IV SA/Wa 135/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. L. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2010 r. l. dz. [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. L. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, a także oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 20 lutego 2011 r. wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródła jej dochodu stanowią świadczenie rentowe w miesięcznej wysokości 644,44 zł oraz czynsz za najem dwóch lokali użytkowych w łącznej kwocie 3.230 zł. M. L. jest właścicielką domu o powierzchni 108,75 m2 położonego w miejscowości M. koło K. oraz dwóch wynajmowanych lokali użytkowych w K. przy ulicach [...] i [...] o powierzchniach 29,94 m2 i 37,43 m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 0,14 ha. Wszystkie wymienione nieruchomości obciążone są hipotekami. Jak wskazała skarżąca, w związku z zaciągnięciem wysokooprocentowanych pożyczek na zakup opisanych lokali użytkowych, znalazła się obecnie w sytuacji, która nie pozwala jej na korzystanie z pomocy prawnej oraz dokonanie jakichkolwiek opłat sądowych. Po spłaceniu rat pożyczek oraz dokonaniu innych niezbędnych opłat, do jej dyspozycji pozostaje miesięcznie kwota około 95,12 zł na zakup żywności i środków czystości. Wedle zestawienia przedstawionego przez wnioskodawczynię, miesięczne koszty spłaty zobowiązań wobec banku [...] wynoszą 1.825,36 zł, w tym: spłata kart kredytowych w kwotach 50 zł i 61,39 zł, spłata rat pożyczek w kwotach 659,08 zł i dwie po 491,73 zł oraz spłata kredytu odnawialnego i prowadzenie konta 64,44 zł i 6,99 zł. Z kolei miesięczne koszty opłat w bankach [...] i [...] wynoszą w sumie 1.654,86 zł. Obciążenia związane ze spłatą kredytów zaciągniętych w rachunkach prowadzonych w ramach planu finansowego [...] w banku [...] wynoszą w sumie 1.048,16 zł. Spłata kredytu odnawialnego zaciągniętego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym w tym samym banku kosztuje skarżącą 462,52 zł miesięcznie, zaś ubezpieczenie kredytu 35,00 zł. Rata spłaty kredytu zaciągniętego w [...] wynosi 109,18 zł miesięcznie. W styczniu bieżącego roku skarżąca dokonała opłat za energię elektryczną (50 zł), gaz (100 zł), telefon (44 zł), a także poniosła koszty dojazdów z miejsca zamieszkania do K. w kwocie 68,90 zł. Koszty zakupu niezbędnych leków wyniosły w tym czasie 36,80 zł. Wnioskodawczyni ma na utrzymaniu dwa psy i kota. Zwierzęta te są stare, wymagają regularnej opieki weterynaryjnej i leków, co wiąże się z dodatkowymi kosztami. Jak wynika z nadesłanych przez M. L. wyciągów z rachunków bankowych oraz harmonogramów obniżania limitu "[...]", w styczniu bieżącego roku wielkość limitów kredytowych w dwóch rachunkach prowadzonych w ramach planu finansowego [...] w banku [...] wyniosła 21.675,00 zł i 40.043,00 zł. Wedle aneksu z dnia [...] września 2010 r. do umowy kredytu odnawialnego, pozostała do spłaty kwota kredytu odnawialnego w ramach rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego w tym samym banku wyniosła w styczniu 7.960,00 zł. W okresie objętym nadesłanymi wyciągami z trzech kont bankowych w banku [...] skarżąca kilkakrotnie dokonywała przelewów wewnętrznych pomiędzy własnymi rachunkami. Na przykład w dniu 13 stycznia 2011 r. dokonała przelewu wewnętrznego w kwocie 420 zł i w kwocie 375 zł tytułem zasilenia konta, a w dniu 19 stycznia 2011 r. w kwocie 100 zł tytułem uzupełnienia konta. W dniu 7 stycznia 2011 r. skarżąca dokonała wypłaty z jednego z rachunków w kwocie 410 zł, a w dniu 13 stycznia 2010 r. w kwocie 1.000 zł z tego samego rachunku. Z kolei na rachunku bankowym w banku [...] w dniu 5 stycznia 2011 r. dwukrotnie dokonano operacji rozliczenia karty kredytowej w kwotach 50 zł i 61,39 zł. W tym samym dniu przelano na rachunek takie same kwoty pod tytułem uruchomienia kredytu. W dniu 13 stycznia 2011 r. skarżąca dokonała wpłaty w kwocie 1.220 zł, którą następnie pobrano tytułem spłaty kredytu. W dniu 17 stycznia 2011 r. dokonano trzykrotnie uruchomienia kredytu na łączną kwotę 1.642,54 zł i dokonano spłat kredytu oraz odsetek na tę samą kwotę. W dniu 31 stycznia 2011 r. dokonano takich samych operacji na kwotę 64,44 zł. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Treść art. 246 § 1 ppsa przesądza również o tym, że to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącą jest wprawdzie niewysokie i przy uwzględnieniu aktualnego poziomu cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych niewątpliwie nie pozwalałoby na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, jednakże wykazany w przedmiotowym wniosku stan majątkowy wnioskodawczyni nie pozwala przyjąć, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. M. L. posiada majątek w postaci domu, nieruchomości rolnej i dwóch lokali użytkowych, położonych [...] w K. Obciążenie nieruchomości hipotekami stanowi utrudnienie w dysponowaniu i zarządzaniu nimi, jednakże okoliczność ta nie wyłącza możliwości sprawowania nad nimi władztwa. Lokale użytkowe przynoszą miesięczny dochód w wysokości 3.230 zł, co łącznie z reną daje wnioskodawczyni 3.874,64 zł miesięcznie. Chociaż wykazane przez skarżącą miesięczne wydatki pochłaniają praktycznie całość tej kwoty, to nie może uchodzić uwadze, że gros wykazanych przez stronę miesięcznych obciążeń stanowią koszty spłat kredytów i pożyczek zaciągniętych w kilku bankach. Jak wykazała wnioskodawczyni wynoszą one w sumie 3.480,22 zł miesięcznie. Podane przez stronę koszty innych konicznych wydatków w gospodarstwie domowym, jak opłaty za gaz i energię elektryczną oraz koszty zakupu leków, wyniosły w styczniu bieżącego roku około 300 zł. Mając powyższe na względzie należy wskazać, że korzystanie przez skarżącą z licznych kredytów i pożyczek bankowych potwierdza, iż posiada ona zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie jest zatem osobą ubogą, która może zaspokoić tylko konieczne koszty utrzymania. Ponadto, forma przyznanych kredytów w ramach planu finansowego [...], kredytu odnawialnego w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, czy też kart kredytowych ułatwia skarżącej dysponowanie środkami zdeponowanymi na prowadzonych dla niej rachunkach bankowych, a także umożliwia dokonywanie operacji nie mających pokrycia w posiadanych środkach. Chociaż skarżąca wskazuje, że kredyty i pożyczki bankowe zaciągnęła ze względu na groźbę egzekucji komorniczej należności z tytułu kupna opisanych wyżej lokali użytkowych, to nie sposób przyjąć, że całość obciążeń związanych ze spłatą zobowiązań bankowych, jak chociażby spłata kart kredytowych, umożliwiających wszakże pokrywanie bieżących kosztów utrzymania z kredytu bankowego, pochłania spłata zobowiązań zaciągniętych na zakup lokali użytkowych. Biorąc zatem pod uwagę, że gros miesięcznych wydatków M. L. stanowią koszty spłaty zaciągniętych kredytów oraz pożyczek i to właśnie te wydatki na tyle pomniejszają kwotę środków pozostających co miesiąc do jej dyspozycji, że - jak twierdzi - nie jest w stanie uiścić opłat sadowych i ustanowić pełnomocnika, należy stwierdzić, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznego utrzymania. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, może zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na Państwo. Jak już wskazano, "przerzucenia" na Państwo ciężaru ponoszenia kosztów postępowania przed sądem nie uzasadnia korzystanie z licznych kredytów i pożyczek bankowych. Twierdzenie to jest tym bardziej aktualne, jeżeli weźmie się pod uwagę, że zaciągnięcie przez skarżącą kredytów i pożyczek wiąże się z powiększaniem przez nią własnego majątku, a w konsekwencji powiększeniem przychodów, a nie z koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak na przykład potrzeby mieszkaniowe. Posiadany przez skarżącą majątek i uzyskiwane z niego dochody pozwalają ponieść koszty wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie ustalony jest na minimalnym dopuszczalnym ustawowo poziomie (art. 233 ppsa) i wynosi 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń wyniesie jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne poniesienie wskazanych opłat, nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. W tej sytuacji majątek skarżącej i uzyskiwane z niego dochody pozwalają pozyskać środki zarówno na poniesienie wszelkich opłat sądowych, jak i na ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.