IV SA/Wa 2011/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Groński po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie [...] w W. wniosło do Sądu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 10 października 2014 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 (sto) złotych, strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 13 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącemu Stowarzyszeniu. Powyższe postanowienie zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 18 listopada 2014 r. Stowarzyszenie [...] wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia w dniu 25 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej również "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie [...] w W. wniosło w terminie sprzeciw od postanowienia z 25 listopada 2014 r. i nie zawiera on braków skutkujących jego odrzuceniem. W konsekwencji postanowienie referendarza sądowego utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje Sąd. Dalej należy wskazać, że na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych obowiązuje zasada, zgodnie którą koszty sądowe pokrywa osoba dochodząca swych roszczeń przed sądem. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania Stowarzyszeniu [...] w W. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca, zgodnie z przyjętym przez założycieli, a następnie członków stowarzyszenia regulaminem, jest stowarzyszeniem zwykłym, utworzonym w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. inicjatywy obywatelskiej w ustanawianiu prawa, interwencji w przypadku naruszenia przepisów ochrony środowiska, występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Stowarzyszenia, podobnie jak wiele innych organizacji tego typu, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w regulaminie. Stowarzyszenie [...] w W. przewidując realizację swoich praw przed sądem powinno liczyć się zatem z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i tak określić podstawy finansowania, aby powyższe cele mogły być realizowane. Sąd podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non-profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność. W przypadku stowarzyszenia zwykłego, w myśl art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), środki na swoją działalność stowarzyszenie uzyskuje ze składek członkowskich. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżące Stowarzyszenie obecnie liczy trzech członków. Dziewięciu członków zrezygnowało z członkostwa w Stowarzyszeniu z uwagi na podjęte działania przez kancelarię prawną reprezentującą firmę inwestycyjną wobec członków stowarzyszenia (pozyskanie ich danych osobowych celem wytoczenie powództwa cywilnego). Każdy z członków uiszcza składkę członkowską w wysokości 50 zł miesięcznie. Do wydatków stowarzyszenie zalicza opłaty związane z prowadzeniem postępowań sądowych: wpis od skarg i skarg kasacyjnych, opłata kancelaryjna od uzasadnień wyroków. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego Stowarzyszenia, w obecnym roku (2014) wydatkowało na ten cel 4417 (cztery tysiące czterysta siedemnaście) złotych. Zdaniem Sądu powyższe okoliczności nie przesądzają o tym, że Stowarzyszenie [...] nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie nie podjęło dotychczas przewidzianych prawem instrumentów umożliwiających zgromadzenie środków finansowych na funkcjonowanie podmiotu. Stowarzyszenie, które ma ustawową liczbę członków a wysokość ustalonych składek członkowskich uniemożliwia mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. podwyższając wysokość składek członkowskich, czy zwiększając liczbę jego członków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2012 r., sygn. akt II OZ 927/12, te orzeczenie i wskazane poniżej dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego zgodzić się należy z Naczelnym Sądem Administracyjnym, który w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 wskazał, że w takiej sytuacji brak jest podstaw, aby ciężary związane z funkcjonowaniem takiego Stowarzyszenia przerzucać na Państwo, czyli ogół obywateli. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Skarb Państwa. W konsekwencji Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie [...] w W. nie spełnia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.