IV SA/Wa 1725/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 29 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi A. S. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2183/04 w przedmiocie konkursu na stanowisko [...] postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 12 listopada 2014 r. skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Określił siebie jako osobę strukturalnie, trwale bezrobotną w zaawansowanym wieku 60+, o pogarszającym się stanie zdrowia. Stwierdził, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów postępowania, ani na wynagrodzenie pełnomocnika. Wskazał, że osiąga dochód w wysokości 1.242 zł miesięcznie z robót publicznych. Do wniosku dołączył kserokopię umowy o pracę na czas określony od [...] września do [...] grudnia 2014 r., z której wynika, że zatrudniony był we wskazanym okresie jako pracownik administracyjno-biurowy w Urzędzie Miejskim w K. z wynagrodzeniem 1.400,00 zł brutto miesięcznie (plus 20% dodatek za wysługę lat). Skarżący oświadczył, że nie ma nieruchomości, wartościowych przedmiotów, ani zasobów pieniężnych. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 12 listopada 2014 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych oraz budziło wątpliwości, pismem z dnia 27 listopada 2014 r. wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jej stan rodzinny, majątkowy i dochody, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. do nadesłania zaświadczenia o sytuacji rodzinnej skarżącego wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy (miasta); 3. wobec wskazania w rubryce nr 7 formularza wniosku ("Majątek"), że skarżący nie ma nieruchomości - do złożenia dodatkowego oświadczenia, gdzie (w domu/mieszkaniu) aktualnie mieszka i jaki posiada tytuł prawny do zamieszkiwanego lokalu, a także - do nadesłania dokumentu (np. umowy najmu lub jej kopii), z którego wynika tytuł prawny do zajmowania przez niego tego lokalu; 4. do nadesłania dokumentów (np. rachunków, dowodów wpłat lub ich kopii) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych opłat związanych z eksploatacją lokalu, w którym skarżący mieszka, w szczególności czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz; 5. do nadesłania dokumentów (np. rachunków, dowodów wpłat lub ich kopii) wskazujących wysokość innych niż związane z eksploatacją lokalu stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżącego za miesiące: wrzesień, październik, listopad 2014 r., ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - do złożenia oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, ze wskazaniem poszczególnych źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości; 6. do złożenia oświadczenia, czy skarżący zalega ze spłatą zobowiązań finansowych oraz czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne - jeżeli tak, to należało nadesłać kopię dokumentu potwierdzającego prowadzenie egzekucji. W dniu 12 grudnia 2014 r. A. S. złożył do akt sprawy: 1. raport z obrotów na rachunku bankowym w [...] S.A. obejmujący okres od 1 września do 12 grudnia 2014 r.; 2. ponownie kopię umowy o pracę z dnia [...] września 2014 r.; 3. kserokopię zarządzenia Sądu Rejonowego dla [...] w L. z dnia [...] października 2014 r. o zwrocie wniosku A. S. o wykreślenie z Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, z którego wynika, że skarżący został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych w dniu [...] lipca 2018 r., oraz że zwrot wniosku nastąpił ze względu na niedochowanie warunków formalnych i niedołączenie dowodu opłaty sądowej; 4. kserokopię paragonu fiskalnego z dnia 5 grudnia 2014 r. na kwotę 110,65 zł za zakup laków; 5. nieczytelną kserokopię zwolnienia lekarskiego oraz 6. zestawienie kosztów miesięcznego utrzymania. W rzeczonym zestawieniu skarżący wskazał, że badaniami poziomu wydatków osób fizycznych zajmują się instytucje socjologiczne i statystyczne, niemniej na życzenie Sądu dokonał szacunku wydatków, zestawiając wydatki, które powinien ponosić i które faktycznie ponosi. W zestawieniu przedstawił następujące źródła