwości, w piśmie z dnia 17 czerwca 2016 r. wezwano go do nadesłania w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: a) oświadczenia wyjaśniającego rozbieżność pomiędzy oświadczeniem zawartym w rubryce nr 6 formularza PPF, z którego wynika, że samodzielnie prowadzi on gospodarstwo domowe, a podaną w rubryce nr 7.1 formularza wniosku informacją, że zamieszkuje u rodziców oraz okolicznością, że odbiór kierowanych do niego w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego pism kwitowali dorośli domownicy: - należało wyjaśnić, z jakiego powodu skarżący nie wskazał osób, które – jako dorośli domownicy – odbierali kierowaną do niego korespondencję - w rubryce nr 6 formularza wniosku ("Stan rodzinny"), jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, - jeżeli natomiast skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym z rodzicami lub innymi jeszcze osobami, należało podać dane tych osób oraz informacje o ich dochodach i majątku; b) zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej; c) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (wskazano, że wystarczające będą wydruki komputerowe obejmujące zestawienie wszelkich operacji na rachunkach bankowych we wskazanym okresie oraz saldo rachunków); d) zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości otrzymywanego przez skarżącego wynagrodzenia za pracę; e) dodatkowego oświadczenia, wyjaśniającego, w jaki sposób skarżący pokrywa koszty koniecznego utrzymania (np. jedzenia, ubrania), w sytuacji, gdy deklarowany przez niego dochód wynosi 462,50 zł miesięcznie; f) kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. W odpowiedzi G. L. złożył do akt sprawy: 1. zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] lipca 2016 r. potwierdzające, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku elektromonter z miesięcznym wynagrodzeniem 393,58 zł netto; 2. dodatkowe oświadczenie z dnia [...] lipca 2016 r. W rzeczonym oświadczeniu skarżący stwierdził, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a adres: ul. [...] w [...] podał, jako adres do korespondencji, ponieważ mieszkają pod nim jego rodzice, którzy mogą odbierać korespondencję. Skarżący natomiast jest zameldowany i mieszka u babki (oś. [...] w [...]), która ma 80 lat. Ze względu na jej chorobę odbiór korespondencji byłby utrudniony. G. L. wskazał ponadto, że opłaty za mieszkanie i energię elektryczną pokrywane są z emerytury babki w wysokości 1.300 zł miesięcznie. Dochód skarżącego pozwala mu natomiast na własne utrzymanie (jedzenie, ubranie). Niejednokrotnie jest też wspierany jedzeniem od znajomych, rodziny i przypadkowych osób. Skarżący podniósł, że rodzice nie są w stanie wesprzeć go finansowo, ponieważ sami mają problemy finansowe. Oświadczył, że nie ma żadnego majątku, ani oszczędności. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), dalej powoływanej również jako ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Znajduje to potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa oraz art. 255 ppsa. Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Przepis art. 255 ppsa stanowi natomiast, że, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeżeli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Jeśli natomiast strona postępowania uchyla się od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Uwzględniając powyższe, należy stwierdzić, że G. L., pomimo upływu wyznaczonego terminu (zwrotne potwierdzenie odbioru w dniu 22 czerwca 2016 r. znajduje się na karcie nr 26 akt sprawy), nie wykonał należycie wezwania z dnia 17 czerwca 2016 r. Ponieważ oświadczenia z dnia [...] maja 2016 r. i z dnia [...] lipca 2015 r. wraz z zaświadczeniem pracodawcy z dnia [...] lipca 2016 r. są niewystarczające do dokonania pełnej i jednoznacznej oceny sytuacji rodzinnej i możliwości płatniczych strony, skarżący uniemożliwił tym samym uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Po pierwsze, pomimo jednoznacznie sformułowanego wezwania (lit. b) G. L. nie przedstawił dokumentu, który pozwoliłby zweryfikować wiarygodność jego oświadczeń dotyczących sytuacji rodzinnej, tj. zaświadczenia o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wydanego przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej. Twierdzenia skarżącego nie mogą natomiast stanowić podstawy do ustalenia rzeczywistej sytuacji rodzinnej, ponieważ budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. W pierwszym oświadczeniu (z dnia [...] maja 2016 r.) skarżący podaje adres zamieszkania przy ulicy [...] w [...], wskazuje, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a mieszka u rodziców. Wezwany do złożenia oświadczenia wyjaśniającego wynikające z akt sprawy wątpliwości, co do sytuacji rodzinnej, w piśmie z dnia 3 lipca 2016 r. oświadcza natomiast, że mieszka nie u rodziców, a u babki, zaś adres rodziców podał jedynie jako adres do korespondencji. Konsekwentnie utrzymuje też, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Przyznaje jednak, że opłaty za mieszkanie i energię elektryczną pokrywane są z emerytury babki. Wobec wskazanych rozbieżności pomiędzy kolejnymi oświadczeniami skarżącego i niewiarygodnych informacji o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, ustalając jego sytuację rodzinną referendarz sądowy nie mógł poprzestać na niepotwierdzonych jakimkolwiek dokumentem, twierdzeniach wnioskującego. Należy zauważyć, że jakkolwiek G. L. w piśmie z dnia 3 lipca 2016 r. stwierdził, że mieszka z babką i zameldowany jest w jej mieszkaniu, a adres rodziców (wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy jako adres zamieszkania) jest adresem do doręczeń (ponieważ rodzice mogą odbierać kierowaną do niego korespondencję), to z akt postępowania administracyjnego wynika, że pisma kierowane do G. L. na adres rodziców były podejmowane także osobiście przez adresata (np. zawiadomienie z dnia 2 października 2015 r., zawiadomienie z dnia 22 maja 2012 r.). Mając z kolei na uwadze, że skarżący, najpierw wskazując, że mieszka u rodziców, a następnie, że u baki, z której emerytury pokrywane są opłaty za mieszkanie, wodę i energię elektryczną, konsekwentnie utrzymuje, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, należy natomiast wskazać, że istota wspólnego gospodarstwa domowego polega m.in. na wspólnym pokrywaniu normalnych wydatków, wspólnym gospodarowaniu, czy jedzeniu posiłków (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt II OZ 685/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opisane rozbieżności w oświadczeniach skarżącego i wątpliwości, jakie budzą one w kontekście okoliczności wynikających z akt sprawy, wykluczają je jako samodzielną podstawę ustalenia jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej. Brak zaświadczenia o sytuacji rodzinnej, żądanego w wezwaniu z dnia 17 czerwca 2016 r., uniemożliwia w konsekwencji pełną i jednoznaczną ocenę tej sytuacji. Po drugie, G. L. nie wykonał wezwania z dnia 17 czerwca 2016 r. w zakresie obejmującym nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych (lit. c) oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym (lit. f). Analiza wyciągów z rachunków bankowych pozwoliłaby tymczasem na ustalenie rzeczywistej wielkości środków finansowych pozostających do dyspozycji skarżącego, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Ustaleniu kosztów, jakie ponosi skarżący na konieczne utrzymanie, służyło też wezwanie do przedstawienia kopii dokumentów wskazujących wysokość niezbędnych wydatków gospodarstwa domowego, takich jak rachunki, dowody wpłat, czy potwierdzenia przelewów. Mając powyższe na względzie, należy podkreślić, że podstawą pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu realnych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez rzetelnego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odstępując od należytego wykonania wezwania z dnia 17 czerwca 2016 r. G. L. uniemożliwił zatem uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych i niejasnych informacji, wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia [...] maja 2016 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.