IV SA/Wa 1318/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K. C., H.C. i G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. uchyla postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; 3. uchyla postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...]; 4. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżących K. C., H. C. i G. C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 1 października 2001 r. W. C., syn J. C. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego położonego w B., gmina S. o powierzchni 5,03 ha (działki nr ew. [...], [...], [...]) jako wydanej bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem przepisów powołanych w decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż na skutek niewiedzy bądź innych przyczyn uwłaszczono na przedmiotowym gospodarstwie ojca – J. C., a w dacie decyzji gospodarstwo nie było wyłączną własnością tegoż. Na potwierdzenie powyższego przedłożył kopię zaświadczenia wydanego przez Państwowe Biuro Notarialne w P. z dnia [...] listopada 1980 r. z którego wynika, iż dla kolonii nr [...] i [...] założona została księga wieczysta KW [...], w której w dziale II wpisano jako właścicieli J. i S. małżonków C. oraz postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 grudnia 1980 r., sygn. akt Ns [...] stwierdzające, iż spadek po S. C. zmarłej dnia 23 maja 1964 r. nabyli mąż J. C. oraz syn W. C. po ½ części każdy, zaś spadek po J. C. zmarłym 6 maja 1977 r. nabył w całości W. C. Decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118), zwanej dalej "upgr", odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji Naczelnika Gminy w S., wskazując w uzasadnieniu orzeczenia, iż gospodarstwo rolne zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa na wniosek J. C. zgodnie z przepisami ustawy. Decyzja Wojewody [...] stała się przedmiotem odwołania W. C. z dnia 20 grudnia 2001 r. skierowanego do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem organu pierwszej instancji. W toku postępowania odwoławczego pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. powstał negatywny spór kompetencyjny, gdyż żaden z w/w organów nie uznawał się za właściwy do załatwienia sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wystąpiło z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie powstałego sporu. W odpowiedzi na wniosek, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] rozpoznał odwołanie W. C. i uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r. w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji, gdyż nie był on właściwy do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] akta sprawy wraz z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przekazał Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt I OW 2/06 umorzył postępowanie w sprawie, gdyż postępowanie o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w kwestii organu właściwego do rozpoznawania odwołania od decyzji Wojewody [...] stało się bezprzedmiotowe. Dodatkowo w uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zagadnienie właściwości rzeczowej w tej kategorii spraw zostało wyjaśnione w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt OW 142/04. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. na podstawie art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "kpa", w zw. z art. 19 § 1 kpa przekazało wniosek W. C. zgodnie z właściwością miejscową Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w P. Dnia 19 lipca 2008 r. zmarł wnioskodawca W. C., a spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żona K. C. oraz dzieci G. C. i H. C. (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt [...]). Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa za rentę gospodarstwa rolnego położonego w B., gmina S. o powierzchni 5,03 ha stanowiącego własność J. C. We wniosku skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ponowne rozpoznanie sprawy, spadkobiercy W. C. wskazali, iż: - W. C. pracował wraz z żoną K. w gospodarstwie rodziców do momentu eksmisji z niego, - decyzja Naczelnika Gminy uwłaszczająca jedynie J. C. na przedmiotowych działkach rażąco narusza prawo, gdyż wydano ją z pominięciem jedynego spadkobiercy, bez powiadomienia stron, - w latach 1970-80 W. C. pracował w Jednostce Wojskowej w P., tak jak każdy mieszkaniec wsi, - W. C. nie prowadził innego gospodarstwa, gdyż od urodzenia mieszkał z rodzicami, zaś ziemię o pow. 5,71 ha dokupił by powiększyć areał, - J. C. nigdy nie otrzymał renty za przejęte gospodarstwo, - J. C. nie mógł wystąpić o uwłaszczenie i przejęcie gospodarstwa za rentę, "ponieważ rok przed śmiercią zachorował i leżał w łóżku do śmierci", - J. C. nie podpisał wniosku o przejęcie gospodarstwa, co potwierdza znajdujące się w aktach zaświadczenie biegłego sądowego o niezgodności podpisów. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W skardze z dnia 21 lipca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. C., G. C. i H. C. powtarzając zarzuty wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dodatkowo wskazali, iż: - W. C. w latach 1972-76 wydzierżawił jedną działkę o pow. 1 ha J. K., - J. C. od śmierci żony 23 maja 1964 r. nie wykonywał żadnych prac w gospodarstwie, wnosząc o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lutego 1977 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż wnioskiem o przejęcie gospodarstwa za rentę objęte było gospodarstwo położone we wsi B. o pow.5,03 ha na którym uwłaszczono jedynie J. C. i tylko on posiadał akt własności ziemi. Akt ten był przedmiotem rozpoznania przez Ministra Rolnictwa, który w decyzji z dnia [...] lipca 1981 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w W. z dnia [...] lutego 1981 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi i potwierdził, że nieruchomość w dniu 4 listopada 1971 r. była w samoistnym posiadaniu J. C. Organ wskazuje dalej, iż sąd powszechny w sprawie o unieważnienie umowy przekazania gospodarstwa rolnego, dysponując opinią biegłego (stwierdzającą, iż podpisy na dwóch różnych dokumentach nakreślone zostały przez różne osoby) nie znalazł podstaw do unieważnienia umowy. Ostatecznie organ argumentuje, iż skoro W. C. pracował w Jednostce Wojskowej w P., a zatem poza rolnictwem, do przekazania gospodarstwa przez ojca nie była konieczna jego zgoda. Obecni na rozprawie w dniu 12 listopada 2009 r. skarżący K. C. oraz G. C., wnieśli o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami min.: art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ppsa). Cytowany przepis pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa stwierdza nieważność decyzji w całości lub części, jeżeli zaskarżony akt dotknięty jest jedną z wad wymienionych w art. 156 kpa lub innych przepisach. Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, a więc z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 1 kpa. Właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji ocenia się według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W razie zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia. Podstawę prawną decyzji, o której stwierdzenie nieważności ubiegają się spadkobiercy W. C., stanowił art. 9 i art. 31 upgr. Zgodnie z treścią art. 31 przejęcie nieruchomości następowało na podstawie decyzji naczelnika gminy jako organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Wskazać należy, iż przepisy regulujące przedmiotową materię były wielokrotnie nowelizowane. Ostatecznie sprawy dotyczące decyzji o przyjęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo przeszły do właściwości administracji rządowej (od dnia 27 maja 1990 r.), a od 1992 r. - Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (następnie Agencji Nieruchomości Rolnych). Natomiast organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi, czyli Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskazać należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, między innymi w postanowieniach: z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt I OW 131/07, z dnia 16 listopada 2006 r., sygn. akt I OW 55/06, z dnia 28 września 2006 r., sygn. akt I OW 36/06, prezentowany jest jednolity pogląd, że organem właściwym do weryfikacji ostatecznych decyzji wydanych na podstawie art. 9 i art. 31 upgr jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, do którego to poglądu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przychyla się także i w niniejszej sprawie. Podnieść ponadto należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający spór kompetencyjny w kwestii organu właściwego do rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2001 r., w uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 maja 2006 r., sygn. akt I OW 2/06 wskazał, iż zagadnienie właściwości rzeczowej w tej kategorii spraw zostało wyjaśnione w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2004 r., sygn. akt OW 142/04 (w uzasadnieniu którego, wskazano jako organ właściwy ministra właściwego do spraw rozwoju wsi). Wobec powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie jest organem właściwym do rozpatrzenia niniejszej sprawy administracyjnej, bowiem kompetentny w tej sprawie jest inny organ administracji publicznej. W tym stanie rzeczy zbędne było rozpoznawanie zarzutów skargi, gdyż decyzja dotknięta nieważnością, niezależnie od innych przyczyn, musi zostać wyeliminowana z obrotu prawnego. Z uwagi na rozstrzygnięcie wniosku W. C. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy S. z dnia [...] lutego 1977 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego położonego we wsi B., stanowiącego własność J. C., przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., Sąd działając w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz w oparciu o art. 135 ppsa także poprzedzającej ją decyzji tego organu, orzekając o tym w pkt 1 sentencji wyroku. Należy zauważyć, iż na podstawie art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Powołany przepis nakłada na sąd administracyjny obowiązek wyjścia poza granicę skargi i zajęcie się wszystkimi postępowaniami prowadzonymi w granicach danej sprawy. Nadrzędnym obowiązkiem sądu administracyjnego jest - przez wydanie orzeczenia - stworzenie takiego stanu, że w obrocie prawnym nie będzie istniał i funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodny z prawem (vide wyrok NSA z 11 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 275/06, LEX nr 293171). Z powyższych względów należało uznać, iż postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] oraz postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] są wadliwe, tak więc Sąd w pkt 2 i pkt 3 orzeczenia je uchylił, na podstawie art. 135 ppsa. Orzekając w punkcie 4 wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ppsa w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 1 ppsa zasądzono na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składa się zwrot wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.