IV SA/Wa 1546/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędzia WSA Anna Szymańska, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2011r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej S. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1546/11 UZASADNIENIE Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...].07.2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].05.2009 r., w której odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...].11.1975 r., orzekającej o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w S., obejmującej działki o numerach: [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. 1,2863 ha, stanowiącej b. własność S. i M. M., którzy uzyskali tytuł prawny do tej nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi z [...].02.1976 r. Minister rozpoznając niniejszą sprawę wywiódł, iż przy wydawaniu decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w S. z dnia [...].11.1975 r. spełnione zostały warunki wynikające z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 29.05.1974 r, o przekazywaniu gospodarstw rolnych za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. nr 21, poz. 118), co pozwoliło na przejecie tej nieruchomości przez Państwo za spłaty pieniężne. Zaznaczył, iż w aktach sprawy znajduje się wniosek M. M. w tym przedmiocie. Brak zaś podpisu pod tym wnioskiem S. M. nie miał wpływu na przejęcie wskazanych działek. Praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła bowiem jej głównego źródła utrzymania. Nieosiągnięcie wymaganego wieku oraz nieprzedstawienie dowodów, iż małżonkowie ci zaliczeni zostali wówczas do jednej z grup inwalidów skutkowało potwierdzeniem, iż wnioskodawca ubiegał się o przejęcie przez Państwo tej części gospodarstwa za spłaty pieniężne. We wniesionej skardze S. M. domagała się uchylenia obu decyzji Ministra. Poinformowała, iż jej mąż zmarł [...].09.2010 r. Stwierdziła nadto, iż rozpoznając tę sprawę Minister winien wydać rozstrzygniecie tożsame z podjętym w sprawie zakończonej wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 1.10.2004 r., sygn. akt IV SA 4751/03, a zatem w całości uwzględniające jej skargę. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zauważył, iż z racji śmierci wnioskodawcy zaskarżona decyzja jest wadliwa, jednakże treść żądania skargi nie pozwala mu na skorzystanie z autokontroli. Gdyby bowiem jedynym spadkobiercą M. M. była S. M., skarga nie zasługiwałaby na uwzględnienie. Wynika to z faktu, iż treść wniosku w sprawie przejęcia przez Państwo przedmiotowej nieruchomości była jednoznaczna, a zapis art. 3 ust. 2 cyt. ustawy pozwalał na pominięcie podpisu S. M. pod wnioskiem o przejecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uprawnione są dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszyła przepisy obowiązującego prawa w stopniu skutkującym koniecznością stwierdzenia jej nieważności. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że osoba zmarła nie może być podmiotem, któremu mogłaby zostać skutecznie doręczona decyzja administracyjna. Niedoręczenie decyzji stronie, która po wszczęciu postępowania odwoławczego, lecz przed jego formalnym zakończeniem zmarła, nie będąc jednocześnie jedyną jego stroną - gdy nie nastąpiło faktyczne doręczenie tej decyzji wszystkim następcom prawnym zmarłej strony - skutkuje koniecznością przyjęcia, że kontrolowana w sprawie decyzja dotknięta była wadą, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Sytuacja braku doręczenia decyzji stronie, która zmarła, przy pominięciu jej następców prawnych musi być bowiem traktowana jako równoznaczna z brakiem wydania (zaistnienia) decyzji administracyjnej. Przenosząc przytoczone rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, iż zaskarżona decyzja z dnia [...].07.2011 r. skierowana została m. in. do już wówczas nieżyjącego M. M., jako do wnioskującego o wszczęcie przedmiotowego postępowania nieważnosciowego, a także rolnika, który podpisał wniosek o przejęcie przedmiotowych działek na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne. Przed przejęciem działek o numerach: [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej pow. 1,2863 ha, położonych w S. był on wraz z żoną współwłaścicielem m. in. tych działek, na podstawie aktu własności ziemi z [...].02.1976 r. M. M. zmarł jednakże w dniu [...].09.2010 r., co udokumentowane zostało odpisem zupełnym aktu zgonu z dnia [...].09.2010 r., nr [...]. Natomiast postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. Wydział I Cywilny z dnia [...].04.2011 r., sygn. akt [...] spadek po nim nabyła nie tylko żona (współwnioskodawczyni w tym nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym), ale również synowie – W. M. oraz J. M. (oba wskazane dokumenty znajdują się w aktach sądowych sprawy). Kwestionowane orzeczenie o przejęciu, będące przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie nieważnościowym, niewątpliwie obejmuje prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym, mające charakter praw dziedzicznych. Zgodnie z treścią art. 30 § 4 Kpa w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Tak, więc przepis ten reguluje przypadki następstwa proceduralnego. W tym między innymi w postępowaniu dotyczącym praw dziedzicznych, w razie śmierci strony w toku postępowania w miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (następstwo proceduralne mortis causa). Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom decyzji. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie, prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że decyzja ta jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego, aby nie wywoływała skutków prawnych (por. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r. II S.A. 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r. I S.A. 2462/99, LEX 82653; wyrok WSA w W-wie z 20 lipca 2006 r. IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282; Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., Z. 5, poz. 108). Oznacza to zatem, że Minister prowadził postępowanie odwoławcze czyniąc jego stroną nieżyjącego w trakcie jego trwania oraz w dacie wydawania zaskarżonej decyzji – M. M., co stanowi naruszenie dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Takie zaś naruszenie prawa nakazuje Sądowi uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy też nie wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09, LEX nr 486351). Skoro z akt sprawy wynika jednoznacznie, że postępowanie odwoławcze prowadzone było nie wobec strony w rozumieniu art. 28 Kpa, co w sposób rażący naruszyło przepis prawa materialnego, zachodziła podstawa do zastosowania sankcji w postaci nieważności postępowania. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł jak w pkt. 1 sentencji. O wstrzymaniu wykonania orzeczono na podstawie art. 152 Ppsa w jej pkt. 2. O kosztach natomiast orzeczono na postawie art. 200 Ppsa w pkt. 3 sentencji. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, rozpoznając raz jeszcze wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, uwzględniając powołane postanowienie spadkowe, zapewni im udział w postępowaniu i skieruje do nich podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.