IV SA/Wa 2061/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2010 r. sprawy ze skargi R. N., I. P., S. N. i C. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę R. N. i I. P.; 2. odrzuca skargę S. N. i C. N. IV SA/Wa 2061/09 UZASADNIENIE Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2009r., po rozpatrzeniu ponownego wniosku R. N. i I. P. zd. N. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2009r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wydanie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski. W uzasadnieniu decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, iż pismem z dnia 21 maja 2009r. R. N. wniosła o unieważnienie decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski, W dniu 16 lipca 2009r. R. N. dołączyła potwierdzoną za zgodność kopię paszportu serii [...] nr [...] oraz kopię akt paszportowych z teczki IPN, W tej samej dacie wpłynął wniosek I. P. z domu N. oraz S. i C. N. o uznanie za nieważne decyzji Komendanta Wojewódzkiego MO w K. o wydanie paszportu w tzw. jedną stronę zmuszającą wnioskodawców do emigracji bez prawa powrotu do kraju. Wnioskodawcy poprosili o połączenie wniosków członków rodziny ze względu na jednolity zakres podmiotowy i przedmiotowy oraz rozpatrzenie ich w jednym postępowaniu. Minister wywodził, że ze względu na wpisanie I. P. do paszportu matki R. N. i wnioski R. N. i I. P. rozpatrzył w jednym postępowaniu. W dniu [...] września 2009r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wydanie paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy Polski. Minister uznał, że nie zostały spełnione warunki formalnoprawne pozwalające na wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku Minister podniósł, iż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wymaga od organu administracji uprzedniej kontroli, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Minister podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie R. N. nie wskazała numeru ani daty wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności żąda, a jedynie wskazała numer i serię paszportu . Zdaniem Ministra przeprowadzenie postępowania w trybie art., 156 k.p.a. możliwe byłoby jedynie gdyby organowi znana była skarżona decyzja, tak aby można było odnieść się do jej treści . Minister podkreślił, że obowiązująca w dacie wydania R. N. paszportu ustawa z dnia 17 czerwca 1959r. o paszportach w art. 4 ust. 1 stanowiła, iż "każdy obywatel ma prawo otrzymać paszport, jeżeli przedłoży wymagane dokumenty oraz uiści należną opłatę". W świetle powyższego przepisu uprawnienie do uzyskania paszportu powstawało z mocy prawa i nie wymagało konkretyzacji w drodze wydania decyzji administracyjnej. Po złożeniu kompletu dokumentów następowało wydanie paszportu w trybie czynności materialno — technicznej. W ocenie Ministra wydanie paszportu jest czynnością materialno - techniczną. Organ stwierdził, że według jego wiedzy wydaniu paszportu przez ówczesne organy paszportowe, nie towarzyszyło wydanie decyzji. Dopiero zatem pozyskanie danych dotyczących substratu materialnego jednostkowego rozstrzygnięcia w sprawie paszportowej dałoby możliwość wystąpienia do IPN, bowiem w przeciwny razie występowanoby o akt administracyjny, który nie powinien istnieć. Ponadto Minister wskazał, że w skardze złożonej w dniu 24 sierpnia 2009r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na bezczynność organu, R. N. i I. P. stwierdziły, iż przypuszczają, że taka decyzja nie istnieje. Zdaniem Ministra z treści skargi wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że strona nie otrzymała jakiejkolwiek decyzji o wydaniu paszportu. Otrzymała jedynie paszport wystawiony w drodze czynności materialno - technicznej. Zdaniem organu potwierdzenie przez skarżące, że w sprawie będącej przedmiotem skargi na bezczynność nie została wydana decyzja o wydaniu paszportu, a jedynie paszport, stanowi kolejny argument uzasadniający odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Reasumując Minister stwierdził, że według przepisów obowiązujących w dacie wydania R. N. i I P. paszportu, wydanie dokumentu było czynnością materialno - techniczną i nie poprzedzało jej postępowanie kończące się decyzją administracyjną, a strony nie uprawdopodobniły istnienia indywidualnych decyzji w ich sprawie, nie było podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: R. N., I. P., C. N. i S. N. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wywodzili, iż nie można zgodzić się z twierdzeniami Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdyż są one oderwane od rzeczywistości panującej przed 1989r., albowiem posiadanie paszportu było "dobrem" z woli władz bezpieczeństwa. Służby Bezpieczeństwa wymuszały składanie wniosków o paszporty bez prawa powrotu do kraju. Skarżący motywowali, że taka decyzja w warunkach szantażu i przemocy na gruncie prawa obowiązującego wówczas i obecnie jest dotknięta bezwzględną wadą prawną. Zdaniem skarżących odmowa wszczęcia postępowania w sprawie jest niezgodna z prawem. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż decyzja ta nie narusza przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Treść skargi nie zawiera zarzutów, które mogłyby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wnioski R. N. i I. P. z dnia 9 lipca 2009r. dotyczyły uznania za nieważne paszportów i decyzji o wydaniu paszportów oraz zasądzenia odszkodowania i zadośćuczynienia. Organ wydając decyzję ograniczył się jedynie do rozstrzygnięcia wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy. Pozostałe żądania nie zostały rozpatrzone. Kognicja Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tej sprawie ogranicza się więc jedynie do rozpoznania skargi na decyzje o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy. Pozostałe kwestie z uwagi na brak rozstrzygnięcia organu administracji w tym zakresie nie wchodzą w zakres rozpoznawanej sprawy sądowej. Przy czym zauważyć należy, że decyzja z dnia [...] września 2009r. jak i decyzja wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy z dnia [...] października 2009r. dotyczyły jedynie wniosków R. N. i I. P. Wnioski S. N. i C. N. nie zostały tymi decyzjami rozstrzygnięte. W związku z powyższym osoby te nie mają legitymacji do wniesienia skargi, a co za tym idzie skarga S. N. i C. N. została odrzucona ( por. postanowienie NSA z 23.06.2008r., II OZ 640/08, LEX nr 493750). Stwierdzić należy, że w świetle przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o paszportach (Dz. U. z 1967 r. Nr 17, poz. 81 ze zm.) nie była wydawana decyzja administracyjna o wydaniu paszportu. Zgodnie z treścią art. 4 ust. 5 wymienionej ustawy decyzja wydawana była w przypadku odmowy wydania paszportu. W przypadku zaś wydania paszportu tej czynności organu administracji nie poprzedzało wydanie decyzji. Uwzględnienie wniosku o wydanie paszportu następowało poprzez wydanie aktu administracyjnego jakim był paszport (książeczka paszportowa), którego nie można utożsamiać z decyzją administracyjną. Należy podzielić pogląd organu, iż wydanie paszportu następowało w formie czynności materialno-technicznej ( por. wyrok NSA z 6 września 2001 r., IV SAB 315/00, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lutego 2006r., IV SA/Wa 485/05). Nie można jednak wykluczyć, że w jednostkowych przypadkach, mimo istniejących regulacji prawnych decyzje takie były wydawane. Zasadnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wywodzi, że strona skarżąca w skargach na bezczynność organu przyznała wprost, że decyzje w tym zakresie nie zostały wydane, a jedynym dokumentem jest paszport. Podkreślić należy, że postępowanie nieważnościowe jest postępowaniem nadzwyczajnym. Zasady jego wszczęcia i prowadzenia określone zostały w art. 157 § 2 i § 3 kpa. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 157§3 k.p.a. może nastąpić jedynie wówczas, gdy wszczęcie i prowadzenie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Jeśli istnieje przedmiot postępowania nieważnościowego, to jest ono wszczynane i w jego wyniku wydawana jest merytoryczna decyzja. W rozpoznawanej sprawie brak jest jednak przedmiotu postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy. Brak jest bowiem jakichkolwiek dowodów potwierdzających okoliczność, iż decyzje takie zostały wydane, a skarżące same wręcz twierdziły, że orzeczenia takie nie zapadły. Organ zasadnie odmówił więc wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wydaniu paszportu z prawem jednokrotnego przekroczenia granicy. Na marginesie zauważyć należy, że zupełnie inną instytucją jest unieważnienie paszportu, która to kwestia nie była przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji. Z powyższych względów na podstawie art. 151 i art. 58§1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekła jak w sentencji wyroku.