IV SA/Wa 1866/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że postępowanie administracyjne z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji zostało umorzone z mocy prawa oddala skargę. Pismem z dnia 25 listopada 2021 r. E. T., (dalej: skarżący), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister, organ odwoławczy) z dnia 25 listopada 2021 r. nr DN.ge.604.20.2021 utrzymującą w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. nr [...] stwierdzającą, że postępowanie administracyjne z wniosku skarżącego z dnia 28 kwietnia 2021 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1980 r. nr [...] zostało umorzone z mocy prawa Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach: E. T., pismem z dnia 28 kwietnia 2021 r., złożył skierowany do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1980 r. podnosząc, że w wyniku bezprawnie przeprowadzonej wymiany gruntów został pozbawiony swojej własności. Minister Rolnictwa decyzją z dnia 8 października 2021 r. stwierdził, że postępowanie administracyjne z wniosku skarżącego zostało umorzone z mocy prawa. W uzasadnieniu organ wskazał, że pomiędzy datą doręczenia zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1980r. a wszczęciem postępowania minęło ponad 30 lat. Nie zgadzając się z ww. decyzją skarżący w dniu 20 października 2021 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, uzasadniaj0ąc że decyzja jest niesprawiedliwa oraz wydana bez podstawy prawnej. Organ odwoławczy po rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 25 listopada 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2021 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że przepisy art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491) określają, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Powyższa ustawa weszła w życie z dniem 16 września 2021 r. Zdaniem Ministra, skoro od dnia doręczenia ostatecznej decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 1980 r., do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności upłynęło ponad 30 lat, to w myśl art. 158 § 3 k.p.a., niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania nieważnościowego i dokonywanie oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji, bowiem zastosowanie wskazanego przepisu ma charakter obligatoryjny. Postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji doręczonej ponad 30 lat przed wszczęciem postępowania, z dniem 16 września 2021 r. podlegało umorzeniu z mocy prawa. Pismem z dnia 25 listopada 2021 r. skarżący wystąpił ze skargą na decyzję Ministra zarzucając: 1) naruszenie przepisów art. 7, art. 7a § 1, art. 8 § 1 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, z późn. zm., dalej jako: k.p.a.); 2) rażące naruszenie art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej dnia 4 listopada 1950r. w Rzymie, art. 1 Protokołu dodatkowego do ww. Konwencji, art. 17 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zakresie w jakim zastosowanie znalazł art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021r. – o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 1491) poprzez umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej bez stwierdzenia jej niezgodności z prawem, trwale uniemożliwia uzyskanie odszkodowania za orzeczenie administracyjne wydane z naruszeniem prawa; 3) rażące naruszenie art. 12 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania, co w skutkach doprowadziło do wydania decyzji o umorzeniu postępowania a nie rozstrzygnięcia merytorycznego w momencie, gdy było to możliwe [tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491)]. oraz wnosząc: 1) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c. p.p.s.a o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) na podstawie art. 135 p.p.s.a o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2021 r. w całości; 3) na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. o zasądzenie zwrotu ewentualnych kosztów postępowania według norm prawem przepisanych; 4) skierowanie zapytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego czy art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021r. o zmianie Kodeksu administracyjnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1491) jest zgodny z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim umorzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej bez stwierdzenia jej niezgodności z prawem, trwale uniemożliwia uzyskanie odszkodowania za orzeczenie administracyjne wydane z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wydano decyzję administracyjną niespełniającą wymagań formalnych określonych przepisami k.p.a., a także pominięto postępowanie dowodowe oraz uniemożliwiono stronom wypowiedzenie się na temat przesłanek ustalonych przez organ. