IV SA/Wa 1568/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu A. R. i K. R. od postanowienia 29 listopada 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity obejmującym zwolnienie kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. R. i K. R. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji urządzenia wodnego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie A. R., K. R. (dalej skarżący) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku likwidacji urządzenia wodnego. Po wezwaniu do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów oraz ustanowienia adwokata. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem. Posiadają gospodarstwo rolne o powierzchni 5,25 ha, dom o powierzchni 54m2, stodołę z oborą, garaże oraz mieszkanie o powierzchni 54 m2. Jako wartościowe przedmioty wymienili kultywator, pług, beczkę ascenizacyjną natomiast przedmioty należące do syna to dwa samochody (bus i osobowy) oraz ciągnik. Miesięczne dochody netto zostały określone na łączną kwotę 11 325 zł (900 zł – renta K. R., 425 zł lub 725 zł renta A. R., 10 000 zł dochód z gospodarstwa), zaś zobowiązania i stałe wydatki to kredyt - 36 000 zł w [...], 7 000 zł w [...], 5 000 zł Bank [...]. Ponadto skarżący w pkt 7.2.3 wniosku wymienili wierzytelność w kwocie ok. 45 000 zł. Z uwagi, iż złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących, referendarz sądowy wezwał K. R. jako skarżącą oraz jako pełnomocnika skarżącego A. R. do nadesłania: a) wyciągów z posiadanych przez skarżących K. R., A. R. wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy - ewentualnie oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego; b) wyciągów z posiadanych przez syna skarżących M. R. wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy - ewentualnie oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego (wyjaśniając, iż wezwanie powyższe wynika z faktu wskazania syna skarżących M. R. jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym razem z wnioskodawcami); c) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez skarżących rent (np. odcinka wypłaty renty albo kopii decyzji właściwego organu rentowego określającej aktualną wysokość tego świadczenia); d) dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez M. R. dochodów (np. zaświadczenie z zakładu pracy); ewentualnie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że wyżej wymieniony jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, e) dokumentów (rachunki, faktury) potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu: media (np. woda, szambo, gaz, energia elektryczna), opał, środki czystości a także oświadczenia dotyczącego wysokości innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem (wyżywienie, odzież); f) kopii umów kredytów, które zostały przez skarżących wymienione w rubryce 11 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wraz z harmonogramem spłat (kredyt [...] 36 000 zł, [...] 7 000 zł, [...] 5 000 zł); g) wyjaśnienia czy wskazana w pkt 7.2.3 wierzytelność – dług w kwocie ok. 45 000 zł dotyczy wymienionych w pkt 11 kredytów; h) oświadczenia, czy skarżący w latach 2016-2017 otrzymywali płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (wraz z podaniem ich wysokości) – ewentualnie oświadczenia, iż skarżący nie otrzymywali płatności bezpośrednich lub innych świadczeń z ww. Agencji. W odpowiedzi na powyższe skarżący przedstawili wyciągi z dwóch rachunków bankowych potwierdzające, że K. R. otrzymuje świadczenie z KRUS w kwocie ok. 900 zł, zaś jej mąż w kwocie ok. 796 zł (emerytura za październik 2017 r.); zaświadczenie, z którego wynika, że skarżący nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej; polecenia przelewu dotyczące płatności bezpośrednich z 15 listopada 2016 r. na kwotę 4097,75 zł oraz z 1 marca 2017 r. na kwotę 1756,18 zł. Ponadto skarżący przedstawili harmonogramy spłat dotyczące kredytu: a) w [...] S.A. – kwota pozostała do spłaty na dzień 15 grudnia 2017 r. – 6512,35 zł (rata miesięczna ok. 450 zł), b) BS [...] kwota pozostała do spłaty 5034,67 zł (jednorazowa rata z terminem płatności 29 grudnia 2017 r.), c) [...] kwota pozostała do spłaty 26 724,25 zł (rata stała miesięczna w kwocie 701,80 zł, ilość rat pozostałych do spłaty – 46). Ponadto poinformowali, że wydzierżawili gospodarstwo rolne synowi, załączyli oświadczenie syna, iż nigdzie nie pracuje i nie posiada zgromadzonych środków na rachunku bankowym. Wyjaśnili, że syn nie otrzymał wyciągu z rachunku bankowego ponieważ nie posiada na nim środków. Postanowieniem z 29 listopada 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity obejmującym zwolnienie kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie wykonali w pełni wezwania referendarza sądowego. W ustawowym terminie skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazali, że skarżąca otrzymuje rentę chorobową 903 złote a skarżący rentę chorobową 790 zł. Syn zaś nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa prawie wcale, gdyż dopiero rozpoczął gospodarowanie. Skarżąca wskazała, że łączny dochód roczny, który osiągają z mężem to około 20 tysięcy złotych. Skarżąca podkreśliła ponadto, że posiadają z mężem kredyty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; postanowienie NSA z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinni wykazać, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu od zażalenia w kwocie 300 zł, oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 29 listopada 2017 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżących. Podkreślić, należy, że skarżący nie wykonali w pełni wezwania referendarza sądowego, nie przedstawili wyciągów z posiadanych przez syna rachunków bankowych, nie przedstawili dokumentu potwierdzającego wysokość osiąganego przez syna dochodu ewentualnie zaświadczenia potwierdzającego, że jest zarejestrowany jako bezrobotny, dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu: media, opał, środki czystości, a także oświadczenia dotyczącego wysokości innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem (wyżywienie, odzież), nie przedstawili umów kredytów, które wymienili w rubryce 11 formularza wniosku a jedynie harmonogramy spłat. Ponadto nie wyjaśnili czy wskazana w pkt. 7.2.3 wierzytelność w kwocie 45000 zł dotyczy wymienionych w pkt 11 kredytów. Co więcej, mając ponownie możliwość prawidłowego wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej, nie wyjaśnili ww. wątpliwości przy wniesieniu sprzeciwu. Do sprzeciwu bowiem nie zostały załączone żadne dokumenty. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wyjaśnił zatem w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Oświadczenie złożone przez syna skarżących, iż nie posiada środków zgromadzonych na koncie bankowym nie może zostać uznane za wykonanie wezwania dotyczącego przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy. Brak podania przez skarżących wysokości wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem uniemożliwia dokonanie oceny czy kwota jaką skarżący dysponują miesięcznie jest wystarczająca na poniesienie jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazali, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tylko zaś w przypadku wykazania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania możliwe jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.