IV SA/Wa 1272/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Towarzystwa O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Towarzystwa O. z siedzibą w W. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Towarzystwa O. na uchwałę Rady [...] z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W dniu 5 lutego 2010 r. Towarzystwo O. wystąpiło z wnioskiem o zwolnienie z opłaty za odpis wyroku z 19 stycznia 2010 r. wraz z uzasadnieniem, a także o zwolnienie od kosztów postępowania w sprawie skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. We wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu wniosku ( PPPr) oraz w załączonym do niego piśmie z dnia 5 lutego 2010 r. podano, że Towarzystwo O. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zostało utworzone w [...] 2009 r. w celu ochrony krajowych gatunków płazów i gadów. Stowarzyszenie składa się z 10 członków, ekspertów – biologów specjalistów w zakresie płazów i gadów, których wiedza jest największym i zarazem jedynym kapitałem Towarzystwa. Działalność stowarzyszenia oparta jest na pracy społecznej jego członków. Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie posiada konta bankowego, członkowie Towarzystwa nie są obarczeni obowiązkiem uiszczania składek członkowskich. W uzasadnieniu wniosku podniesiono również, że nawet jeśli takie składki byłyby pobierane, ich realna wartość nie mogłaby przekraczać 30 zł rocznie (czyli 300 zł od 10 osób), tymczasem suma opłat żądanych przez Sąd przekracza już kwotę 300 zł. Wskazano także, że stowarzyszenie nie jest w stanie uzyskać z urzędu skarbowego żadnych dokumentów potwierdzających stan finansowy, bowiem pierwsze sprawozdanie finansowe (łącznie z CIT-8) stowarzyszenie zobowiązane jest złożyć do 31 marca 2010 r. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej jest uzasadnione w przypadku spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Należy jednak podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania strona obowiązana jest zatem nie tylko wykazać, że nie posiada środków na poniesienie tych kosztów, ale również, że środków takich nie ma pomimo tego, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. W rozważanym przypadku warunek ten nie został spełniony. Należy stwierdzić, że sam fakt, iż stowarzyszenie [...] jest organizacją non profit i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenia - podobnie jak inne organizacje tego typu - zobligowane są bowiem do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie bądź regulaminie (zob. np. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2008 r., II OZ 263/08). Towarzystwo O. jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele takiego stowarzyszenia nie mają obowiązku przewidzieć źródeł środków na jego działalność, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Należy przypomnieć, że stowarzyszenia zwykłe środki na swoją działalność uzyskują ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). W punkcie 9.5 regulaminu Towarzystwa O. przyjęto, że stowarzyszenie realizuje swój cel m.in. poprzez występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny (...) w procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego praz procesach sądowych związanych z ochroną herpetofauny i jej siedlisk, w procesach inwestycyjnych oraz procesach planistycznych. Określając takie cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele powinni zatem przewidzieć również źródła czerpania środków, z jakich będzie finansowana działalność organizacji. Stowarzyszenie prowadząc działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. W razie trudności przy finansowaniu prowadzonej działalności, przed sięgnięciem po środki z budżetu państwa, stowarzyszenie w pierwszej kolejności powinno wprowadzić takie rozwiązania organizacyjne (ustalenie składki członkowskiej na odpowiednio wysokim poziomie), aby zapewnić sobie we własnym zakresie środki niezbędne do prowadzenia tej działalności. Niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia takich środków nie może zaś przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania organizacji na państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, spowodowałoby, że faktycznie działalność stowarzyszenia stałaby się finansowana ze środków publicznych, a to prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z 21 maja 2009 r., I OZ 519/09). Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. np. postanowienia NSA: z 20 marca 2009 r., II OZ 270/09; z 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06.). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaniechanie pobierania składek członkowskich, służące m.in. zgromadzeniu środków niezbędnych do prowadzenie procesu sądowego, świadczy o tym, że stowarzyszenie nie podejmuje wszelkich niezbędnych kroków w celu zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z jego funkcjonowaniem, co w świetle przesłanek art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. należy ocenić jako brak wykazania, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zwolnienie wnioskodawcy od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy strona sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed Sądem, nie jest uzasadnione. Okoliczności sprawy wskazują bowiem, że nie można uznać, że wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Tylko zaś w takim przypadku złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwałby na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.