IV SA/Wa 1843/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie [...] w W. wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 (dwieście) złotych, Stowarzyszenie [...] w W. złożyło - na urzędowym formularzu PPPr - wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 2 września 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie doręczono stronie skarżącej w dniu 5 września 2013 r. Stowarzyszenie [...] w W. złożyło w dniu 12 września 2013 r. sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniesienie w dniu 12 września 2013 r. sprzeciwu od postanowienia z dnia 2 września 2013 r., który nie został przez Sąd odrzucony, skutkuje tym, że postanowienie to utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowana tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania Stowarzyszeniu [...] w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca, zgodnie z przyjętym przez założycieli, a następnie członków stowarzyszenia regulaminem, jest stowarzyszeniem zwykłym, utworzonym w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. inicjatywy obywatelskiej w ustanawianiu prawa, interwencji w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska, występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Stowarzyszenia, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Stowarzyszenie [...] w W. przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno liczyć się zatem z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i tak określić podstawy finansowania, aby powyższe cele mogły być realizowane. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non-profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność. W przypadku stowarzyszenia zwykłego, w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), środki na swoją działalność stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożonych na żądanie Sądu oświadczeń wynika, że skarżące Stowarzyszenie liczy trzynastu członków, dla których w 2008 r. ustalono składki członkowskie w wysokości 10 zł miesięcznie. Z przedłożonego bilansu wydatków za 2012 rok wynika, że w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi strona skarżąca poniosła wydatki w łącznej wysokości 3094 zł, co daje 20 zł miesięcznie. Natomiast w bieżącym roku - jak oświadczyło skarżące Stowarzyszenie - wysokość wydatków związanych z udziałem w postępowaniu sądowym w okresie od 1 stycznia 2013 r. do dnia 10 lipca 2013 r. wyniosła 2668 zł. Pozostałe wydatki związane pokrywa indywidualnie każdy członek stowarzyszenia. Jednocześnie strona skarżąca oświadczyła, że nie posiadała i nie posiada żadnego majątku. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności nie przesądzają o tym, że Stowarzyszenie [...] nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie nie podjęło dotychczas przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu. Stowarzyszenie, które ma niewielką liczbę członków a wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Stowarzyszenie ma możliwość podwyższenia wysokości składek członkowskich, jak również zwiększyć liczbę jego członków, co mogłoby istotnie wpłynąć na zwiększenie się dochodu pozwalającego na uiszczenie wpisu od skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt II OZ 927/12 dostępne na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W świetle powyższego zgodzić się należy z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że w takiej sytuacji brak jest podstaw, aby ciężary związane z funkcjonowaniem takiego Stowarzyszenia przerzucać na Państwo, czyli ogół obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. W konsekwencji Sąd stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.