IV SA/Wa 1726/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. B. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału [...] Cywilnego Sądu Okręgowego w [...] reprezentowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia odrzucić skargę I. Skarżący – B. B. wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału [...] Cywilnego Sądu Okręgowego w [...] reprezentowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Okręgowego w [...] wniósł o odrzucenie skargi. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: II.1. Skarga podlega odrzuceniu, ponieważ sprawa nie podlega kognicji sądu administracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). II.2. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Konstytucja, w zakresie właściwości sądów administracyjnych, wprost odsyła do ustawy. Taki sposób regulacji kwestii kompetencji sądów administracyjnych koresponduje z generalną zasadą domniemania właściwości sądów powszechnych, wynikającą z art. 177 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Również w orzecznictwie akcentuje się, że do właściwości sądów administracyjnych należą tylko te sprawy, w których przepisy przewidują sądową kontrolę działalności administracji publicznej, o czym stanowi art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 1 § 1 p.u.s.a. i art. 3 § 1 p.p.s.a. (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2011 r., I OSK 1314/10, CBOIS). Uzupełniająco należy wskazać, że władzę sądowniczą sprawują nie tylko sądy, ale również Trybunały, w tym Trybunał Stanu (art. 10 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 198 Konstytucji RP). Mając powyższe na uwadze należy w pierwszej kolejności ustalić, czy przedmiot zaskarżenia mieści się w zakresie właściwości rzeczowej sądu administracyjnego określonej w art. 3 § 2 p.p.s.a. lub wynikającej z przepisu szczególnego. Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1. decyzje administracyjne; 2. postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, z późn. zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5. akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6. akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7. akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8. bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4a. 9. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Podkreślenia wymaga, że z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. wynika, że wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych w indywidualnych sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, iż jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny, którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2006 r., I OPS 4/06, ONSAiWSA 2007/2 poz. 28; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07, ONSAiWSA 2008/2 poz. 21). Wskazuje się jednocześnie, że sformułowanie "z zakresu administracji publicznej" - konieczny element kwalifikujący skargę do sądu administracyjnego jako dopuszczalną - należy rozumieć w ujęciu materialnym (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2007 r., II OSK 1364/07, CBOIS). Działalność z zakresu administracji publicznej obejmuje w tym znaczeniu sprawy administracyjne, a więc zadania i kompetencje w zakresie władzy wykonawczej, wykonywane w formie władczej, którą cechuje jednostronność działania, moc wiążąca oraz dopuszczalność stosowania przymusu. Za zasadniczy element charakterystyczny dla określenia aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej uważany być musi element władztwa administracyjnego (por. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), ZNSA nr 2(5) 2006, s. 14-15). W ocenie Sądu zaskarżone zarządzenie Przewodniczącego Wydziału [...] Cywilnego Sądu Okręgowego w [...] zostało wydane w imieniu Prezesa Sądu Okręgowego w [...] działającego jako organ wymiaru sprawiedliwości, nie zaś jako organ administracji publicznej. Co do zasady bowiem, prezes sądu okręgowego jest organem wymiaru sprawiedliwości – sądu okręgowego, zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 133 ze zm., zwanej dalej "u.s.p."). Stosownie do art. 22 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 8 pkt 2 i art. 1 § 2 i 3 u.s.p. prezes sądu okręgowego kieruje działalnością administracyjną sądu okręgowego w zakresie zapewnienia właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu, bezpośrednio związanego z wykonywaniem przez sąd zadań dotyczących sprawowania wymiaru sprawiedliwości w zakresie nienależącym do sądów administracyjnych, sądów wojskowych oraz Sądu Najwyższego i wykonywania innych zadań z zakresu ochrony prawnej, powierzone w drodze ustaw. Tak ukształtowanej działalności administracyjnej sądu rejonowego nie można w żadnym razie utożsamiać z działalnością administracji publicznej, która może być kontrolowana przez sądy administracyjne. Jako organ administracji publicznej prezes sądu okręgowego może być uznany jedynie w sytuacji, gdy przepis szczególny tak stanowi. Za przykład może być tu podany art. 157 u.s.p., zgodnie z którym prezes sądu okręgowego ustanawia biegłych sądowych i prowadzi ich listę. Ustanowienie biegłego oraz zwolnienie biegłego z funkcji następuje w drodze decyzji administracyjnej, która jest zaskarżalna w trybie przepisów k.p.a. (zob. G. Ott, teza 7 Komentarza do art.157 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, LEX/el 2017). Podobnie rzecz się ma również z art. 174 u.s.p. (zob. G. Ott, Komentarz do art.174 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, LEX/el 2017) Należności bowiem z tytułu rekompensaty oraz zwrotu kosztów dojazdu i diety wypłaca ławnikom prezes właściwego sądu, tj. sądu, w którym pełnią czynności. Decyzja o wypłacie należności przybiera postać decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z 26 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1302/05, LEX nr 321145 i CBOIS). Od decyzji prezesa sądu rejonowego przysługuje odwołanie do prezesa sądu okręgowego, a od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez prezesa sądu okręgowego oraz – jak wskazano w przepisie – prezesa sądu apelacyjnego do Ministra Sprawiedliwości. Decyzja Ministra Sprawiedliwości może zostać zaskarżona skargą do sądu administracyjnego (zob. wyrok NSA z 26 września 2006 r., I OSK 1302/05, CBOIS). Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, brak jest bowiem przepisu prawa upoważniającego prezesa sądu okręgowego do rozpatrzenia wniosku o wydanie zaświadczenia o które wnioskował skarżący w drodze decyzji administracyjnej. Sąd odrzucił zatem skargę wniesioną przez B. B. z powodu niedopuszczalności drogi sądowej z przyczyn przedmiotowych (tj. z uwagi na przedmiot zaskarżenia niepodlegający kognicji sądów administracyjnych). II.3. Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że nawet jeśli hipotetycznie można by przyjąć, że zaskarżone przez skarżącego zarządzenie o odmowie wydania zaświadczenia należy traktować jako wydane na podstawie przepisów k.p.a. (do czego nie ma uzasadnionych podstaw), to należy wskazać, że skarżący nie spełnił jednego z niezbędnych warunków do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, gdyż nie wyczerpał trybu określonego w art. 52 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn jej wniesienie jest niedopuszczalne, co obejmuje sytuację wniesienia skargi z pominięciem przysługujących stronie środków zaskarżenia. III. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz pkt 6 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.