IV SA/Wa 1244/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku V. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi V. M. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W piśmie z dnia 29 kwietnia 2014 r. V. M., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2014 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Do skargi strona dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2014 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem i dwunastoletnią córką. Jako jedyne źródło dochodu trzyosobowej rodziny wskazała świadczenie rehabilitacyjne męża w wysokości 1.619 zł miesięcznie. Do wydatków miesięcznych wnioskodawczyni zaliczyła: czynsz najmu mieszkania (800 zł), media (250 zł) i żywność (550 zł). Ponieważ oświadczenie z dnia 30 kwietnia 2014 r. było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 4 lipca 2014 r. wezwano ją do nadesłania dokumentów źródłowych oraz dodatkowego oświadczenia potwierdzających stan majątkowy i dochodowy, to jest: 1. wyciągów z rachunków bankowych skarżącej, w szczególności z rachunków bankowych: w [...], w [...] I Oddział w I. oraz w [...] ([...]), których posiadanie udokumentowała przed organami administracji; 2. dokumentu potwierdzającego, że jej mąż otrzymuje świadczenie rehabilitacyjne oraz potwierdzającego podaną wysokość tego świadczenia; 3. wyciągów z rachunków bankowych męża; 4. oświadczenia dotyczącego mieszkania w K., które wynajmowała wedle informacji znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego, w szczególności wskazującego, czy mieszkanie to nadal przynosi dochód; 5. zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy; 6. kopii umowy najmu mieszkania, w którym skarżąca mieszka w Polsce oraz dokumentu potwierdzającego wysokość czynszu najmu; 7. kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość opłat za energię elektryczną, gaz i innych opłaty związanych z eksploatacją mieszkania. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżąca, działając przez pełnomocnika, w dniu 21 lipca 2014 r. złożyła do akt sprawy: 1. oświadczenie z dnia 15 lipca 2014 r., w którym wskazała, że: a) od dłuższego czasu nie korzysta z rachunków bankowych w [...] i [...] ([...]), b) konta są pozamykane, nieaktywne, a ona nie posiada do nich kart, c) nie posiada rachunków w innych bankach; 2. oświadczenie z dnia 15 lipca 2014 r., w którym wskazała, że: a) jest właścicielką mieszkania w K., b) mieszkanie to nie jest wynajmowane z powodu braku chętnych, c) mieszka w nim przyjaciółka skarżącej, która nie płaci odstępnego, a płaci czynsz za mieszkanie; 3. kopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2014 r. przyznającej mężowi skarżącej świadczenie rehabilitacyjne za okres od 29 października 2013 r. do 23 października 2014 r. w wysokości 100 % podstawy wymiaru; 4. kopię orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] września 2013 r. zaliczającego męża skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2016 r.; 5. zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia [...] lipca 2014 r. wskazujące, że skarżąca nie korzystała z pomocy tego ośrodka; 6. kopię umowy najmu mieszkania z dnia [...] kwietnia 2014 r. zawartej z wynajmującym przez męża skarżącej, w której wysokość czynszu najmu określono na kwotę 800 zł miesięcznie oraz kopię wcześniejszej umowy najmu tego samego lokalu (z [...] marca 2012 r.), a także kopię dowodu wpłaty w dniu 27 czerwca 2014 r. kwoty 800 zł tytułem opłaty za wynajmem; 7. wyciągi z rachunku bankowego męża skarżącej za okresy: od 8 marca do 7 kwietnia, od 8 kwietnia do 7 maja i od 8 maja do 8 czerwca 2014 r.; 8. kopię faktury VAT z dnia 3 maja 2014 r. za internet i telewizję cyfrową na kwotę 122,01 zł i kopię faktury VAT za wodę i ścieki za okres od 10 maja do 9 lipca 2014 r. na kwotę 206,90 zł. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy też podkreślić, że art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Złożone przez V. M. i jej pełnomocnika oświadczenia i dokumenty źródłowe nie pozawalają na stwierdzenie, że wykazała ona, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle okoliczności dających się ustalić na podstawie: 1) analizy wyciągów z rachunku bankowego męża skarżącej, 2) deklarowanej przez stronę wysokości wydatków tylko na mieszkanie, media i wyżywienie, a także 3) informacji dotyczących sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawczyni zawartych w aktach postępowania administracyjnego, oświadczenie strony w zakresie źródeł i wysokości dochodu trzyosobowej rodzinny, nie może być uznane za wiarygodne. W konsekwencji nie można ustalić w sposób wystarczający dla pozytywnego rozstrzygnięcia o wniosku strony, że jest ona osobą znajdującej się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych siebie, męża i małoletniej córki. Otóż, V. M. podaje, że jedyne źródło utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego stanowi świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 1.619 zł (co daje niecałe 540 zł na osobę) otrzymywane przez jej męża. Jednocześnie, wykazywane przez nią miesięczne wydatki tylko na najem mieszkania, media i żywność pochłaniać mają 1.600 zł, zatem praktycznie cały miesięczny dochód trzyosobowej rodziny. Z pewnością natomiast obciążenia te nie stanowią całości koniecznych wydatków budżetu domowego, nie obejmują bowiem chociażby kosztów zakupu niezbędnej odzieży, czy pomocy szkolnych dla dwunastoletniego dziecka. Z drugiej strony, analiza wyciągów z rachunku bankowego W. K. (męża skarżącej) wskazuje po pierwsze, że wysokość miesięcznych obciążeń tego rachunku przekracza deklarowany przez stronę dochód gospodarstwa domowego, a po drugie – na co wskazują tytuły dokonywanych przelewów - że Państwo K. poza kosztami związanymi z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, jak mieszkanie, czy wyżywienie, wydatkują środki na inne cele, z których przynajmniej części nie może być zakwalifikowana jako konieczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego, a które znacząco pomniejszają budżet domowy wnioskodawczyni i członków jej rodziny. Kwota obciążeń rachunku w okresie od 8 marca do 7 kwietnia bieżącego roku wyniosła 8.755,50 zł, kilkakrotnie przekraczając wysokość deklarowanego przez stronę miesięcznego dochodu trzyosobowej rodziny. We wskazanym okresie przekazano wprawdzie na rachunek świadczenia z ZUS w łącznej kwocie 8.149,31 zł (należy przyjąć, że jest to świadczenie z wyrównaniem od początku okresu za jaki przyznano je powołaną wyżej decyzja z dnia [...] lutego 2014 r.), jednakże nie zmienia to faktu, że miesięczna wysokość tego świadczenia kształtuje się na poziomie deklarowanym przez skarżącą. Poczynione za pomocą rachunku wydatki i tak zresztą przekroczyły łączną kwotę wypłaconych świadczeń o ponad 600 zł, a na koniec wskazanego okresu ujemne saldo rachunku wyniosło tylko -4,94 zł. Już kwota tylko jednego z dokonanych przelewów na rachunek marketu RTV i AGD wyniosła 1.804,99 zł (24 marca 2014 r.), przekraczając podawany przez skarżącą miesięczny dochód rodziny. Na rachunku odnotowano także płatności na rzecz operatorów sieci telefonii komórkowej (8 marca 2014 r. 96,19 zł i 360,01 zł), płatności na rzecz [...] S.A. (21 marca 2014 r. 1.213,15 zł i 28 marca 2014 r. 280,00 zł), na rzecz [...] S.A. tytułem spłaty zadłużenia (21 marca 2014 r. 724,08 zł), jak również płatność za telewizję cyfrową (21 marca 2014 r. 122,01 zł). Także w okresie od 8 maja do 8 czerwca 2014 r. kwota obciążeń rachunku W. K. przekroczyła wysokość deklarowanego przez skarżącą dochodu gospodarstwa domowego, a saldo rachunku na koniec tego okresu pozostało dodatnie. Poza świadczeniem z ZUS, na rachunku odnotowano także dwie inne wpłaty w kwotach 110,00 zł (13 maja 2014 r.) i 240,00 zł (30 maja 2014 r.). Podobnie jak wcześniej, we wskazanym okresie na rachunku zaksięgowano płatności na rzecz operatorów sieci telefonii komórkowej (29 maja 2014 r. 115,40 zł i 30 maja 2014 r. 355,80 zł), płatność za telewizję cyfrową (30 maja 2014 r. 122,01 zł) oraz płatność na rzecz [...] S.A. (30 maja 2014 r. 320,50 zł). Z kolei w żadnym z okresów objętych nadesłanymi wyciągami (od 8 marca do 8 czerwca 2014 r.) na rachunku nie zaksięgowano płatności czynszu najmu mieszkania. Przedstawione powyżej informacje wynikające z wyciągów z rachunku bankowego męża skarżącej w zestawieniu z podawaną przez stronę kwotą wydatków na czynsz najmu, media i żywność, podają w wątpliwość oświadczenie V. M. w zakresie dotyczącym źródeł otrzymania trzyosobowej rodziny. Po pierwsze bowiem kwoty obciążeń rachunku przewyższają podawaną wysokość jedynego źródła utrzymania gospodarstwa domowego, po drugie z rachunku dokonywane są nie tylko płatności za czynsz, media i żywność, których wysokość – wedle oświadczenia skarżącej - pochłaniać ma praktycznie cały miesięczny dochód, a po trzecie nie wszystkim z dokonywanych za pomocą rachunku bankowego płatnościom można przypisać