IV SA/Wa 1526/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2010 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę - Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] maja 2009 r. orzekającą o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego z budynku przy ul. [...] w R.. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek jego ojca – P. K.. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. organ I instancji orzekł o wymeldowaniu W. K. z budynku, jednak decyzja ta została uchylona przez Wojewodę [...]. Orzekając ponownie w sprawie Wójt Gminy R. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. po raz kolejny orzekł o wymeldowaniu W. K. z pobytu stałego z budynku przy ul. [...]. Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Wojewoda [...] podniósł, iż kwestię dotycząca obowiązków meldunkowych reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Art. 15 ust. 2 tej ustawy stanowi, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Zgodnie więc z obowiązującym prawem jedyną przesłanką, jaką bada organ meldunkowy w sprawie o wymeldowanie z pobytu stałego, jest fakt opuszczenia lokalu przez określoną osobę. Organ wskazał, iż z zeznań P. K., J. K. i notatki policyjnej wynika, iż W. K. nie mieszka w budynku przy ul. [...] w R.. W. K. potwierdził, że od czerwca 2008 r. nie nocuje w budynku przy ul. [...] w R., ponieważ obawia się o swoje życie. Przebywa tam tylko w czasie dnia. W spornym budynku pozostawił część rzeczy osobistych. Komisariat Policji w R. poinformował, że w 2008 r. miało miejsce 20 interwencji w budynku przy ul. [...] w R.. Zgłaszane były głównie przez W. K. a dotyczyły awantur rodzinnych pomiędzy nim a domownikami mieszkającymi pod wskazanym adresem. Podniósł, że w czasie oględzin budynku przy ul. [...] w R. ustalono, że W. K. zajmuje mieszkanie w piwnicach budynku (na dolnej kondygnacji) - dwa pokoje, łazienkę i korytarz. Pokoje są umeblowane, w łazience są 1 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 przybory toaletowe, jednak nie znajdowały się tam jakiekolwiek artykuły żywnościowe. Nadto W. K. nie uczestniczy w kosztach związanych z utrzymaniem domu. Niezamieszkiwaniu temu nie przeczył skarżący wskazując jednakże, iż czuje się zastraszany. Organ odwoławczy podkreślił, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami. Wojewoda wskazał, że W. K. ma swobodny dostęp do budynku przy ul. [...] w R., co sam potwierdził, jednak jego życie nie koncentruje się w tym budynku. W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że W. K. opuścił budynek przy ul. [...] w R. w sposób dobrowolny. W ocenie organu dowody zebrane w sprawie nawzajem się uzupełniają, są spójne i logiczne. Zeznania świadków, informacje przekazane przez Policję potwierdziły, że W. K. nie mieszka w budynku przy ul. [...] w R.. Wojewoda zaznaczył, iż ewidencja ludności w obecnym kształcie prawnym służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób - a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca rzeczywistego pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, lub też poprzez rozstrzygnięcia własne - zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją, a istniejącym stanem rzeczy. Uregulowanie to ma na celu podkreślenie wyłącznie rejestracyjnej funkcji ewidencji ludności. Zameldowanie w lokalu, jako czynność materialno-techniczna, jest bowiem jedynie rejestracją stanu faktycznego (zapisem ewidencyjnym) i nie rodzi prawa do mieszkania, a jedynie ustala istnienie i rodzaj pobytu pod danym adresem. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wniósł W. K. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. 2 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 W ocenie skarżącego w ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, po uchyleniu poprzedniej decyzji Wójta Gminy R. przez Wojewodę [...], organ I instancji nie dopełnił obowiązku przeprowadzenia w sposób rzetelny postępowania dowodowego, czym naruszył art. 7, 77 § 1 Kpa. Zdaniem skarżącego nie zostało wyjaśnione na jakim etapie znajdują się postępowania prowadzone przez prokuraturę i Policję. Ponadto w ocenie skarżącego organy w sposób nieprawidłowy ustaliły krąg uczestników postępowania, wskazując m.in. jako współwłaściciela nieruchomości przy ul. [...] jego zmarłą matkę. Nadto nie zostało wyjaśnione w sposób przekonujący, czy skarżący opuścił przedmiotowy lokal w sposób trwały, a w przypadku stwierdzenia owej trwałości, czy opuszczenie lokalu wynikało z jego woli. Zdaniem skarżącego przedstawione jako dowód pismo Policji z dnia 24 kwietnia 2009 r. nie przedstawia rzeczywistej prawdy