IV SA/Wa 1892/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - sędzia WSA Krystyna Napiórkowska po rozpoznaniu w dniu 25 października 2006 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Rady Osiedla "[...]" w O. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy postanawia odrzucić skargę. W niniejszej sprawie skargę wniosła Rada Osiedla "[...]" w O.. Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.: Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 ze zm.), zwanej dalej "u. s. g.", gmina może w drodze uchwały rady gminy utworzyć osiedle jako jednostkę pomocniczą gminy. Z kolei art. 18 ust. 2 pkt 7 u. s. g. stanowi, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy ustalanie zakresu działania jednostek pomocniczych. Jednocześnie w art. 35 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 i 4 u. s. g. wskazano, że organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, a statut określa m. in. organizację i zadania organów jednostki pomocniczej oraz zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji. W ocenie Sądu Rada Osiedla "[...]" w O. nie ma zdolności sądowej zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", tzn. nie może występować w charakterze strony. Organ jednostki pomocniczej gminy nie jest podmiotem praw i obowiązków ustanowionych w prawie materialnym. Istotą bowiem organu jest to, że dany podmiot uczestniczy w obrocie prawnym poprzez swoje organy, które działają w zakresie kompetencji danego podmiotu, zaś oświadczenie woli organu jest uważane za oświadczenie danego podmiotu. Wynika z tego, że - w braku wyraźnego przepisu prawa - organ jednostki pomocniczej samorządu terytorialnego nie może być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków w sferze materialnego prawa administracyjnego. Ponadto, zgodnie z art. 37 ust. 1 u. s. g., jak i § 10 ust. 1 statutu Osiedla "[...]" w O. stanowiącego załącznik do uchwały nr [...] Rady Miasta O. z dnia [...] lutego 2003 r., rada osiedla jest wyłącznie organem uchwałodawczym w osiedlu. Przewodniczący rady osiedla, który podpisał skargę w sprawie niniejszej, zgodnie z § 10 ust. 6 statutu reprezentuje na zewnątrz radę osiedla, a nie samo osiedle. Zgodnie z art. 37 ust. 2 u. s. g. organem wykonawczym osiedla jest zarząd osiedla, na którego czele stoi przewodniczący. Zgodnie z § 14 ust. 3 statutu to właśnie przewodniczący osiedla jest organem uprawnionym do reprezentowania osiedla. Skarżącym w niniejszej sprawie nie może być jednak również i osiedle, gdyż i ono nie posiada zdolności sądowej. Osiedle bowiem nie mieści się w żadnej z kategorii podmiotów wymienionych w art. 25 p. p. s. a. Co oczywiste, nie jest ono ani osobą fizyczną, ani prawną, gdyż żaden przepis prawa nie nadaje osiedlu osobowości prawnej (§ 1 art. 25 p. p. s. a.). Osiedle nie jest także państwową albo samorządową jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (§ 2 in principio art. 25 p. p. s. a.). W świetle orzecznictwa sądowego nie można uznać osiedla za organizację społeczną nieposiadającą osobowości prawnej (§ 2 in fine i § 4 art. 25 p. p. s. a.). Organizacją społeczną jest bowiem wyłącznie dobrowolne zrzeszenie osób, urzeczywistniające wąskie przedmiotowo cele statutowe w interesie swoich członków, czyli podmiot typu korporacyjnego. Tymczasem osiedle nie jest dobrowolnym, lecz przymusowym zrzeszeniem osób zamieszkałych na terytorium osiedla i realizuje, podobnie jak gmina, cele ogólne określone ustawą i statutem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt III RN 144/01, OSNCP 2003/15/349). Nie można również uznać osiedla za inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, o której mowa w § 3 art. 25 p. p. s. a., ponieważ żaden przepis prawa nie dopuszcza możliwości nałożenia na osiedle obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do niego nakazów i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Osiedle bowiem jako jednostka pomocnicza gminy jest nieposiadającą osobowości prawnej szczególną wspólnotą samorządową, obejmującą osoby zamieszkałe na terytorium osiedla. Szczególny status prawny tej wspólnoty samorządowej polega zwłaszcza na tym, że nie została ona wyposażona w ustawowe kompetencje i zadania, bowiem zadania osiedla określa statut osiedla. Wynika z tego, że zadania osiedla są zadaniami gminy przekazanymi w formie statutu tej jednostce pomocniczej gminy. Statut osiedla określa również organizację i zadania organów tej jednostki, przy czym statut powinien uwzględniać ustawowo określony status organów jednostki pomocniczej, a zatem to, iż rada osiedla jest organem uchwałodawczym osiedla, zaś zarząd jego organem wykonawczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r., sygn. akt III RN 144/01, OSNCP 2003/15/349). Osiedle jest elementem składowym gminy i nie ma poza jej ramami samodzielnego bytu prawnego. Nie może więc w stosunku do osób trzecich podejmować jakichkolwiek działań. Poza ramami organizacyjnymi gminy osiedle nie istnieje, gdyż nie ma w żadnej mierze choćby i ułomnej osobowości prawnej. Brak regulacji w u. s. g. przyznającej osiedlom prawo do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym na zasadach ustalonych dla organizacji społecznych przez k. p. a. wyłącza możliwość przyznania tym jednostkom pomocniczym gminy, w formie uchwały organu gminy, pozycji podmiotu na prawach strony w postępowaniu administracyjnym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 maja 2004 r., sygn. akt III SA/Kr 61/04, Wspólnota 2005/2/55; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2003 r., sygn. akt IV SA 2841/03, Wspólnota 2004/9/59). Zgodnie z treścią art. 58 § 1 pkt 5 p. p. s. a. sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p. p. s. a. orzekł, jak w sentencji.