charakter koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, a jedynie te mogą być uwzględniane przy ocenie zdolności strony do poniesienia kosztów postępowania. Do tego typu wydatków nie można w szczególności zaliczyć opłat za telewizję cyfrową. Nie kwestionując w żaden sposób konieczności regularnego wywiązywania ze zobowiązań prywatnoprawnych, jak należności wobec operatora telewizji cyfrowej, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy leczenia. Dlatego nie może być mowy o tym, aby koszty opłat za telewizję uwzględnić jako wydatki o niezbędnym charakterze, zwłaszcza w sytuacji, gdy faktura, której kopię strona złożyła do akt sprawy pozwala stwierdzić, że usługa (PAKIET CYFROWY DOM LUX), za którą ponoszone są te opłaty, nie jest najtańszą z oferowanych przez operatora. Z tych samych względów nie można zaliczyć do koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego przelewów związanych ze spłatą innych zobowiązań o prywatnoprawnym charakterze, jak odnotowywane na rachunku bankowym W. K. płatności na rzecz [...] S.A., czy [...] S.A. tytułem spłaty zadłużenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niekwestionowane jest stanowisko, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż prywatne zobowiązania strony postępowania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia przez nią kosztów postępowania (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że złożone przez V. M. oświadczenia i dokumenty źródłowe nie dają podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia o złożonym przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Oświadczenia skarżącej nie są wiarygodne i budzą wątpliwości w świetle informacji możliwych do ustalenia na podstawie wyciągów z rachunków bankowych pozostającego z nią w gospodarstwie domowym męża. Informacje te w żadnym razie nie uprawniają do przyjęcia, że małżonkowie to osoby rzeczywiście ubogie, zdolne do zabezpieczenia wyłącznie koniecznych potrzeb życiowych. Wątpliwości odnośnie do sytuacji majątkowej i dochodowej skarżącej jawią się jako tym bardziej uzasadnione, gdy weźmie się pod uwagę okoliczności wynikające z akt administracyjnych. Wynika z nich w szczególności, że: 1) skarżąca w październiku 2006 r. zawiązała spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, pokrywając swoje udziały w łącznej kwocie 20.000 zł wkładem pieniężnym (kopia aktu notarialnego – k. 41-45 akt administracyjnych – tom I); 2) w kwietniu 2009 r. dysponowała środkami w wysokości 9.007,42 zł na rachunku w [...] S.A. (zaświadczenie Banku – k. 7 akt administracyjnych – tom I) oraz środkami kwocie 12.550,56 dolarów amerykańskich na rachunku w SA [...] – [...] (uwierzytelnione tłumaczenie zaświadczenia banku – k. 6 akt administracyjnych – tom I), 3) posiadała walutowy rachunek oszczędnościowy także w [...] (kopia umowy rachunku – k. 10 akt administracyjnych – I tom). Jakkolwiek, przywołane okoliczności mogły ulec zmianie ze względu na upływ czasu, to niewątpliwie są one istotne dla oceny przedmiotowego wniosku, mogą bowiem wskazywać, że poza świadczeniem rehabilitacyjnym męża, skarżąca posiada inne źródła utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych w wyżej wymienionych bankach, strona złożyła wprawdzie oświadczenie, że od dłuższego czasu nie korzysta z rachunków w [...] oraz [...] ([...]), a konta są pozamykane, jednakże nie nadesłała jakiegokolwiek dokumentu, który mógłby potwierdzać te okoliczności (np. zaświadczenia banku, pisemnego wypowiedzenia umowy rachunku bankowego z potwierdzeniem otrzymania przez bank). Co prawda w świetle art. 246 § 1 ppsa strona nie jest zobowiązana do udowodnienia okoliczności istotnych dla orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, to jednak ich wykazanie musi przybrać formę wiarygodnego oświadczenia, a w razie wątpliwości, co do tej wiarygodności, oświadczenie to musi zostać poparte stosownymi dokumentami źródłowymi. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji dochodowej i możliwościach płatniczych skarżącej budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. Konkludując, należy stwierdzić, że V. M. nie wykazała, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie, męża i małoletniej córki, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Przedstawione powyżej wątpliwości powodują, że oświadczenie skarżącej o źródłach utrzymania nie może zostać uznane za wiarygodne. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.