IV SA/Wa 1824/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. 1. Stowarzyszenie O. z siedzibą w [...] złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na opisane powyżej postanowienie. Do skargi strona dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że Stowarzyszenie prowadzi jedynie działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w W. i mającą na celu, m.in., zachowanie walorów architektoniczno-urbanistycznych W. Stowarzyszenie nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania, nie prowadzi bowiem działalności gospodarczej oraz nie generuje żadnych przychodów, jak również nie pobiera składek członkowskich. Stowarzyszenie nie posiada rachunku bankowego, zaś jego członkowie podejmują wszystkie działania społecznie. 2. Z regulacji prawnej dotyczącej kosztów sądowych zawartej w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że podstawową zasadę stanowi ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 199 p.p.s.a.). Chcąc realizować swą statutową działalność Stowarzyszenie musi zatem, co do zasady, liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest bowiem uzasadnione wyłącznie wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). 3. Sytuacja majątkowa Stowarzyszenia i możliwość zwolnienia go od kosztów sądowych była już wielokrotnie, negatywnie dla strony, oceniana, zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, np. w postanowieniach NSA: z dnia 15 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 318/08; z dnia 6 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 582/08. Przyczyny odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tych sprawach były podobne, tj. niewykorzystanie przez Stowarzyszenie możliwości zgromadzenia środków finansowych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego. Rozpoznając zatem kolejny wniosek, którego treść wskazuje, że potrzebę zwolnienia od kosztów sądowych strona uzasadniła identycznie, jak w poprzednio złożonych wnioskach, ocenionych prawomocnymi rozstrzygnięciami Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy odnieść się do stanowiska wyrażonego we wskazanych powyżej postanowieniach. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w nich, że Stowarzyszenie musi mieć świadomość, iż przystąpienie do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wymaga od członków stowarzyszenia uwzględnienia obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczenia odpowiednich na ich pokrycie środków (podobnie: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 271/08, oraz II OZ 266/08, niepublikowane). Ubiegając się zaś o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis, Warszawa 2006 r., str. 504). Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją nieprzynoszącą dochodu, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. 4. Wobec powyższego należało uznać, że zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek czy pozyskiwania darowizn, prowadzące do przerzucenia kosztów własnej działalności na Skarb Państwa, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasadzie, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja RP przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Wynika z tego, że pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje jedynie podmiotom, które nie mogą – z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom które dobrowolnie zaniechały pozyskiwania tych środków. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy Stowarzyszenie samo pozbawia się środków finansowych, które mogłoby uzyskać zgodnie ze swoim statutem, nie byłoby uzasadnione. Mając powyższe na względzie należało uznać, że Stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. pozwalająca na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 245 i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.