IV SA/Wa 1776/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. S. na postanowienie Referendarza sądowego WSA w Warszawie o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania zaproszenia do ewidencji zaproszeń postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 14 maja 2013 r. A. S. wniósł skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy wpisania zaproszenia do ewidencji zaproszeń. Na wezwanie skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 6 sierpnia 2013 r. w wysokości 300 zł. skierował do sądu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego urzędowego formularza PPF wynika, że zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o pow. 57,7 m2 wraz z żoną. Wskazał, że zasadniczo uzyskuje dochód jedynie z tytułu renty (nie wskazując jednakże jej wysokości). Ponadto zaznaczył m. in., że on i jego żona są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Ponoszone przez siebie obciążenia finansowe przedstawił następująco: wynajem mieszkania– 1400 zł, media – 200 zł, telefon – 50 zł, wyżywienie - 434 zł, koszty przejazdów 60 zł, środki czystości – 40 zł, odzież i obuwie – 100 zł, Internet – 89 zł. Pismem z dnia 30 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentu potwierdzającego dochód z renty, dokumentu potwierdzającego zaliczenie żony skarżącego do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, kserokopii umowy najmu mieszkania, dokumentu potwierdzającego status żony skarżącego jako osoby bezrobotnej. Odpowiadając na powyższe wezwanie pismem z dnia 13 września 2013 r. skarżący poinformował, że wyciągu z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy nie posiada. Stwierdził, że dochody uzyskiwane z renty (wypłacana przez [...] za służbę w wojsku) nie dotyczą niniejszej sprawy. Skarżący wyraził opinię, że żądanie dokumentów dotyczących jego i jego żony narusza ustawę o ochronie danych osobowych. Ponadto podkreślił, że sąd może uzyskać do nich dostęp na podstawie innych dokumentów znajdujących się we właściwych urzędach. Do pisma skarżący dołączył kserokopię aneksu do umowy najmu mieszkania. Na podstawie materiałów zgromadzonych w aktach sprawy referendarz sądowy w dniu 7 października 2013 r. wydał postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy skarżącemu. Zasadniczym powodem tego rozstrzygnięcia okazał się brak danych na podstawie, których Sąd mógłby określić rzeczywisty, a zatem aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie zostało podniesione, że ciężar udowodnienia, podlegającej ocenie Sądu, ciężkiej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskującego, spoczywa na ubiegającym się o to zwolnienie. W ocenie Sądu to on musi udowodnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, by skorzystać z prawa do sfinansowania postępowania ze środków publicznych. W przewidzianym do tego terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że nie zgadza się z nim. Uzasadniając swoje stanowisko podkreślił, że udostępnił Sądowi na jego wezwanie wszelkie dostępne mu informacje pomocne w określeniu jego możliwości finansowych. Zarzucił Sądowi nieścisłości w ustalaniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zaznaczył, że nie zgadza się z twierdzeniem, że opiekując się niepełnosprawną żoną jest w stanie zabezpieczyć środki na poczet kosztów sądowych. Nadmienił, że uważa się za osobę dotkniętą ubóstwem, która z uwagi na konieczność poniesienia kosztów sądowych może utracić możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich i rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wydane w tym trybie postanowienie przysługuje zażalenie. Sprawa przyznania prawa pomocy rozpatrywana jest więc od początku w świetle przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z w/w przepisem prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Jak podkreśla w swoim orzecznictwie NSA zwolnienia od kosztów sądowych stanowią odstępstwo od obowiązku ich ponoszenia wynikającego z przepisów Konstytucji RP. Tylko w wyjątkowych sytuacjach wskazane jest przerzucenie obowiązku ciężaru ich ponoszenia z określonej osoby na współobywateli (postanowienie z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04) Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto jak wskazuje NSA w postanowieniu z dnia 29 października 2013 r. I FZ 386/13 strona skarżąca nie może uchylać się od składania rzetelnych oświadczeń. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej, skarżący uniemożliwia ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, należały uznać, że lakoniczne oświadczenia oraz tylko częściowe przedłożenie dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji majątkowej wnioskodawcy, rodzi wątpliwości, co do rzetelności złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Przedmiotowe oświadczenie nie może stanowić tym samym podstawy przyznania prawa pomocy. Oświadczenie niepełne oraz takie, które budzi wątpliwości nie jest bowiem właściwą podstawą dla dokładnej i rzetelnej oceny rzeczywistej sytuacji materialnej strony. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Ze względu na wybiórcze przedstawienie dokumentów, nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, czy wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie jemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Jak stwierdza NSA w przywołanym wyżej postanowieniu postawa sprowadzająca się do przedstawienia jedynie wygodnych dla osoby wnioskującej o zwolnienie z kosztów informacji o jej sytuacji finansowej, nie pozwala ustalić, jak w rzeczywistości się ona kształtuje oraz, czy wnioskodawczyni rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków pieniężnych, które mogłyby posłużyć do sfinansowania kosztów postępowania. W realiach niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy oraz złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, jak i w udzielonej odpowiedzi na wezwanie nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone oświadczenie nie odzwierciedla sytuacji materialnej skarżącego. Strona w sposób wybiórczy przedstawiła swoją sytuację materialną. W szczególności nie przedstawiła ona danych co do wysokości uzyskiwanych dochodów (brak dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej renty). Wskazała jedynie, że uzyskuje dochody wyłącznie z renty i , że stanowi ona dochód całej jej rodziny. Sąd nie wie czy faktycznie żona ma stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności i czy jest uznana za osobę bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie wiadomo też nic o kosztach ewentualnego leczenia, które jako niepełnosprawna miała by ponosić. Ponadto skarżący unika przekazania informacji o posiadanych środach na rachunkach bankowych stwierdzając lakonicznie, że wykazu rachunków bankowych nie posiada. Wobec tego ciężko jednoznacznie stwierdzić, że nie posiada on wyciągów z rachunku czy nie posiada rachunków. Z akt sprawy administracyjnej wynika ,że skarżący jeszcze w dniu 14 listopada 2012 r. posiadał rachunek w Banku [...] S.A. o numerze [...]. Jednocześnie z wykazu transakcji na tym rachunku za okres od 1 września 2012 r. do 14 listopada 2012 r. żadne uznanie na rachunku nie wskazuje na otrzymywanie renty z jakiegokolwiek tytułu z instytucji emerytalno-rentowej z siedzibą w [...]. Przez prawie 3 miesiące nie wpłynęło świadczenie rentowe. Oczywiście nie można wykluczyć, że środki z renty przychodzą pośrednio z konta np. żony lub przekazem pocztowym. Jednak zasadnicze znaczenie dla sprawy ma fakt ukrywania posiadania konta i wysokości otrzymywanej renty przez wnioskodawcę. Zdaniem Sądu na podstawie złożonych oświadczeń wnioskodawcy, nie sposób jest ustalić wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów, co stanowiło punkt wyjścia dla dalszej oceny sytuacji materialnej strony. Szczątkowy charakter informacji, ich nieaktualność, a w końcu ich brak, w oparciu o które Sąd ma ocenić sytuację majątkową strony, w dalszym ciągu skutecznie uniemożliwiają rzetelną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy pod kątem zwolnienia z ponoszenia kosztów sądowych. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). W związku z tym to na wnioskodawcy ciąży wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie, że skarżący spełnia przesłanki uprawniające do zwolnienia od kosztów sądowych, nie został przez niego spełniony. Skarżący wychodzi z błędnego założenia, że to Sąd powinien ustalić fakty i zebrać dowody na potwierdzenie okoliczności przytoczonych przez niego we wniosku czy złożonym uzupełniająco oświadczeniu (potwierdzenie niepełnosprawności żony i statusu bezrobotnych obojga małżonków w Urzędzie Pracy). Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty, zatem i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Z informacji i dokumentów złożonych przez skarżącego oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz żoną, wynajmują mieszkanie. Skarżący podniósł, że uzyskuje dochód z tytułu renty – jednak nie wskazał jego wysokości. Wymienił także wydatki przeznaczone na utrzymania miesięczne (w tym wynajem mieszkania, wyżywienie i inne) w łącznej wysokości 2 328 zł. Podniósł, że żona jest niepełnosprawna oraz określił siebie i żonę jako osoby bezrobotne, bez prawa do zasiłków. Skarżący w odczuciu Sądu ewidentnie uchyla się od przekazania kompletnej i wiarygodnej informacji o stanie majątkowym swoim i żony. Jak wynika z prowadzonej z nim korespondencji nie nadesłał on żądanych dokumentów, o które prosił Sąd. Do pisma z dnia 13 września 2013 r. dołączył jedynie aneks do umowy najmu mieszkania, z którego wynika jedynie, ze strony przedłużyły umowę do 31 grudnia 2013 r. Oświadczył, że nie ma wyciągów z rachunków bankowych. Wskazał także, że jest osobą niepracującą. Podniósł, że utrzymuje się z renty, aczkolwiek w dalszym ciągu nie wskazał jej wysokości. Nie nadesłał także żadnych dokumentów dotyczących żony, podnosząc, że ta sprawa jej nie dotyczy. Uznał, że żądanie przez sąd dokumentów jest sprzeczne z ustawą o ochronie danych osobowych. Należy podkreślić, że rzetelne zbadanie rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest obowiązkiem Sądu. Żądanie od wnioskodawcy przedstawienia dokładnych danych o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ma umocowanie ustawowe (m. in. art. 255 P.p.s.a.). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Skarżący wskazał, że wydatki miesięczne wynoszą ok. 2 328 zł, nie podał jednak wysokości dochodów, jak również nie nadesłał wyciągu z posiadanych rachunków bankowych ani oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych. W skierowanym sprzeciwie poza polemiką z Sądem również nie zawarł istotnych informacji, o które wnosił Sąd. Ujawnił, że ma jakieś konto, na którym gromadzi środki pieniężne za sprzedane na aukcjach internetowych przedmioty. Pieniądze te przeznacza na opłacenie czynszu najmu mieszkania. Z podanych przez niego informacji wynika, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Wspomina też o dokumentach znajdujących się w aktach administracyjnych wskazujących na sytuację żony. Wbrew twierdzeniom skarżącego Sąd w aktach niniejszej sprawy brak takich danych. Reasumując powyższe rozważania, w przypadku braku pełnej informacji o sytuacji majątkowej wnioskodawcy, nie można mówić o tym , aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia jego wniosku. Wobec powyższego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.