IV SA/Wa 1452/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia NSA Otylia Wierzbicka (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. R. i M. R. na uchwałę Rady Gminy I. z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - oddala skargę - Rada Gminy I. uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. zatwierdziła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu wsi H. część "A" Gmina I. Skargę na tę uchwałę w dniu 16 kwietnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli J. R. i M. R. R. współwłaściciele działki nr [...] położonej w obszarze objętym planem, reprezentowani przez ojca M. R. Zaskarżonej uchwale zarzucają naruszenie art 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 140 Kodeksu Cywilnego. Wnieśli o stwierdzenie nieważności uchwały oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podnoszą, że zawarte w planie miejscowym ustalenia powodują, że działka nr ew. [...], której są współwłaścicielami nie ma dostępu do drogi publicznej. Projektowany sięgacz A13KW od strony działki nr ew. [...] został zlikwidowany w wyniku uwzględnienia zarzutu właściciela działki do projektu planu a istniejący przejazd ul. [...] - działka nr ew. [...] został przekazany jako uzupełnienie działek sąsiednich. Zapisy te są sprzeczne z prawem i godzą w ich prawo własności. Nie można bowiem tworzyć nowych działek bez dojazdu jak i pozbawiać działek dostępu do drogi publicznej. Likwidacja ciągu komunikacyjnego uniemożliwia im w pełni korzystanie z nieruchomości. Przyjęte w planie zapisy ograniczają im konstytucyjną i ustawową swobodę korzystania z nieruchomości poprzez zlikwidowanie dojazdu do nieruchomości. Wniesienie skargi zostało poprzedzone wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na wezwanie Rada Gminy I. wyjaśniła, ze działka nr ew. [...] nie ma i nigdy nie miała prawnie uregulowanego dostępu do drogi publicznej, co wynika z archiwalnych map ewidencyjnych od 1966 r. Działka znajduje się w obszarze oznaczonym na planie symbolem A12-MNrl, przeznaczonym pod projektowaną zabudowę ekstensywną jednorodzinną na działkach leśnych z ustaleniem szczegółowym, iż dopuszczenie zabudowy będzie możliwe w przypadku zapewnienia indywidualnego dojazdu do nieruchomości zgodnie z przepisami prawa. Zapewnienie dojazdu do działki nr ew. [...] leży po stronie właścicieli działki. Przyjęte ustalenia planu nie naruszają interesu prawnego skarżących, plan nie ogranicza możliwości porozumienia się z którymkolwiek właścicielem nieruchomości sąsiednich celem wydzielenia drogi wewnętrznej i określeniem zasad jej uruchomienia. W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie. Podtrzymała argumenty zawarte w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Podtrzymała swoje stanowisko, że działka nr ew. [...] nigdy nie miała prawnie uregulowanego dostępu do drogi publicznej, a w poprzednio obowiązującym planie miejscowym z dnia [...] maja 1992 r. - uchwała nr [...] Rady Gminy S. - teren omawianej działki był obszarem leśnym bez prawa zabudowy (symbol B 7RL) i bez wyznaczonego układu drogowego w bezpośrednim sąsiedztwie. Zawarte porozumienie w dniu 12 listopada 2001 r. w sprawie zapewnienia możliwości dojazdu poprzez sięgacz przebiegający po działkach nr [...] i [...] nie stanowiący drogi publicznej nie został uwzględniony w planie z powodu nie-dotrzymania przez strony porozumienia, w tym przez skarżących, terminu czynności geodezyjnych. Kwestie uruchomienia dojazdu po terenie działki nr ew. [...] przylegającej do nieruchomości skarżących od strony zachodniej z uwagi na nieuregulowany stan prawny oraz utworzenie tzw. dubla komunikacyjnego w stosunku do ulicy Skrajnej i Sosnowej na etapie sporządzania planu nie była brana pod uwagę. Ustanowienie dojazdu możliwe jest w drodze przeprowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie podziału geodezyjnego i wydzielenia działki drogowej po terenie prywatnych nieruchomości w porozumieniu z ich właścicielami, ustanowienia służebności przejazdu i przechodu, ewentualnie ustanowienia w postępowaniu przed sądem cywilnym drogi koniecznej. Do czasu wypełnienia warunków wynikających z ustaleń planu działka nr ew. [...] ma status działki leśnej a właściciele mają możliwość korzystania ze swojego prawa własności w dotychczasowy sposób. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie IV SA/Wa 805/10 skargę oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd zajął stanowisko, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona uchwała Rady Gminy I. została wydana z naruszeniem prawa i aby naruszenie to miało polegać na zaniechaniu ustanowienia przez organ bezpośredniego dostępu nieruchomości skarżących do drogi publicznej. Nie ma bowiem ustawowego nakazu zapewnienia każdej nieruchomości objętej planem bezpośredniego dostępu do drogi publicznej. Takiego obowiązku gminy nie da się wywieść ani z przepisów ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym ani też z ustawy o drogach publicznych. W rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że w przypadku gdy nieruchomość objęta planem nie uzyskała w planie dostępu do drogi publicznej zapewnienie dojazdu obciąża właściciela nieruchomości. Ustalenie planistyczne uwzględniające takie rozwiązanie jest legalne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku wskazał, że sąd pierwszej instancji nie poczynił żadnych ustaleń co do tego czy, jak twierdzą skarżący, po działce [...] przebiegała ulica [...] stanowiąca dojazd do działki nr [...], a jeżeli tak to jaki status miała ta droga - publiczny czy wewnętrzny. To uchybienie Sądu mogło mieć, w ocenie NSA, istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ustalenie, że działka nr [...] miała rzeczywiście dostęp do drogi publicznej poprzez działkę [...] obligowałoby Sąd do dokonania oceny czy gmina włączając tę działkę do terenu A12-MNRL z przeznaczeniem pod zabudowę naruszyła interes prawny skarżących w sposób niezgodny z prawem. Pismem procesowym z dnia 31 października 2011 r. profesjonalny pełnomocnik skarżących ograniczył zakres wniesionej skargi w ten sposób, że wniósł o stwierdzenie nieważności uchwały w części dotyczącej działki nr ew, [...] obrębu [...] we wsi H. gm. I. oraz o zasądzenie kosztów. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jako podstawę prawną skargi skarżący powołali art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.). Według tego przepisu każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej może - po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa - zaskarżyć uchwałę do sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności należy zatem rozważyć dopuszczalność złożenia skargi a więc czy zaskarżona uchwała narusza interes prawny lub uprawnienie skarżących. WSA w wyroku z dnia 27 stycznia 2011 r. nie kwestionował legitymacji procesowej skarżących do złożenia skargi. NSA nie wskazał na wadliwość stanowiska WSA w tym zakresie. Skarżący wywodzą, że są współwłaścicielami działki nr ew. [...] z obrębu [...] wieś H. gmina I. i działka ta znajduje się w obszarze objętym planem zatwierdzonym zaskarżoną uchwałą. W skardze kwestionują ustalenia planu dotyczące nie ich działki, ale działki nr [...] przylegającej do ich działki od strony zachodniej. Obie działki według ustaleń planu znajdują się w obszarze oznaczonym na rysunku planu symbolem A12-MNRL o funkcji zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej na terenach leśnych. Plan dopuszcza zabudowę mieszkaniową na działce skarżących tylko w przypadku zapewnienia przez właścicieli indywidualnego dojazdu do nieruchomości zgodnie z przepisami prawa. Skarżący domagają się stwierdzenia nieważności planu w części dotyczącej działki nr [...]. Podnoszą, że działka ta w planie przeznaczona jest pod zabudowę mieszkaniową co oznacza, że traci dotychczasowy charakter drogi, która to droga zapewnia działce nr [...] dostęp do drogi publicznej. Zmiana w planie przeznaczenia działki nr [...] narusza ich interes jako właścicieli działki nr [...]