wydatków: czynsz za mieszkanie/utrzymanie mieszkania (powinno być 400 zł, jest -); koszty zużytej wody (powinno być 100 zł, jest -), gaz w butli (powinno być 50 zł, jest 25 zł), opłata za telewizję (powinno być 60 zł, jest 24,90 zł), opłata za internet (powinno być 66 zł, jest -), karta do telefonu komórkowego (powinno być 50 zł, jest 30 zł), energia elektryczna (powinno być 150 zł, jest -), ogrzewanie mieszkania (powinno być 200 zł, jest -), wyżywienie (powinno być 2.000 zł, jest 590 zł), koszty leczenia (powinno być 400 zł, jest 80 zł), koszty przejazdów/dojazdów do miejsca pracy, prokuratur, sądów, bibliotek (powinno być 700 zł, jest 310 zł), odzież, bielizna, obuwie (powinno być 450 zł, jest 25 zł), środki higieny osobistej i czystości (powinno być 300 zł, jest 25 zł), książki, prasa, kontakty międzyludzkie, uczestnictwo w życiu społecznym (powinno być 2.000 zł, jest 8 zł), koszty korespondencji procesowej (powinno być - , jest 125 zł). W ocenie A. S., z przedstawionego przez niego zestawienia wynika, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a osiągane dochody nie zabezpieczają minimum egzystencji. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 12 grudnia 2014 r. skarżący zakwestionował zasadność wzywania go do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Powtórzył, że jako od dawna już osoba strukturalnie, trwale bezrobotna, wieku 60+, o złym stanie zdrowia, znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie pozwalającej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazał, że po dniu 19 grudnia 2014 r. będzie "oficjalnie, urzędowo, bezrobotnym", a jego dochody w bieżącym miesiącu wyniosą około 600 zł netto. Podał, że ze wskazanej kwoty wydatkuje: 110,65 zł na lekarstwa, 200 zł na odzież wierzchnią, 300 zł na żywność, 50 zł na telefon i TV z poprzedniego miesiąca. Nadmienił, że pilnie potrzebuje środków na zakup bielizny. Ponadto A. S. oświadczył, że jest osobą samotną, samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, nie korzysta z pomocy osób trzecich, ani instytucji. W sposób obraźliwy i odbiegający od podstawowych standardów pisma kierowanego do Sądu skarżący wyraził niezadowolenie z nałożenia na niego zobowiązania potwierdzenia sytuacji rodzinnej stosowym zaświadczeniem i stwierdził, że nie ma obowiązku posiadania takiego zaświadczenia. Skarżący podał także, że mieszka w piwnicy o powierzchni przypuszczalnie 70 m2, do której nie posiada tytułu prawnego i żadnego dokumentu, z którego wynika tytuł prawny do zajmowanej piwnicy. Wskazał też, że nie ponosi kosztów czynszu, opłat za energię elektryczną, ogrzewanie piwnicy, bo nie ma środków na ich poniesienie, a kupuje gaz w butli (około 55 zł za butlę), jeżeli ma środki. Wnioskujący stwierdził też, odwołując się do swojego stanowiska wyrażanego już wielokrotnie w innych sprawach, że nie ma i nie zamierza gromadzić dokumentów potwierdzających wydatki. Oświadczył, że wydaje tyle ile ma, w jednym miesiącu więcej, w innym mniej, a średnio w miesiącu jest to kwota około 1.000 zł. Po raz kolejny w sposób obraźliwy stwierdził, że Sąd nie powinien interesować się tym, jakie skarżący ma dochody, na co je wydaje i jak żyje. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. A. S. domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oznacza to, że zobligowany jest do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy zatrudnienie skarżącego w Urzędzie Miejskim w K. ma tymczasowy charakter, a jednocześnie określa on siebie, jako osobę "strukturalnie, trwale bezrobotną", weryfikacja wiarygodności oświadczenia z dnia 12 listopada 2014 r. w zakresie obejmującym stan rodzinny, źródła utrzymania wnioskującego i ich wielkość, jest konieczna do stwierdzenia, czy A. S. w istocie spełnia wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z powyższych względów, wystosowane do skarżącego wezwanie obejmowało dokumenty pozwalające ustalić rzeczywiste źródła jego utrzymania, a także jego sytuację rodzinną. Tymczasem, odnosząc się do nałożonego zobowiązania w zakresie obejmującym przedłożenie zaświadczenia