IV SA/Wa 1573/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.) Sędzia SO (del.) Aleksandra Westra po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na akt Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora 1. uchyla zaskarżony akt; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezydenta Miasta [...] na rzecz A. Z. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej był akt Prezydenta Miasta [...] (dalej: organ) z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], o przyznaniu A. Z. (dalej: skarżąca) wynagrodzenia w wysokości 70 zł za czynności wykonane w charakterze przedstawicielki ustanowionej przez sąd w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej: kpa) w postępowaniu o wymeldowanie A. N. . Powyższy akt został wydany w następującym stanie sprawy: Postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] ustanowił A. A. przedstawicielką dla reprezentowania interesów osoby nieobecnej – A. N. w prowadzonym przez Prezydenta Miasta [...] postępowaniu o jej wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul.[...] w [...] . Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r. (III CZP 117/88, OSNCP 1990/11) organ wskazał, że wynagrodzenie przedstawiciela dla strony nieobecnej należy do wydatków, które zalicza się do kosztów postępowania administracyjnego, a wobec braku regulacji prawnej w sprawie wynagrodzenia za czynności kuratora w postępowaniu administracyjnym, przy ustalaniu jego wysokości wzięto pod uwagę nakład pracy włożony w sprawę. W skardze na powyższy akt do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, będąca radcą prawnym, zaskarżyła go w całości oraz wniosła o jego uchylenie w całości i umorzenie postępowania w sprawie przyznania kuratorowi kosztów postępowania, a także o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania w sprawie. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 6 kpa, poprzez wydanie zaskarżonego aktu z naruszeniem przepisów prawa; 2. art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niewyjaśnienie w sposób dokładny stanu faktycznego sprawy; 3. art. 61 § 1 i 2 kpa, poprzez wszczęcie postępowania o przyznanie wynagrodzenia kuratora bez wniosku i nieuzyskanie zgody kuratora na prowadzenie postępowania oraz wydanie aktu; 4. art. 123 § 1 kpa, poprzez przyjęcie, iż wydany przez organ akt to postanowienie; 5. art. 124 kpa, poprzez niespełnianie przez wydany akt wymogów, o których mowa w tym przepisie; 6. przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej; 7. przepisów Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynność radców prawnych, poprzez ich niezastosowanie. Skarżąca wskazała, że powyższe uchybienia miały istotny wpływ na treść orzeczenia. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta [...] wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na jej wniesienie po upływie ustawowego terminu, ewentualnie o jej oddalenie ze względu na jej bezzasadność. Postanowieniem z dnia[...] marca 2021 r., sygn. akt [...], Sąd odrzucił skargę uznając, że została ona wniesiona po upływie ustawowego terminu. Na skutek zażalenia A. Z. na to orzeczenie, postanowieniem z dnia 15 lipca 2021 r. w sprawie III OZ 509/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie wskazując, że wbrew ustaleniom Sądu I instancji skarga została wniesione w przepisanym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: ppsa), sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 ppsa, rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonego aktu w przedstawionych wyżej granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, choć nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty podlegały badaniu w niniejszym postępowaniu. Bezsporne w sprawie było to, że postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ustanowił dla nieznanej z miejsca pobytu A. N. kuratora w osobie skarżącej w celu reprezentowania nieobecnej w prowadzonym przez organ postępowaniu o jej wymeldowanie z pobytu stałego. Bezsprzecznie też skarżąca wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku, a w rezultacie przeprowadzonego z jej udziałem postępowania wydana została decyzja z [...] czerwca 2021 r., nr [...], o wymeldowaniu A. N. . Nie ulega też wątpliwości, że skarżąca jako kurator nie występowała do organu o przyznanie jej wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora w postępowaniu administracyjnym. W judykaturze dominuje pogląd, że przyznanie wynagrodzenia przedstawicielowi strony (kuratorowi) jest aktem z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ppsa, dotyczącym uprawnień wynikających z przepisów prawa, innym niż decyzja lub postanowienie (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2013 r., I OSK 2108/13, LEX nr 1528998; I OSK 2636/12, LEX nr 1529034 i I OSK 2748/12, LEX nr 1529036; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2014 r., II OSK 1798/14, LEX nr 1582054). W doktrynie zauważa się, że wysokość wynagrodzenia dla przedstawiciela strony ustanowionego w trybie art. 34 § 1 kpa nie została unormowana w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, ani w przepisach szczególnych. Chociaż przepisy tego Kodeksu nie stanowią wprost