IV SA/Wa 1946/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków R. A., S. A. i Z. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. A., S. A. i Z. A. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: 1. ustanowić dla R. A., S. A. i Z. A. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., 2. odmówić zwolnienia R. A., S. A. i J. A. od kosztów sądowych. R. A., S. A. i Z. A. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 29 września 2014 r. wezwano skarżących do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W piśmie z dnia 8 października 2014 r., uzupełnionym złożonymi na urzędowych formularzach oświadczeniami z dnia 27 października 2014 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, strony zwróciły się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. R. A. w dniu 10 października 2014 r. uiścił wpis od skargi w przedmiotowej sprawie. Jak wynika ze złożonych oświadczeń, a także nadesłanych na wezwanie dokumentów źródłowych oraz pisma z dnia 25 listopada 2014 r., skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Źródła utrzymania trzyosobowej rodziny stanowią świadczenia emerytalne S. A. (865,34 zł netto miesięcznie) i Z. A. (894,67 zł netto miesięcznie), a także działalność rolnicza prowadzona przez ich syna R. A., z której deklarowany przez wnioskujących dochód wynosi 142 zł miesięcznie. W skład majątku nieruchomego skarżących wchodzi nieodpłatnie wydzierżawiona na okres 10 lat nieruchomość rolna o powierzchni 7,2 ha, dom z oborą o powierzchni 122 m2, a także mieszkanie o powierzchni 40 m2, zamieszkiwane przez S. i Z. A. Skarżący wymienili następujące koszty ponoszone w gospodarstwie domowym: podatek rolny (około 100 zł rocznie), wywóz śmieci (360 zł rocznie), energia elektryczna (około 1.000 zł rocznie), woda (około 200 zł rocznie), telefon (około 1.200 zł rocznie), gaz, węgiel i drewno (około 3.000 zł rocznie). S. i Z. A. ponoszą także koszty spłaty zobowiązań kredytowych. W dniu 2 października bieżącego roku zaciągnęli kredyt gotówkowy w wysokości 5.000 zł, którego rata spłaty wynosi 93,83 zł miesięcznie. Obydwoje leczą się z powodu chorób przewlekłych. Na rachunku bankowym Z. A. nie odnotowano innych wpływów niż przelewy świadczenia emerytalnego z ZUS. Z kolei na rachunku bankowym S. A. w marcu bieżącego roku odnotowano wpływ kwoty 5.548,23 zł z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jak oświadczyli skarżący, "dopłaty unijne" pobiera od nich brat, dzierżawiący gospodarstwo rolne. R. A. nie ma rachunku bankowego. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym, oceniając, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2014 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Porównując tak kształtująca się wysokość opłat sadowych w przedmiotowej sprawie z wykazanymi przez skarżących możliwościami płatniczymi nie można stwierdzić, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z. A. i S. A. posiadają regularne źródła utrzymania w postaci świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 1.760,01 zł miesięcznie. Ich syn R. A. uzyskuje dochód z działalności rolniczej. Wnioskujący ponoszą wydatki związane z opłaceniem podatku od nieruchomości, opłatami eksploatacyjnymi i za telefon, koszty kupna opału, a także koszty spłaty pożyczek. Przy czym, jak wynika ze złożonych oświadczeń, w skład ich majątku wchodzą dwie nieruchomości o charakterze mieszkaniowym, tj. dom o powierzchni 122 m2 i mieszkanie o powierzchni 40 m2, zamieszkiwane przez Z. i S. A. Oznacza to, że możliwości płatnicze wymienionych i ich syna R. A. pozwalają na pokrycie kosztów utrzymania i eksploatacji obydwu wskazanych nieruchomości. Część wykazywanych przez skarżących wydatków obejmuje spłatę zobowiązań kredytowych. Nie kwestionując w żaden sposób konieczności regularnego wywiązywania ze zobowiązań prywatnoprawnych, jak raty kredytu, czy pożyczki, należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy leczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym niekwestionowane jest stanowisko, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż prywatne zobowiązania strony postępowania mają pierwszeństwo przed obowiązkiem uiszczenia przez nią kosztów postępowania (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak jest więc podstaw, aby takie pierwszeństwo przyznać ponoszonym przez skarżącym kosztom spłaty kredytów. Cały czas mając na względzie ustaloną powyżej wysokość opłat sądowych w przedmiotowej sprawie, należy też zauważyć, że nie wszystkie z wykazywanych przez wnioskujących obciążeń budżetu to wydatki o stałym charakterze, które regularnie, comiesięcznie obciążają budżet. Do takich należy zaliczyć koszty zakupu węgla, czy drzewa na opał. Biorąc pod uwagę przywołane wyżej okoliczności, należy stwierdzić, że skarżący są w stanie tak zaplanować wydatki gospodarstwa domowego, aby wygospodarować 100 zł należne jednorazowo na opłaty sądowe w przedmiotowej sprawie. Powyższe potwierdził niejako R. A., wpłacając w dniu 10 października 2014 r. na rachunek bankowy Sądu kwotę należną tytułem wpisu od skargi. Jak wskazano w zarządzeniu Przewodniczącego z dnia 29 września 2014 r., uiszczenie wskazanej opłaty przez jednego ze skarżących, zwalnia z niej pozostałych, to jest S. i Z. A. W konsekwencji, na obecnym etapie postępowania skarżący nie są zobowiązani do uiszczenia jakichkolwiek kosztów sądowych. Ewentualne zaś uiszczenie opłat należnych w dalszym toku postępowania nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie wydatków ze wskazanych wyżej tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Mając powyższe na uwadze, stwierdzono, że wykazana przez skarżących sytuacja materialna nie pozwala na przyjęcie, iż spełniają oni przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, nie można bowiem stwierdzić, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec stwierdzenia, że R. A., S. A. i Z. A. nie spełniają przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymaga, czy spełniają warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący mogą ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania wnioskującym prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie wszczętej ich skargą, wysokość opłat sądowych, jak uiszczony już wpis od skargi, opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też wpisy od zażaleń lub wpis od skargi kasacyjnej, jednorazowo nie przekroczy 100 zł. Ustalono też, że sytuacja materialna skarżących umożliwia im poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat. Dochód osiągany przez wnioskujących ze świadczeń emerytalnych oraz działalności rolniczej nie pozwala jednakże na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia radcy prawnego. Biorąc przy tym pod uwagę, że skarżący nie mają ani oszczędności, ani wartościowych przedmiotów, które można by spieniężyć w celu pozyskania dodatkowych środków należy stwierdzić, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie są oni w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego, zostały zatem spełnione. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.