o toczących się postępowaniach przygotowawczych i sądowych. Nie zawiera także informacji na temat zgłaszanych przez skarżącego interwencji policyjnych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach. Podstawę materialno-prawną orzekania w sprawach dotyczących wymeldowania stanowi przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm.). Stanowi on, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również w sposób dorozumiany -poprzez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę osoby 3 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się także sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. W sytuacji gdy opuszczenie lokalu mogło nastąpić na skutek stawianych przeszkód w dalszym zamieszkiwaniu, o opuszczeniu lokalu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. m. in. wyrok NSA z dnia 12.04.2001 r., sygn. akt V SA 3078/00). Należy zauważyć jednocześnie, iż obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu danej osoby. Ewidencja ludności służy więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01 orzekł, że art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego spowodowało, iż brak jest podstaw do uwzględniania przesłanki związanej z utratą uprawnienia wymienionego w art. 9 ust. 2 tej ustawy, czyli utratą prawa do lokalu. W związku z tym, w ramach postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania nie mieści się badanie cywilnoprawnych uprawnień do lokalu, a więc tytułu prawnego do lokalu osoby meldowanej lub wymeldowywanej. Wobec tego decyzja o wymeldowaniu nie pozbawia skarżącego prawa do lokalu, jak wcześniej wspomniano, a służy jedynie celom ewidencyjnym. Tak też winny ją traktować organy państwowe i wyprowadzać z niej jedynie wskazane skutki, nie wiążąc wymeldowania z utratą prawa do danego lokalu. W związku z tym rozstrzygnięcie organów oparte na badaniu przesłanki faktycznego opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego należy uznać za zgodne z obowiązującym prawem. Wyjaśnienia organów w rozpatrywanej sprawie winny się więc sprowadzać do ustalenia, czy skarżący dobrowolnie opuścił ten lokal, w tym czy przestał w nim nocować. Jak wskazano, w niniejszej sprawie toczyło się uprzednio postępowanie administracyjne. Wówczas Wojewoda [...] uchylił decyzję o wymeldowaniu 4 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 skarżącego i sprawę tę przekazał do ponownego rozpoznania do I instancji. Uznał bowiem, że należy wyjaśnić na jakim etapie znajdują się postępowania prowadzone przez Prokuraturę i Policję. Miało to przyczynić się do ustalenia, czy W. K. wyprowadził się dobrowolnie z przedmiotowego lokalu. Wyjaśnienia w tym przedmiocie zostały poczynione. Zlecono także przesłuchanie większej liczby bezstronnych świadków. Nikt więcej niż uprzednio jednakże nie wyraził zgody na składanie zeznań w tej sprawie. Z notatki policyjnej z dnia 24.09.2009 r. wynika natomiast, iż wymienieni w niej sąsiedzi oświadczyli, że skarżący sporadycznie przebywa pod tym adresem i nigdy tam nie nocuje. Zlecono także zwrócenie się do Policji o przeprowadzenie kontroli meldunkowej. Kontrola ta została przeprowadzona. Organy obu instancji wykorzystały więc wszystkie dostępne im środki dla weryfikacji twierdzenia skarżącego, iż przedmiotowego lokalu nie opuścił dobrowolnie. Zebrany materiał dowodowy w sprawie nie ujawnił istnienia obiektywnych przeszkód do zamieszkiwania skarżącego w tym lokalu. Potwierdził istnienie konfliktu pomiędzy skarżącym a jego ojcem i bratem. Nie wykazał jednakże w sposób jednoznaczny, iż to skarżący jest wyłączną ofiarą tego konfliktu i nie przyczynił się do jego powstania. W świetle tych ustaleń były zatem podstawy do uznania, że niezamieszkiwanie to ma charakter faktyczny. Zebrany materiał dowodowy pozwalał więc na wymeldowanie W. K. z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul. [...]w R.. Mając na uwadze, że wniosek o wymeldowanie złożony przez ojca skarżącego nosił datę [...].11.2008 r. nie można uznać, aby na ocenę dobrowolności opuszczenia tego lokalu przez skarżącego istotny wpływ miały zdarzenia późniejsze, jak wspomniane w protokole przesłuchania skarżącego z dnia 12.05.2009 r. zawiadomienie przez skarżącego Policji - 4.05.2009 r. o zniszczeniu pomieszczeń i uszkodzeniu należących do niego przedmiotów. Badając bowiem przesłanki do wymeldowania skarżącego należało uwzględniać w pierwszym rzędzie fakty za tym przemawiające z końca 2008 r. i początku 2009 r. Okoliczność, iż W. K. nie koncentruje swoich życiowych i osobistych spraw w miejscu zameldowania potwierdzają zeznania P. K. oraz wspomniana