o sytuacji rodzinnej wydanego przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy, wnioskujący jednoznacznie, posługując się przy tym słownictwem odbiegającym od podstawowych standardów pisma kierowanego do Sądu, wyraził niezadowolenie z nałożonego na niego obowiązku i kategorycznie stwierdził, że nie zamierza się z niego wywiązać. Taka postawa skarżącego uniemożliwia weryfikację jego oświadczenia w zakresie obejmującym sytuację rodzinną i źródła utrzymania gospodarstwa domowego. Jak wskazano, z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Określeniu rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego służyło także wezwanie: 1) do wyjaśnienia, gdzie skarżący mieszka i jaki ma tytuł prawny do zajmowanego lokalu, 2) do nadesłania dokumentów wskazujących wysokość stałych opłat związanych z eksploatacją lokalu i innych niezbędnych kosztów utrzymania, a także 3) do wyjaśnienia, czy skarżący zalega ze spłatą zobowiązań finansowych i czy wobec niego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zdawkowa odpowiedź wnioskującego, że nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, oraz że nie ponosi kosztów czynszu, opłat za energię elektryczną i ogrzewanie, bo nie ma na to środków, nie stanowi prawidłowego wykonania nałożonego na stronę obowiązku. Jednym złożonym do akt sprawy dokumentem potwierdzającym źródło i wysokość poniesionych wydatków jest paragon fiskalny za leki na kwotę 110,65 zł, przy czym nie pozwala on w żadnym razie przyjąć, że wydatki we wskazanej kwocie regularnie, comiesięcznie obciążają budżet domowy skarżącego. Weryfikacji wiarygodności oświadczeń strony nie może posłużyć również nadesłany raport z obrotów na koncie. W okresie ujętym w nadesłanym zestawieniu czterokrotnie dokonano wpłat gotówkowych w wysokości od 40 zł do 60 zł i ośmiokrotnie przelewów internetowych na kwoty od 24,81 zł do 27,17 zł. Na przedłożonym raporcie brak jest szczegółowych informacji o tytułach dokonanych przelewów. Dokumentem wystarczającym do jednoznacznego ustalenia, jakimi środkami dysponuje skarżący po odliczeniu niezbędnych wydatków, i czy kwota ta pozwala mu na uiszczenie aktualnych i przyszłych kosztów sądowych, nie jest bynajmniej dokonane przez A. S. zestawienie szacunkowych wydatków gospodarstwa domowego. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jego możliwości płatniczych i budzi wątpliwości, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, A. S., udzielając odpowiedzi na wezwanie z dnia 27 listopada 2014 r., w istocie tej współpracy zaniechał. Chociaż skarżący wskazał, że nie ponosi kosztów czynszu, energii elektrycznej, czy ogrzewania, bo nie ma na to środków, nie wyjaśnił, jaka jest wysokość zadłużenia z tego tytułu, ani nie odniósł się do wezwania w zakresie obejmującym zobowiązanie do wskazania, czy wobec niego toczy się postępowanie egzekucyjne. Za wystarczające w tym zakresie z pewnością nie można uznać wzmiankowanego zarządzenia Sądu Rejonowego dla [...] w L. z dnia [...] października 2014 r. Z treści tego zarządzenia wynika, że wniosek skarżącego został zwrócony ze względów formalnych. Pośrednio wskazuje ono natomiast, że A. S. ubiega się aktualnie o wykreślenie go z Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, do którego wpisany został w lipcu 2008 roku. Mając powyższe na uwadze, należy podkreślić, że samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło tylko częściowo wykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 27 listopada 2014 r. Odstępując od należytego wykonania rzeczonego wezwania oraz wyrażając w piśmie z dnia 12 grudnia 2014 r. zdecydowany brak woli w przedstawieniu części żądanych dokumentów, A. S. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez wnioskodawcę stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku nienależytym, sprowadzającym się do przedstawienia niepełnych informacji wykonaniem nałożonego na stronę zobowiązania do uzupełnienia oświadczenia z dnia 12 listopada 2014 r., które spowodowało, iż nie da się ustalić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.