IV SA/Wa 1701/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe "[...]" D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe "[...]" D. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak: [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi, 2) odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w pozostałym zakresie. D. S. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Usługowo Handlowe "[...]" D. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2011 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2011 r., nakładającą na skarżącego karę pieniężną w wysokości 50.000 zł. Do skargi D. S. dołączył, złożony na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2011 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu od skargi oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 2 grudnia 2011 r., zachowując przewidziany termin, skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 22 listopada 2011 r. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 14 września 2011 r., nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, a także z treści sprzeciwu wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką oaz małoletnią córką, która pozostaje na jego utrzymaniu. Jest właścicielem domu w miejscowości P. wraz z działką o pow. 0,07 ha, działki budowlanej o pow. 0,09 ha, hali w trakcie realizacji o powierzchni 300 m2 oraz 0,49 ha ziemi. Źródłem utrzymania wnioskodawcy jest działalność gospodarcza, z której w ostatnich dwóch latach nie osiągnął dochodu. W 2010 r. przyniosła ona stratę w wysokości 11.264,02 zł, natomiast do lipca 2011 r. strata wynosiła 130,34 zł. Wnioskodawca wskazał, iż środki na prowadzenie działalności gospodarczej i bieżące utrzymanie czerpie z uprzednio zgromadzonych oszczędności oraz przyznanych mu kredytów. Skarżący spłaca obecnie trzy kredyty zaciągnięte w Banku Zachodnim WBK na łączną kwotę 200.000 zł. Jak wynika z przedłożonych do akt sądowych harmonogramów spłat, łączna wysokość miesięcznych rat kredytowych wynosi 3.460,70 zł. Saldo na rachunkach skarżącego jest ujemne. Od dnia 8 grudnia 2011 r. do dnia 5 października 2012 r. przyznana została mu do rachunku bieżącego linia kredytowa w wysokości od 59.000 zł do 49.000 zł miesięcznie. Niezbędne wydatki w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszą miesięcznie około 2.000 zł. Na wydatki te składają się m.in.: koszty opłat za energię elektryczną (około 200-300 zł miesięcznie), gaz (65 zł miesięcznie), koszty opału (300-400 zł miesięcznie). Resztę wydatków stanowią koszty wyżywienia i ubrania. Pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym matka skarżącego utrzymuje się z renty rodzinnej w wysokości 922,64 zł. Wnioskodawca otrzymuje alimenty na rzecz swojej małoletniej córki w wysokości 150 zł miesięcznie. W ocenie skarżącego, spłacane przez niego systematycznie zadłużenie kredytowe nie stanowi o jego dobrej sytuacji majątkowej, a uzyskiwane przychody pozwalają mu jedynie na dokonywanie najbardziej podstawowych płatności. Do płatności, które musi regulować systematycznie należą właśnie płatności z tytułu kredytów bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Jak wskazano, D. S. zaskarżył do Sądu decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2011 r., utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 50.000 zł. Stosownie do treści § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), wysokość wpisu od przedmiotowej skargi wynosi 1.500 zł. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja majątkowa skarżącego jest obecnie skomplikowana, a możliwości płatnicze znacznie ograniczone. Od dłuższego czasu prowadzona przez niego działalność gospodarcza przynosi stratę - w 2010 r. w wysokości 11.264,02 zł, a do lipca 2011 r. w wysokości 130,34 zł. Jedyne realne wpływy do budżetu domowego stanowią więc świadczenie rentowe matki skarżącego oraz alimenty na córkę, a comiesięczne wydatki trzyosobowej rodziny przekraczają kwotę tych wpływów. W tej sytuacji, przy wysokości wpisu od skargi ustalonej na wskazanym wyżej poziomie należy uznać, że wykazana przez D. S. sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uzasadniają zwolnienie go od tej opłaty sadowej. W dalszej kolejności należy wskazać, że wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie w przedmiotowej sprawie 750 zł (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei wysokość ewentualnych opłat kancelaryjnych za sporządzenie uzasadnień wyroków, czy też ewentualnych wpisów od zażaleń wyniesie jednorazowo 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192 oraz § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Mając na względzie podane wysokości ewentualnie należnych opłat sądowych, innych niż wpis od skargi, należy zauważyć, że sytuacja majątkowa D. S., choć skomplikowana, to nie uprawnia do twierdzenia, że jest on osobą ubogą. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, realizując m.in. inwestycję w postaci budowy hali o powierzchni 300 m2 oraz korzysta z kredytów bankowych. Już sam fakt korzystania z kredytów - nawet przy uwzględnieniu, że bank dokonał restrukturyzacji zadłużenia - sugeruje, że skarżący posiada zweryfikowaną przez profesjonalną instytucję finansową, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Nie kwestionując obowiązku spłaty zaciągniętych przez skarżącego zobowiązań kredytowych, nie można jednak uzasadniać tym obowiązkiem "przerzucenia" na budżet Państwa ciężaru ponoszenia kosztów sadowych, który zasadniczo spoczywa na stronie postępowania sądowego. Bark jest bowiem podstaw prawnych do przyjęcia, że wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek mają pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: ttp://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić także trzeba, że ewentualne poniesienie wskazanych wyżej opłat sadowych, jak wpis od skargi kasacyjnej, wpisy od zażaleń, czy opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie, nie wiąże się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Nie może wreszcie ujść uwadze, że otwarcie linii kredytowej umożliwia wnioskodawcy ponoszenie wydatków nie znajdujących pokrycia w posiadanych przez niego środkach. Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów postępowania w całości - ponad kwotę wpisu od skargi - nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wskazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych D. S. nie pozwala stwierdzić, że poniesienie kosztów postępowania ponad wpis od skargi doprowadzi do takiej sytuacji. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.