IV SA/Wa 1603/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku G. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. z siedzibą w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. z siedzibą w K. (zwane dalej: "skarżącym", "Towarzystwem") na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Na skutek złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia – wyrok z dnia 26 stycznia 2017 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 15 maja 2017 r. W dniu 8 czerwca 2017 r. Towarzystwo wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wnioski Towarzystwo podniosło, że koszt usługi polegającej na sporządzeniu skargi kasacyjnej wynosi od. ok. 1.500 zł do 3.000 zł. Towarzystwo nie posiada takiej kwoty, stanowi ona dwuletni budżet Towarzystwa. Aktualny stan konta wynosi 513,50 zł. Strata finansowa za rok 2016 wyniosła 5.197 zł, zaś od początku działalności wynosi 36.005,93 zł (według bilansu za rok 2016). Skarżący podał, że nie posiada kapitału zakładowego ani jakiegokolwiek majątku, nie podsiada środków trwałych. Stan konta na rachunku bankowym wynosi 783,50 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku Towarzystwo w piśmie z dnia 21 lipca 2017 r. podało, ze: - utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich; Towarzystwo podejmowało próby pozyskiwania środków od podmiotów prywatnych, ale zawsze kończyło się to odmową udzielenia wsparcia finansowego; - Towarzystwo liczy 26 członków zwyczajnych i 2 wspierających – teoretyczne wpływy ze składek od członków zwyczajnych wynoszą ok. 1130 zł. Do pisma załączono uchwałę z 11 czerwca 2014 r. w sprawie określenia wysokości składek, wyciąg z konta za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Sprawozdanie finansowe z działalności Towarzystwa za 2016 r. wraz z bilansem i rachunkiem wyników Towarzystwa. Rozpoznając wniosek zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozpatrując przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze, że Towarzystwo w statucie wskazało, że jego celem jest prowadzenie działalności w zakresie ekologii, ochrony środowiska, dziedzictwa przyrodniczego i edukacji. Cele te są realizowane m. in. poprzez "występowanie na prawach strony reprezentującej interes społeczny oraz interes prawny uzasadniony celami statutowymi w postępowaniach administracyjnych, procedurach związanych z planami zagospodarowania przestrzennego oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska, w procesach inwestycyjnych oraz procedurach planistycznych" (§ 8 pkt 8 statutu). W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca wskazując takie cele i przewidując udział w postępowaniach przez sądami, powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. W § 25 pkt 2 statutu określono, że źródłami powstania majątku Towarzystwa są składki członkowskie, darowizny, zapisy i spadki, środki pochodzące z ofiarności publicznej lub ze sponsoringu, dotacje, subwencje, udziały, lokaty. Natomiast według oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 21 lipca 2017 r. Towarzystwo utrzymuje się ze składek członkowskich. Zgodnie z uchwałą z dnia 11 czerwca 2014 r. składki członkowskie wynoszą miesięcznie: 5 zł (w przypadku osób pracujących), 3 zł (studenci, uczniowie), 1,50 zł (emeryci, renciści, osoby bezrobotne, a także inne osoby pozostające w trudnej sytuacji życiowej). Zdaniem referendarza sądowego, w takiej sytuacji cele statutowe stowarzyszenia, które twierdzi, że działa na rzecz społeczeństwa, powinny być skorelowane z wysokością środków jakie stowarzyszenie to jest w stanie uzyskać na ich realizację. Skoro Towarzystwo uznało, że powinno występować w postępowaniach sądowych dotyczących spraw z zakresu swojej działalności określonej w statucie, to również powinno zapewnić odpowiednie środki umożliwiające występowanie przed sądem administracyjnym. W ocenie referendarza sądowego z faktu, że Towarzystwo pobiera niskie składki członkowskie, nie można wywodzić, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. Tym bardziej skoro wnioskodawca podaje, że działa dla dobra społeczeństwa, to nie powinien na społeczeństwo przerzucać ciężaru finansowego swojego działania. Według Towarzystwa "teoretyczne wpływy ze składek od członków zwyczajnych ok. 1130 zł". Jak wynika z oświadczeń skarżącego i dokumentów księgowych, w roku 2016 wpływy do Towarzystwa wyniosły 1465,20 zł a wydatki wyniosły 7081,56 zł. W tej sytuacji należy stwierdzić, że Towarzystwo określiło wysokość obowiązkowych składek na poziomie nieadekwatnym do szeroko zakreślonych w statucie form jego działalności, a jednocześnie nie zapewniło środków na tę działalność przy wykorzystaniu innych dopuszczonych przez prawo działań. Stwierdzić zatem trzeba, że Towarzystwo samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych, w tym kosztów adwokackich. Prawo pomocy może być przyznane tylko wówczas, gdy wnioskodawca - z przyczyn od siebie niezależnych - nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenie jest zrzeszeniem o celach niezarobkowych i działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych, skoro przewiduje swój udział w procesie sądowym. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność, która obejmuje m.in. występowanie w postępowaniach sądowych, winno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Przyznanie prawa pomocy Stowarzyszeniu, które jako jedną z form działalności określiło występowanie w postępowaniach sądowych, a jednocześnie nie zapewniło środków na ponoszenie kosztów sądowych, stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. To natomiast prowadziłoby do zaprzeczenia zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in.: z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 Lex nr 1138287, z dnia 25 października 2012 r. I OZ 807/12 Lex nr 1265056, z dnia 18 października 2012 r. II OZ 916/12 Lex nr 1270360, z 27 września 2012 r. II OZ 810/12 Lex nr 1405277). W tej sytuacji uznano, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.