. Z przedstawionych przez stronę skarżącą i organ dokumentów wynika, że działka nr [...] o powierzchni 0,36 ha figuruje w rejestrze gruntów wsi H. z 1965 r. i jako władający działką stanowiącą użytek gruntowy "drogi" ujawnione jest Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Powiatowy Zarząd Dróg Lokalnych. Właściciel nieustalony. W rejestrach gruntów z lat 1975 i 1984 jako władający ujawniony jest - Urząd Gminy - Drogi Powszechnego Użytkowania. Właściciel nieustalony. W grudniu 2004 r. dokonano podziału działki nr [...] poprzez wydzielenie z niej pięciu działek objętych różnymi księgami wieczystymi. Z działki nr [...] powstały działki: [...], [...], [...], [...] i [...]. Działka [...] w ewidencji gruntów oznaczona jest symbolem dr i figuruje jako "drogi" o powierzchni 0,2497 ha. Powołując się na powyższe dane wynikające z pisma Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w O. z dnia 12 września 2008 r. skarżący domagali się od Gminy zmiany planu poprzez ustalenie dla działki nr [...] funkcji drogi dojazdowej o szerokości 5 m częściowo kosztem działek nr [...], [...], [...]. Jest okolicznością niesporną w sprawie, że działka nr [...] nie ma uregulowanego prawnie dostępu do drogi publicznej. Pomiary geodezyjne wykonane na potrzeby operatu w 2005 r. nie wykazały aby w granicach działki nr ew. [...] leżały grunty należące do skarżących. Oznacza to, że użytek gruntowy "droga" ujawniony w ewidencji gruntów stanowi nieruchomość cudzą w rozumieniu prawa cywilnego względem działki nr [...]. Właściciel działki nie jest ustalony a władającym nią jest Gmina I. Działka ta według twierdzeń skarżących zapewniała połączenie ich nieruchomości z drogą publiczną a zmiana jej funkcji w planie pozbawiła nieruchomość tego dostępu. Działka nr [...] miała według skarżących zapewniony dostęp drogą zlokalizowaną na cudzym gruncie. Wymaga rozważenia jaki status ma droga zlokalizowana według ewidencji gruntów na działce nr ew. [...]. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego status drogi ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem od tych ustaleń zależy ocena czy Gmina włączając tę działkę do obszaru A12-MNRL z przeznaczeniem pod budownictwo mieszkaniowe, naruszyła interes prawny skarżących w sposób zgodny z prawem. W dokumentacji geodezyjnej działka nr [...] oznaczona jest symbolem dr - droga o szerokości 4 m. Droga ta nie jest ulicą [...], jak twierdzą skarżący. Ulica [...] według załącznika nr 1 do uchwały Rady [...] z dnia [...] stycznia 2001 r. stanowi drogę gminną publiczną długości 164 m oznaczoną w poprzednim planie zagospodarowania przestrzennego symbolem 24RUdw. Według obecnie obowiązującego planu jest to droga istniejąca, wewnętrzna o szerokości 6 m oznaczona na rysunku planu sym. A4-KW. Droga przebiega na południe od ulicy [...] i na północ od ulicy 4 KLg i kończy się u zbiegu z drogą 4KLg. Nie przebiega równolegle do działki nr [...]. Działka skarżących nr ew. [...] jak również działki [...], [...] i inne przylegające do działki nr [...] są działkami leśnymi. W poprzednim planie miejscowym zagospodarowania przestrzennego działka nr [...] była oznaczona jako leśna bez prawa zabudowy i plan nie ustalał sposobu komunikacji tej działki z drogą publiczną. Symbolem dr w ewidencji gruntów są oznaczone użytki gruntowe w granicach pasów drogowych dróg publicznych i dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 71, poz. 838 ze zm.). W szczególności do dróg zalicza się grunty ujęte pod drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe, gminne, drogi w osiedlach mieszkaniowych, drogi dojazdowe do gruntów rolnych i leśnych oraz do obiektów użyteczności publicznej (załącznik nr 6 ust. 3 pkt 7 do rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków Dz. U. z 2001 r. Nr 38, poz. 454). Skoro droga na działce nr [...] jest oznaczona symbolem dr a nie jest drogą publiczną w rozumieniu ustawy o drogach publicznych, to uprawnione jest stwierdzenie, że jest to droga dojazdowa do gruntów leśnych. Ustawa o drogach publicznych w art. 8 ust. 1 stanowi, że drogi niezaliczone do żadnej kategorii dróg publicznych