o tym, że wynagrodzenie przysługuje kuratorowi za wykonane czynności, to jednak oparcie na tym twierdzenia, że wynagrodzenie takie w ogóle nie przysługuje, nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). Zatem w przepisach Kodeksu występuje luka prawna, która powinna zostać wypełniona, a w wyjątkowych przypadkach można to uczynić w drodze analogii, stosując odpowiednio przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. poz. 536) (Piotr Marek Przybysz, komentarz do art. 34 kpa; Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany; LEX/el. 2021). Zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie jednolicie wskazuje się, że kurator ma prawo do wynagrodzenia za swoją działalność oraz do zwrotu uzasadnionych wydatków, które poniósł w związku ze swoimi czynnościami (Agnieszka Skóra, komentarz do art. 34, [w] Mirosław Karpiuk (red.), Przemysław Krzykowski (red.), Agnieszka Skóra (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 1-60. Tom I, Wyd.UW-M 2020). Prawo do wynagrodzenia przejawia się w uprawnieniu do żądania przyznania takiego wynagrodzenia, które jest realizowane przez zgłoszenie wniosku w tym względzie. Wniosek taki był podstawą orzekania przez organy administracji we wszystkich sprawach, w których wypowiadały się dotychczas sądy administracyjne (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., I OSK 2748/12, LEX nr 1529036, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt I SAB/Wa 320/19, LEX nr 3065654, z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1213/15, LEX nr 1967364, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, LEX nr 2027120, z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Po 729/20, LEX nr 3153092, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 591/18, LEX nr 2705701 i in.). W przedstawionych okolicznościach rodzi się pytanie: co było podstawą wydania przez organ zaskarżonego aktu, tzn. czy była podstawa faktyczna do przyznania skarżącej wynagrodzenia w niniejszej sprawie? Odpowiedzi w tym względzie nie daje powołana przez organ uchwała Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r. w sprawie III CZP 117/88. Przede wszystkim wynika z niej jedynie, że wyznaczenie przez sąd przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego na wniosek organu administracyjnego zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 kpa następuje na podstawie art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a wynagrodzenie takiego przedstawiciela należy do kosztów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano m.in., że sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony postępowania administracyjnego ze względu na jej charakter jest ściśle związane z konkretnym postępowaniem administracyjnym, co uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego. Zastanawiając się nad postawionym wyżej pytaniem zauważyć należy, że w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek pisma skarżącej zawierającego wniosek o przyznanie jej wynagrodzenia za czynności wykonane w charakterze przedstawicielki strony w postępowaniu o wymeldowanie. Złożeniu takiego wniosku jednoznacznie zaprzeczyła też sama skarżąca w skardze. Podkreślić przy tym wypada, że przedmiotowe wynagrodzenie stanowi zagadnienie poboczne w stosunku do zasadniczej sprawy, jaką jest wymeldowanie. Ewentualny wniosek o przyznanie takiego wynagrodzenia nie inicjuje więc samoistnego postępowania, lecz jest rozstrzygany w ramach postępowania głównego. Zważywszy na powyższe stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do zajmowania się przez organ tą kwestią, skoro osoba zainteresowana (skarżąca) nie wyraziła w tym względzie swej woli, tzn. nie złożyła takiego wniosku. Z uwagi na poczynione ustalenia i przedstawione rozważania Sąd podzielił zarzut skargi dotyczący naruszenia przez organ art. 7 i art. 77 kpa, które sprowadza się do błędnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało naruszeniem zasady prawdy obiektywnej. Wobec tej zasadniczej kwestii, jaką jest brak wniosku skarżącej o przyznanie przedmiotowego wynagrodzenia, pozostałe wyartykułowane w skardze zarzuty nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i dlatego pozostają one poza zakresem badania Sądu. W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, zaskarżony akt podlegał uchyleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji. Jednocześnie Sąd uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy istnieją podstawy do umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora. Z uwagi na brak stosownego żądania w tym względzie dalsze procedowanie byłoby bowiem bezprzedmiotowe. Dlatego też, na podstawie art. 145 § 3 ppsa, orzeczono jak w punkcie 2. wyroku. O kosztach postępowania w punkcie 3. wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 ppsa. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej kwotę składa się uiszczony przez nią wpis od skargi (200 zł) – ustalony na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz poniesiona opłata od zażalenia w kwocie 100 zł, o której Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał uwzględniając zażalenie na pierwotne postanowienie o odrzuceniu skargi.