informacja Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. (sporządzona po rozmowie z bratem, ojcem skarżącego oraz dwoma sąsiadami). Także kontrola meldunkowa przeprowadzona w dniu [...] kwietnia 2009 r., nie wykazała, aby skarżący stale zamieszkiwał w lokalu przy ul. [...] w R.. Kontrolujący ocenili, 5 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 że lokal usytuowany na dolnej kondygnacji (w piwnicy) nie posiada oznak zamieszkania. Z akt sprawy wynika, iż skarżący od maja 2009 r. ma swobodny dostęp do nieruchomości, posiada tam część rzeczy osobistych, co jednak nie pozwala uznać, że jego pobyt w lokalu przy ul. [...] ma charakter stałego zamieszkiwania, bywa tam bowiem rzadko i nie nocuje. Zauważyć należy, iż między W. K. a jego rodziną zamieszkałą pod przedmiotowym adresem (ojcem i bratem) istnieje konflikt. Skarżący podnosi, iż obecnie toczy się kilka postępowań związanych z jego pobiciem, groźbami karalnymi kierowanymi do niego, czy zniszczeniem mienia. Zarzuca, iż okoliczności te nie zostały wzięte pod uwagę przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Z akt sprawy wynika, iż zakończone zostało postępowanie dotyczące zniszczenia samochodu będącego jego własnością, w którym winnym tego występku uznano J. K. (wyrok z dnia 1 października 2008 r., sygn. [...]). Sytuacja nie jest jednakże jednoznaczna, należy mieć bowiem na uwadze, iż również przeciw W. K. prowadzone jest postępowanie o znęcanie się fizyczne i psychiczne nad domownikami zamieszkałymi w posesji przy ul. [...] w R. (notatka z Urzędu Gminy R. z dnia [...].05.2009 r.). Organy ustaliły, iż toczą się jeszcze postępowania - jedno o uszkodzenie przedmiotów należących do W. K., drugie przeciwko W. K. o znęcanie się. W dniu orzekania przez organy sprawy te nie zostały zakończone. Należy jednocześnie zauważyć, iż na rozprawie przed Sądem Administracyjnym skarżący oświadczył, iż poza wspomnianym postępowaniem o uszkodzenie jego mienia (samochodu) zakończonego wyrokiem uznającym winnym popełnienia tego występku jego brata (wyrok Sądu rejonowego w P. z dnia [...].10.2008 r., sygn. akt [...]) wcześniej prowadzone postępowanie o pobicie go zostało umorzone ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu. W orzecznictwie przyjmuje się, iż dobrowolność opuszczenia lokalu oznacza wolny wybór osoby opuszczającej, niezależnie od tego, jakimi jest to spowodowane przyczynami, jeśli nie mają one charakteru niezgodnego z prawem (bezprawnego) zmuszenia do opuszczenia lokalu (por. wyrok NSA z 6 lipca 2007 r., II OSK 101/06, wyrok NSA z dnia 6 marca 2007 r., II OSK 401/06). Taka sytuacja - jak wynika z materiału dowodowego zebranego w kontrolowanej sprawie - nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie. Skarżący nie udowodnił, że nie może przebywać w przedmiotowym lokalu na skutek bezprawnego, zagrażającego jego życiu i zdrowiu 6 sygn. akt IV SA/Wa 1526/09 działania osób trzecich. Nie potwierdzają tego orzeczenia sądu powszechnego, czy choćby notatki policyjne. Prawomocnie zakończone postępowanie dotyczące zniszczenia samochodu nie może przesądzać o tym, że skarżący wbrew własnej woli nie może przebywać w lokalu przy ul. [...] w R., zwłaszcza w kontekście wytoczonej mu sprawy o znęcanie się psychiczne i fizyczne nad ojcem i bratem. Na rozprawie przed Sądem skarżący wskazał ponadto, iż w grudniu 2009 r. złożył wnioski o wszczęcie postępowania o naruszenie miru domowego i groźby karalne. Jednakże zawiadomienia te zostały złożone już po wydaniu zaskarżonej decyzji, zatem nie mogły mieć wpływu na ocenę kontrolowanego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu niezasadne są stwierdzenia skarżącego, iż postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób nierzetelny czy niepełny. Zebrany został pełen dostępny materiał dowodowy i oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego trafne wnioski, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada przepisom Kpa. Błędne wskazanie zaś w zaskarżonej decyzji, iż właścicielem spornego mieszkania jest nieżyjąca matka skarżącego nie miało wpływu na treść ostatecznego rozstrzygnięcia. Pozostałe strony niniejszego postępowania zostały natomiast ustalone w sposób prawidłowy. Reasumując należy stwierdzić, iż w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do wymeldowania W. K. z lokalu przy ul. [...] w R.. W związku z tym rozstrzygnięcie organów w tym zakresie odpowiada prawu. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się zaś innych naruszeń procedury administracyjnej, które mogły mieć wpływ na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało skargę oddalić.