IV SA/Wa 1624/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: 1. odmówić J. H. zwolnienia od kosztów sądowych; 2. ustanowić dla J. H. adwokata. J. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. W dniu 16 listopada 2016 r. złożył wniosek o przyznanie w przedmiotowej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że jest niepełnosprawny wskutek wypadku samochodowego. Od 2007 r. ma ograniczony kontakt słuchowy i wzrokowy z otoczeniem. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Wskazał, że posiada udział (1/2) w prawie własności domu jednorodzinnego o powierzchni 109 m2 i udział (1/2) w prawi własności działki siedliskowej o pow. 913 m2. Podał, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1855 zł netto. Wymienił następujące wydatki miesięczne: wydatki związane z utrzymaniem domu – 505 zł ( koszty zakupu opału – 233 zł, opłata za energię elektryczną – 179 zł, opłata za wodę i odbiór ścieków – 93 zł), koszty leczenia – 523 zł (zakup lekarstw, dowóz na okresowe badania i rehabilitację), koszty związane z postępowaniami administracyjnymi i sądowymi – ok. 350 zł miesięcznie. Zarządzeniem z dnia 22 listopada 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu kont bankowych; 2) dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu (np. np. kopii decyzji o wysokości świadczenia emerytalnego), 3) kopii dokumentów wskazujących wysokość kosztów utrzymania domu (w tym kosztów zakupu opału oraz zakupu energii elektrycznej); 4) kopii dokumentów potwierdzających wydatki ponoszone przez skarżącego na lekarstwa i leczenie; 5) dokumentów (ewentualnie oświadczenia) w sprawie wydatków ponoszonych w związku z prowadzonymi sprawami administracyjnymi i sądowymi, w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności należy wskazać w jakiej sprawie (podać nr sygnatury), w jakiej wysokości i z jakiego tytułu (np. wpis, opłata kancelaryjna, itp.) skarżący poniósł koszty. W piśmie z dnia 12 grudnia 2016 r. skarżący oświadczył m. in., że: - nie posiada jakiegokolwiek konta bankowego ani żadnych aktywów majątkowych, - jego udział w kosztach zakupu opału wynosi 400 zł miesięcznie, pozostałe koszty utrzymania domu obciążają go w połowie, - obciążają go także koszty dowozu przez sąsiadów na okresowe badania i zabiegi, - w okresie ostatnich trzech miesięcy wydatki na obsługę toczących się postępowań administracyjnych w trybie zwykłym, wznowieniowym oraz nieważnościowym przekroczyły kwotę 1500 zł – co oznacza, że średnio miesięcznie wydał na ten cel ok. 500 zł. Do pisma skarżący dołączył: kopię decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2016 r., z której wynika, że wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie 1853 zł, PIT-40A za rok 2015, 2 kopie pokwitowania wpłaty przez V. T. na rachunek [...] S.A [...]: kwoty 880 zł (termin płatności 11 sierpnia 2016 r.) i kwoty 790,22 zł (termin płatności 13 października 2016 r.), kopię faktury wystawioną na V. T. za wodę i ścieki obejmującą okres III-IV 2016 r. w wysokości 212,71 zł, kopię dowodu wpłaty kwoty 90 zł – tytułem opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od sierpnia 2016 r. do stycznia 2017 r., kopię karty wypisowej ze szpitala z dnia [...] maja 2013 r. oraz zaświadczenie lekarskie z dnia [...] listopada 2010 r., 2 kopie rachunków za lekarstwa (rachunek z dnia [...] lipca 2014 r. na kwotę 203,82 zł i rachunek z dnia [...] września 2016 r. na kwotę 140,20 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby w jego sytuacji uzasadnione było przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie wpis od skargi wynosi 200 zł. Inne, ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżący może być zobowiązany na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niego wyniku sprawy - to np. opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – również w wysokości 100 zł. Należy jednak podkreślić, że opłaty te mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Oceniając sytuację materialną skarżącego, w kontekście możliwości poniesienia ww. kosztów sądowych, należy mieć na uwadze, że skarżący posiada stały, comiesięczny i stabilny dochód z tytułu emerytury w wysokości 1853,62 zł netto. Według oświadczenia skarżącego zawartego w rubryce nr 11 formularza PPF z tej kwoty pokrywane są stałe comiesięczne wydatki w łącznej kwocie – 1378 zł, (utrzymanie domu – 505 zł miesięcznie, koszty leczenia – 523 zł, koszty prowadzenia spraw administracyjnych i sądowoadministracyjnych – ok. 350 zł). Jak wynika z wyjaśnień skarżącego oraz kopii dokumentów nadesłanych w uzupełnieniu wniosku, J. H. ponosi koszty utrzymania domu wraz z V. T., na którą wystawione są faktury za energię elektryczną, wodę, ścieki, gospodarowanie odpadami. Należy także stwierdzić, że skarżący nie udokumentował aktualnych kosztów i wydatków na leczenie w deklarowanej kwocie 523 zł miesięcznie oraz kosztów ponoszonych w związku z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi i sądowymi, które w rubryce nr 11 formularza PPF wskazał w wysokości ok. 350 zł, natomiast w piśmie z dnia 12 grudnia 2016 r. – w wysokości 500 zł miesięcznie. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie referendarz sądowy, biorąc pod uwagę, z jednej strony wysokość opłat sądowych (200 zł wpis od skargi, ewentualnie inne koszty rzędu 100 zł – opłata kancelaryjna, wpis od skargi kasacyjnej), a z drugiej strony deklarowaną przez stronę wielkość dochodu, doszedł do wniosku, że brak jest podstaw, aby uznać, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować 200 - 100 zł potrzebnych do uiszczenia należnych opłat sądowych. Należy jeszcze raz pokreślić, że skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury 1853,62 zł netto. Ponadto ma zapewnione warunki mieszkaniowe i bytowe. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że nawet przy uwzględnieniu przedstawionych wydatków stałych na utrzymanie konieczne (utrzymanie mieszkania, leczenie), istnieje realna możliwość wygospodarowania środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Oceniając jednak sytuację materialną oraz życiową skarżącego (jest osobą niepełnosprawną, ma trudności w komunikowaniu się z otoczeniem) w kontekście poniesienia także kosztów zastępstwa procesowego, referendarz sądowy doszedł do wniosku, że poniesienie tych kosztów może narazić go na uszczerbek utrzymania koniecznego. Dlatego też przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, należy uznać za uzasadnione. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji postanowienia.