IV SA/Wa 1556/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu postanawia: I. przyznać S. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W.; II. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. S. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2003 r. o wymeldowaniu Skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Skarżący w skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. S. S. w złożonym w dniu 17 października 2011 r. (data stempla pocztowego) formularzu PPF wskazał, że jest "ofiarą 20-letniej ciągłej zorganizowanej przestępczości sędziów i prokuratorów mającej na celu korzyści osobiste i materialne z wykorzystaniem choroby psychicznej żony". Dalej oświadczył, że przez 6 przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Wyjaśnił, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 1003,75 zł (miesięcznie). Na utrzymanie mieszkania przeznacza 600 zł, na zakup leków – 300 zł. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów majątkowych. Jest zadłużony u osób fizycznych na 20 000 zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 października 2011 r. wezwał Skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy (w terminie 7 dni) poprzez nadesłanie decyzji przyznającą rentę inwalidzką, przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym (za miesiące lipiec, sierpień, wrzesień 2011 r.), podania na jaki cel Skarżący zaciągnął pożyczki oraz nadesłania dowodów potwierdzających zawarcie tych umów (u kogo, w jakiej wysokości), przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego za miesiące sierpień – październik 2011 r. Skarżący nie uzupełnił wniosku o wymagane informacje i dokumenty, skutkiem czego nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W dniu 22 listopada 2011 r. (data stempla pocztowego) Skarżący skutecznie wniósł sprzeciw od w/w postanowienia referendarza sądowego podnosząc, iż wezwanie o uzupełnienie braków wniosku powoduje naruszenie jego godności osobistej. Wskazał, że nie posiada umów z osobami u których zaciągnął pożyczki, natomiast posiadanie rachunku bankowego w Polsce nie jest obowiązkowe. Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012 r. wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce nr 10 formularza PPF wysokość otrzymywanej przez Skarżącego emerytury – np.: odcinka wypłaty emerytury za ostatnie trzy miesiące, bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego ustalającej aktualną wysokość emerytury, a także złożenia oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków a także ich miesięcznej wysokości - np. opłat związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, gaz), ewentualnych kosztów zakupu lekarstw w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, iż samotnie mieszka w mieszkaniu będącym własnością jego matki, która uiszcza wszelkie rachunki związane z utrzymaniem lokalu. Matka ma 92 lata i wymaga opieki dlatego też mieszka z córką. Skarżący wskazał, iż matka pomaga mu finansowo gdyż, otrzymuje wyższą emeryturę. Do pisma załączył przekazy pocztowe z okresu listopad 2011 – styczeń 2012 r. potwierdzające wypłatę świadczenia emerytalnego w kwocie 1003,14 zł (po potrąceniach). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "ppsa", w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, wyrażonej w art. 199 ppsa. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ppsa). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa). Wniosek o przyznanie prawa pomocy musi być oceniany z uwzględnieniem generalnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego stanowiącej, że każdy podmiot wszczynający postępowanie przed sądami administracyjnymi musi się liczyć z koniecznością poniesienia tych kosztów (art. 220 ppsa, 230 § 1 ppsa). Dostępność do sądu bowiem wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, stąd też dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 753/09, Lex nr 552409). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, Lex nr 535035). Ponadto zauważyć należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, iż posiadanie przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy, stałych dochodów oraz nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11, LEX nr 783930). W ocenie Sądu, Skarżący w niniejszej sprawie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy wyłącznie w zakresie częściowym. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie należy dokonać zestawienia ewentualnych kosztów sądowych z możliwościami finansowymi strony. Stały koszt dla poniesienia przez stronę wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie to wpis sądowy od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pozostałe koszty sądowe mają charakter wyłącznie potencjalny: wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku – 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192), czy też wysokość ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wyniesie również 100 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zatem wysokość niezbędnego kosztu sądowego w sprawie to 200 zł, a przy założeniu niekorzystnego wyniku sprawy dla strony to konieczność uiszczenia 400 zł. Następnie należy dokonać zestawienia powyższej kwoty z możliwościami finansowymi wnioskodawcy. S. S. utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.003,14 zł (po potrąceniach). Wartość brutto świadczenia to 1.733,54 zł. Przy czym mieszka w mieszkaniu matki, nie ponosząc żadnych z tego tytułu wydatków (oświadczył, że koszty te pokrywa matka). Informacja o zadłużeniu na kwotę 20.000 zł nie została w żaden sposób potwierdzona przez Skarżącego. Jak również nie wykazano, by wnioskodawca w jakikolwiek sposób spłacał rzekomy dług. S. S. ponosi wydatki na leki – średnio miesięcznie 300 zł – jednakże nie przedstawił żadnych rachunków potwierdzających powyższe. Nawet uwzględniając, że faktycznie Skarżący miesięcznie wydatkuje około 300 zł na lekarstwa to do jego dyspozycji pozostaje kwota około 700 zł. Poniesienie w takiej sytuacji kwoty 200 zł na pokrycie wpisu sądowego od skargi nie wydaje się być wydatkiem przerastającym możliwości Skarżącego, zaś w konsekwencji powodującym uszczerbek utrzymania koniecznego zarówno dla Skarżącego, jak i jego rodziny. Natomiast przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Uwzględniając całokształt sytuacji finansowej Skarżącego (wysokość osiąganego dochodu, sumę stałych miesięcznych wydatków), w ocenie Sądu konieczność uiszczenia przez niego kosztów sądowych, nie wpłynie w sposób odczuwalny na jego sytuacją majątkową. Dochód osiągany przez gospodarstwo domowe Skarżącego nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Dodatkowo zauważyć należy, że nawet ewentualne ponoszenie szerszych kosztów sądowych nie będzie wiązało się z jednorazowym wygospodarowaniem nań pełnych środków. Obowiązek ich poniesienia rozłożony bowiem byłby w czasie. Ustalenie, że sytuacja materialna Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym powoduje konieczność rozważenia, czy spełnia on warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Kluczowe jest ustalenie, jaką część kosztów Skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Dokonana analiza możliwości przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym wykazała, iż Skarżący jest wstanie uiścić w sprawie koszty sądowe takie jak: wpis sądowy od skargi, ewentualna opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Jednorazowo kwoty te nie przekroczą 200 zł. Jednakże kwota jaka pozostaje miesięcznie Skarżącemu do dyspozycji nie pozwala mu na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Brak oszczędności czy też wartościowych przedmiotów potwierdza, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, Skarżący nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. W świetle powyższego należy stwierdzić, że przesłanka obligująca do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata została spełniona. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, należało orzec jak w sentencji postanowienia.