IV SA/Wa 1651/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. Z. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2014 r. P. Z. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że nie pracuje i otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 610,33 zł miesięcznie. Do wniosku dołączył odpis orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] lipca 2012 r. zaliczającego go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, kopię orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2013 r., wedle którego, jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy do 31 stycznia 2016 r., a także kopię decyzji ZUS z dnia [...] marca 2013 r., zgodnie z którą wysokość świadczenia rentowego P. Z. wynosi 610,33 zł netto miesięcznie. Jako posiadany majątek skarżący wykazał udziały w dwóch nieruchomościach znajdujących się w R. Wskazał przy tym, że z jednej z nich nie może korzystać ze względu na bezprawne działania pozostałych współwłaścicieli, w drugiej zaś mieszka, nie ponosząc jednak kosztów jej utrzymania i eksploatacji, które uiszczają pozostali współwłaściciele. W piśmie z dnia 20 stycznia 2014 r. wezwano skarżącego do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, niezbędnych do rozpoznania złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności zobowiązano go do wyjaśniania wątpliwości w zakresie oświadczenia o niezatrudnianiu i niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z radcą prawnym, które to wątpliwości nasunęło znajdujące się w aktach administracyjnych pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego radcy prawnemu w dniu 23 lipca 2012 r. i fakt doręczenia temu pełnomocnikowi zaskarżonego postanowienia Wojewody [...]. Ponadto zobowiązano P. Z. do: 1) nadesłania wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) złożenia dodatkowego oświadczenia jednoznacznie wskazującego, czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, czy z innymi osobami, a także 3) nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. W odpowiedzi skarżący złożył do akt sprawy wyciągi z dwóch należących do niego rachunków bankowych za okres od 1 listopada 2013 r. do 7 lutego 2014 r. We wskazanym okresie saldo początkowe na jednym z rachunków wyniosło 8.139,20 zł, a saldo końcowe 9.952,39 zł. Na rachunek wpływało świadczenie rentowe P. Z. Skarżący nie dokonywał wypłat. Na drugim rachunku saldo początkowe wyniosło 88,35 zł, a saldo końcowe 85,80 zł. Poza opłatami za prowadzenie rachunku, nie odnotowano na nim żadnych operacji. W nadesłanym w raz z opisanymi wyciągami piśmie z dnia 7 lutego 2014 r. wnioskujący wyjaśnił, że radca prawny, której udzielił pełnomocnictwa, nie jest jego pełnomocnikiem od 1 stycznia 2014 r., bo go na to nie stać. Wskazał ponadto, że środki zdeponowane na rachunku bankowym jest winien ciotce, która sfinansowała jego leczenie w kwocie 8.000 zł i poleciła zwrócić dług, gdy okaże się, że skarżący zgromadził oszczędności w kocie przekraczającej dług o 5.000 zł. Zaoszczędzone środki pochodzą z renty, a skarżący ich nie wydatkuje, ponieważ umówił się z matką, że ta będzie go utrzymywać, dopóki nie odda ciotce długu. Od matki otrzymuje 400 zł miesięcznie. P. Z. oświadczył ponadto, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie korzysta z pomocy finansowej gminy. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy i rodzinny. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jedynym zaś kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie kryteria, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenia dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wnioskodawca wykaże, że wpływają one na jego możliwości płatnicze. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zobligowany jest więc do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na obecnym etapie postępowania - po odrzuceniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi P. Z. - opłatą sądową, do której uiszczenia może być on zobowiązany jest wpis od skargi kasacyjnej. Jego wysokość wynosi 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Także wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu ze skargi P. Z., jak np. wpis od zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia). Tymczasem, jak wynika z nadesłanego przez skarżącego wyciągu z rachunku, bankowego, dysponuje on oszczędnościami w kwocie prawie 10.000,00 zł, która wielokrotnie przekracza wysokość wpisu od skargi kasacyjnej i innych, ewentualnie należnych opłat sądowych. P. Z. wywodzi wprawdzie, że jest zadłużony na kwotę 8.000 zł u ciotki, która sfinansowała jego leczenie, jednakże okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę aktualnych możliwości płatniczych skarżącego. Po pierwsze bowiem należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że prywatne zobowiązania strony postępowania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia przez nią kosztów postępowania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie, należy zauważyć, że już na koniec stycznia bieżącego roku kwota środków zdeponowanych na rachunku bankowym skarżącego przekraczała wysokość deklarowanego przez niego zadłużenia o prawie 2.000 zł, natomiast – jak strona podaje – spłata zobowiązania wobec ciotki, nastąpić ma, gdy zaoszczędzone środki przewyższą dług o 5.000 zł. Po trzecie wreszcie, jak oświadcza skarżący, nie ponosi on kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości, w której mieszka, jest na utrzymaniu matki, od której otrzymuje 400 zł miesięcznie, a całość otrzymywanego przez niego świadczenia rentowego przekazywana jest na rachunek bankowy, z którego nie dokonuje on jakichkolwiek wypłat. Biorąc powyższe pod uwagę, nie można stwierdzić, że P. Z. wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przeciwnie, środki zdeponowane na należącym do niego rachunku bankowym pozwalają nie tylko na uiszczenie opłat sądowych ale także na opłacenie pomocy prawnej, niezbędnej do ewentualnego sporządzenia środka odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy ponadto zaważyć, że wyjaśnienie skarżącego, jakoby zrezygnował on od 1 stycznia 2014 r. z pomocy pełnomocnika z wyboru, ponieważ go na to nie stać, nie jest przekonujące. Skarżący nie wykazał bowiem w żaden sposób, aby od początku bieżącego roku jego możliwości płatnicze pogorszyły się w relacji do okresu, kiedy korzystał jeszcze z usług fachowego pełnomocnika. Nadesłany wyciąg z rachunku bankowego skłaniać zaś może jedynie do przeciwnego wniosku, bowiem od początku listopada ubiegłego roku do końca stycznia tego roku saldo rachunku systematycznie rosło. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.