i niezlokalizowane w pasie drogowym tych dróg są drogami wewnętrznymi. Drogi dojazdowe do gruntów rolnych i leśnych zaliczane są do dróg wewnętrznych. Sytuacja drogi wewnętrznej zależy od woli właścicieli terenu po którym przebiega. W obecnym stanie prawnym nawet podjęcie uchwały w sprawie nadania nazwy drodze wewnętrznej wymaga uzyskania pisemnej zgody właściciela terenu, na którym jest zlokalizowana (art. 8 ust. 1 a cyt. ustawy). Zapis w rejestrze gruntów z 1975 r. i 1984 r wskazujący, że władającym działką nr [...] jest Urząd Gminy - Drogi Powszechnego Użytkowania należy odnosić do regulacji prawnych w obowiązującej wówczas ustawie z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 20 poz. 90 ze zm.). Ustawa definiowała pojęcie drogi publicznej i dzieliła drogi publiczne na ogólnopaństwowe i lokalne. Droga dojazdowa do gruntów leśnych nie mieściła się w kategorii dróg lokalnych a zatem nie była drogą publiczną. Zaliczenie drogi do kategorii dróg lokalnych następowało w drodze uchwały właściwej rady narodowej. Droga powszechnego użytkowania nie oznaczała drogi publicznej. Jak wynika z dołączonej do sprawy dokumentacji zdjęciowej droga na działce nr [...] faktycznie nie istnieje. Jest to nie tylko droga nieurządzona ale całkowicie porośnięta lasem. Plan urządzenia lasu położonego na terenie wsi H. za okres od 1 stycznia 1992 r. do 31 grudnia 2001 r. w tym rysunek graficzny potwierdza, że działka nr [...] jest porośnięta lasem. Działający w imieniu skarżących pełnomocnik M. R. zwracał się do Gminy I. pismem z dnia 7 września 2007 r. o udrożnienie drogi na działce nr [...] co wskazuje, że droga istnieje tylko w dokumentacji geodezyjnej i nie była wykorzystywana do celów komunikacyjnych. Należy podkreślić, że żaden przepis prawa nie wprowadza obowiązku gminy zapewnienia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego dostępu do drogi publicznej każdej działce, na której dopuszczalna jest zabudowa. Możliwe jest bowiem również zabudowanie nieruchomości, która ma dostęp pośredni przez drogę wewnętrzną lub przez ustanowienie odpowiedniej służebności drogowej. W stanie prawnym obowiązującym w dacie uchwalenia zaskarżonej uchwały definicja dostępu do drogi publicznej nie była uregulowana w ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.). Należało w tym zakresie sięgnąć do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Zgodnie z art. 93 ust. 3 tej ustawy za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiedniej służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Jeżeli zatem gmina nie może zapewnić nieruchomości objętej planem, na której dopuszczono zabudowę, bezpośredniego lub nawet pośredniego dostępu do drogi publicznej, właściciel nieruchomości może we własnym zakresie podjąć starania o zapewnienie sobie dojazdu do tej działki korzystając z prawnie dopuszczalnych form administracyjnych lub cywilnoprawnych. Z ustaleń zaskarżonego planu wynika, że tylko w odniesieniu do dwóch działek leśnych nr ew. [...] i [...] plan dopuszcza zabudowę mieszkaniową jednorodzinną w przypadku zapewnienia indywidualnego dojazdu do nieruchomości zgodnie z przepisami prawa (§ 56 ust. 12 pkt 4 planu). Właściciele tylko tych dwóch działek są zainteresowani zmianą ustaleń planu odnośnie działki nr [...] ale tylko współwłaściciele działki nr [...] wnieśli skargę na uchwałę zatwierdzającą plan. Rada Gminy I. jak wynika z odpowiedzi na skargę nie rozważała na etapie procedury planistycznej ustalenia drogi na działce [...]. Wyjaśniła, że stan prawny działki jest nieuregulowany i kwestia zapewnienia dojazdu po terenie działki nr [...] nie była brana pod uwagę. Ustalenie drogi na tej działce stanowiłoby jak określiła Rada "dubel komunikacyjny" w stosunku do ulicy S. i S., co ma wskazywać na nieracjonalność takiego rozwiązania. W piśmie z dnia 27 października 2011 r. Gmina potwierdziła, że działka nr [....] nie jest jej własnością. W toku procedury planistycznej Gmina w porozumieniu z zainteresowanymi właścicielami działek zaprojektowała dostęp do drogi publicznej dla działek nr [...], [...] poprzez sięgacz komunikacji wewnętrznej na działkach nr [...] i nr [...]