IV SA/Wa 1584/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia zwykłego "[...]" z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia zwykłego "[...]" z siedzibą w K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie zwykłe "[...]" z siedzibą w K. wnioskiem z dnia 22 sierpnia 2014 r. zwróciło się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie wszczętej ze skargi Stowarzyszenia na decyzję na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2014 r. (nr [...]) dotyczącą ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie z dnia 13 września 2014r., złożonym na wezwanie referendarza sądowego, Stowarzyszenie podało, że jest organizacją typu non profit, nie posiada majątku, nie posiada środków finansowych i materialnych. Działalność prowadzi dzięki zaangażowaniu oraz nieodpłatnej pracy swoich członków. Nie uzyskuje dofinansowania ze środków publicznych, nie pobiera składek od członków, którzy z reguły są osobami niezamożnymi. Stwierdzono, co następuje: Wniosek nie jest uzasadniony. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Według art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym– gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Zdaniem referendarza sądowego, Stowarzyszenie nie wykazało, że znajduje się w sytuacji określonej w tym przepisie. Skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza jednak, że określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie stanowiącym podstawę jego funkcjonowania. Z kolei, realizując cele regulaminowe, członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie kroki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych, np. poprzez ustalenie wysokości składek członkowskich na odpowiednio wysokim poziomie, czy też zwiększenie liczby członków. Jak zauważa się w orzecznictwie i doktrynie prawa, osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zaniechanie pobierania minimalnych składek członkowskich czy pozyskiwania darowizn zmierza do przerzucenia kosztów i skutków własnej działalności na Skarb Państwa. (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11; J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, str. 504). Z taką sytuacją ma się do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba przypomnieć, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie nie pobiera składek członkowskich, chociaż takie źródło finansowania założył ustawodawca w art. 42 ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Argumentacja przedstawiona przez skarżącego wskazuje, że oczekuje on, że żądanie przyznania prawa pomocy zostanie uwzględnione z uwagi na fakt, że działalność opiera wyłącznie na pracy społecznej członków, co powoduje, że nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem. Żądanie strony zmierza w istocie do tego, aby działalność Stowarzyszenia, którego założyciele i członkowie zrezygnowali z ustawowo przewidzianego źródła finansowania tej działalności, realizowana była z budżetu Państwa. Takie "przerzucanie" ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, na przykład poprzez zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 i z dnia 12 stycznia 2009 r. sygn. akt 1364/08, dostępne na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego). Biorąc to wszystko pod uwagę, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.