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi z uwagi na jej niezasadność, bowiem zarzuty podniesione w skardze zostały już szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji z dnia 25 listopada 2021 roku. Dodatkowo organ ustosunkował się jedynie do zarzutu naruszenia art. 12 § 1 k.p.a. wskazując na przyczyny przedłużenia postępowania oraz fakt, iż organ wystosował do skarżącego informację w trybie art. 36 k.p.a. o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W ocenie Sądu organ prawidłowo bowiem zastosował w sprawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021r. o zmianie Kodeksu administracyjnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1491). Wskazany przepis, który wszedł w życie 16 września 2021r., określa bowiem, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z 30 kwietnia 2021r. o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1980 r. nr [...] zostało wszczęte po upływie wskazanego wyżej 30 letniego terminu. Należy bowiem wskazać, że wskazaną wyżej decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 1980r. E. T. odebrał dnia 2 lipca 1980r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Powyższe wskazuje zatem, iż postępowanie umorzone zostało z mocy samego prawa. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko tutejszego Sądu wyrażone m. in. w postanowieniu z 7 lutego 2022 r. sygn. I SA/Wa 3170/21 (LEX nr 3334172) oraz w wyrokach z 25 stycznia 2022 r. sygn. I SAB/Wa 335/21, z 18 października 2021 r. sygn. akt I SAB/Wa 250/21, z 10 listopada 2021 r. sygn. akt I SAB/Wa 376/21 czy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 30 września 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 239/21 – dostępne na stronie internetowej - https://cbois.nsa.gov.pl), że zwrot: "umorzenie z mocy prawa", o jakim mowa w przywołanym przepisie wymaga potwierdzenia odpowiednim aktem - decyzją administracyjną lub wyrokiem sądu opartym na art. 145 § 3 p.p.s.a., czego wymagają względy pewności prawa i bezpieczeństwa prawnego. Sąd zwraca bowiem uwagę, że choć umorzenie postępowania z przyczyny, o której mowa powyżej następuję z mocy prawa, to jednak aby można było sformułować tak kategoryczny wniosek, w danej sprawie muszą zostać spełnione określone przesłanki, tj. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności winno być zainicjowane po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. ostateczną decyzją lub postanowieniem. Organ musi zatem każdorazowo zbadać, czy zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące umorzenie postępowania. Wszak aby postępowanie mogło być umorzone z mocy prawa muszą się zaktualizować oba warunki z art. 2 ustawy nowelizującej k.p.a. W takiej bowiem sytuacji w ocenie Sądu, strona postępowania nie może zostać pozbawiona możliwości domagania się kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, czemu służyć ma właśnie wydanie decyzji administracyjnej, na którą stronie przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wydana w tym trybie decyzja ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że stwierdza ona stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 16 września 2021 r. Stąd wydanie przez organ decyzji stwierdzającej, że postępowanie zostało umorzone z mocy prawa należy uznać za prawidłowe. Odnosząc się natomiast do zawartych w skardze zarzutów w ocenie Sądu są one nieuzasadnione. Należy bowiem zauważyć, iż w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania wskazanych przez skarżącego w skardze, organ bowiem wskazanym wyżej przepisem był zobligowany do stwierdzenia że postępowanie zostało umorzone z mocy prawa i w zakresie tym nie prowadził żadnego postępowania poza ustaleniem czy ziściły się przesłanki zawarte w art. 2 ustawy nowelizującej. Nie doszło również do naruszenia przepisu art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji oraz pozostałych przepisów wskazanych w pkt 2 zarzutów skargi, gdyż ustawodawca niewątpliwie miał prawo a nawet obowiązek wynikający z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015r. sygn. P 45/13 do uregulowania kwestii granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, co też uczynił. W tym miejscu Sąd wskazuje również odnosząc się do wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, że zgodnie z art. 193 Konstytucji RP, każdy Sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne, co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnie sprawy toczącej się przed sądem. Możliwość zadania pytania prawnego jest zatem uprawnieniem Sądu, z którego powinien on skorzystać w sytuacji, gdy poweźmie wątpliwość, co do istnienia wskazanej wyżej zgodności, a rozwianie tej wątpliwości jest niezbędne dla rozstrzygnięcia. W sprawie niniejszej Sąd nie uznał za uzasadnione przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu, co do zgodności ww. art. 2 ust. 2 z normą konstytucyjną . Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jt. Dz.U. z 2022r. poz. 329), sąd orzekł jak w sentencji wyroku.