. W dniu 12 listopada 2001 r. zostało zawarte porozumienie osób zainteresowanych, które miało na celu rozwiązanie problemu związanego z brakiem dostępu do drogi publicznej poprzez wydzielenie działek, rekompensatę z tytułu planowanej drogi oraz wymianę gruntu stanowiącego ekwiwalent powierzchni działek z ustaleniem nieprzekraczalnego terminu do 30 listopada 2001 r. wszczęcia procedury podziałowej. W związku z niewywiązaniem się z podjętego zobowiązania przez strony porozumienia, w tym przez skarżących, w zakreślonym terminie Rada uwzględniła zarzut do projektu planu właściciela działki nr [...], co skutkowało tym, że w planie nie został uwzględniony przebieg projektowanego sięgacza na działkach nr [...] i nr [...]. Późniejszy projekt właścicieli działek by sięgacz zlokalizować tylko na działce nr [...] nie był możliwy do realizacji z uwagi na zaawansowaną procedurę planistyczną (oświadczenie geodety). Poczynione ustalenia faktyczne odnośnie drogi na działce nr [...] zgodnie ze wskazaniami NSA zawartymi w wyroku z dnia 26 sierpnia 2011 r. sygn. akt II OSK 1118/11 prowadzą do wniosku, że uwidoczniona w dokumentacji geodezyjnej droga na działce nr [....] nie jest droga publiczną, stanowiła drogę dojazdowau do działek leśnych (droga wewnętrzna). Droga ta faktycznie nie istnieje. Ze względu na porośnięcie lasem nie mogła zapewniać dostępu działce nr [...] do drogi publicznej. Wiek drzew (sosen) rosnących na działce oceniany jest na około 40 - 50 lat a zatem działka ta nie pełniła funkcji drogi od dawna. Zaskarżony plan funkcjonuje w obrocie prawnym od 2003 r. i jak wynika z informacji Gminy, działka nr [...] została podzielona i poszczególne jej części Gmina oddała w użytkowanie właścicielom przyległych działek, planując przekazanie ich własności w zamian za oddanie części swoich działek na poszerzenie ulicy [...]. Przywołany już wyrok NSA w uzasadnieniu zawiera wskazania, które należy odczytać, że po ustaleniu istnienia i statusu drogi, wymaga oceny Sądu pierwszej instancji czy przeznaczenie działki nr [...] przez Gminę w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę narusza interes prawny skarżących w sposób niezgodny z prawem w szczególności w sposób niezgodny z przepisami prawa materialnego tj. art. 140 kc i art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym. Zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd i organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Odnosząc się do wskazań Sądu należy stwierdzić, że działka nr [....] nie ma prawnie uregulowanego dostępu do drogi publicznej, istniejąca w dokumentacji geodezyjnej droga na działce nr [...] stanowiła drogę dojazdową do działek leśnych. Nie była to droga publiczna, ale wewnętrzna. Byt drogi wewnętrznej uzależniony jest od woli właścicieli gruntu po którym przebiega. Gmina I. nie ma tytułu prawnego do działki, jest władającym. Droga nie była urządzona, jest porośnięta lasem, faktycznie nie istnieje, nie mogła zapewniać i to od dawna działce nr [...] dostępu do drogi publicznej, zważywszy na wiek drzew, którymi jest porośnięta. Ustawa o zagospodarowaniu przestrzennym z dnia 7 lipca 1994 r. w art. 10 ust. 1 pkt 1 stanowi, że w planie w zależności od potrzeb ustala się linie rozgraniczające ulice, place oraz drogi publiczne a także tereny niezbędne do wytyczenia ścieżek rowerowych. Jak z powyższego wynika plan nie ustala linii rozgraniczających projektowanych dróg wewnętrznych, istniejące drogi wewnętrzne rejestruje (ujawnia w planie). Gmina nie miała podstaw by nieistniejącą drogę na działce nr [...] ustalić w planie jako drogę dojazdowa wewnętrzną. Nie można w ocenie Sądu uznać, że droga ta zapewniała dostęp do drogi publicznej. Ustalenie planu włączające działkę nr [...] do obszaru zabudowy nie narusza ich interesu prawnego w sposób niezgodny z prawem. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 31 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)