IV SA/Wa 2082/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2014 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną oraz trojgiem dzieci (synem w wieku 22 lat, córką w wieku 19 lat i córką w wieku 16 lat). Jako jedyne źródło utrzymania pięcioosobowej rodziny wnioskujący wskazał działalność rolniczą, w której prowadzeniu pomagają mu żona i syn. Dochód z tego tytułu określił na kwotę około 2.500 zł miesięcznie. W oświadczeniu o posiadanym majątku wymienił nieruchomość rolną o powierzchni 25 ha, budynki gospodarcze (stodołę i oborę) oraz dom o powierzchni około 100 m2, a także maszyny i sprzęt rolniczy. Skarżący stwierdził, że nie ma oszczędności, a jego sytuacja jest bardzo trudna. Zmieniła się ona znacznie w związku z zaciągniętym kredytem i poważnymi kłopotami zdrowotnymi. Wezwany do złożenia oświadczenia o wysokości wydatków gospodarstwa domowego, wnioskujący wymienił: pasze (5.000 zł), energię elektryczną (1.000 zł), paliwo (2.000 zł), wodę (500 zł) i obsługę weterynaryjną (1.000 zł). Na wezwanie skarżący nadesłał ponadto wyciągi z rachunku bankowego za miesiące sierpień, wrzesień i październik bieżącego roku, kpie dwóch decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. i z dnia [...] października 2013 r. o przyznaniu jednolitej płatności obszarowej i uzupełniających płatności obszarowych w łącznej wysokości 23.394,90 zł, a także płatności ONW w wysokości 4.279,89 zł. Do akt sprawy dołączył także kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 11 kwietnia 2014 r. potwierdzającej pobyt w szpitalu w okresie od 9 do 11 kwietnia 2014 r. w związku z zaburzeniami rytmu serca. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przywołana regulacja nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie kryteria, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez W. B. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2014 r. do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2014 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie z informacjami wynikającymi ze złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego i decyzji o przyznaniu płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a także z przedstawionymi przez stronę danymi o źródłach i wielkości ponoszonych wydatków, wyklucza ustalenie, że W. B. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie, żony i dzieci. Kwoty operacji widocznych na nadesłanych wyciągach z rachunku w żadnym razie nie pozwalają na stwierdzenie, że skarżący jest osobą rzeczywiście ubogą, zdolną do zaspokojenia jedynie koniecznych kosztów utrzymania. Tytułem przykładu można wskazać, że na rachunek regularnie wpływają środki przelewane przez zakład [...]: 7 sierpnia 2014 r. na rachunek wpłynęło 25.687,10 zł; 9 września 2014 r. 5.595,17 zł; 7 października 2014 r. 16.624,45 zł. Rachunek zasilany jest również wpłatami dokonywanymi przez zakłady [...]: 26 sierpnia 2014 r. 5.191,96 zł; 27 sierpnia 2014 r. 5.191,96 zł; 14 października 2014 r. 2.821,89 zł. Kilkakrotnie na rachunek dokonywano wpłat gotówkowych w znacznych kwotach (8 października 2014 r. 6.000 zł, czy 20 października 2014 r. 2.000 zł), jak również wypłat gotówkowych kwot, które wielokrotnie przekraczają wysokość nie tylko wpisu ale wszelkich kosztów postępowania należnych w przedmiotowej sprawie (np. 7 sierpnia 2014 r. – 25.500 zł, czy 7 października 2014 r. – 16.600 zł). Przy tak kształtującej się wielkości zarówno wpływów, jak i obciążeń rachunku bankowego skarżącego, nie ma jakichkolwiek podstaw, by uznać, że nie jest on w stanie wygospodarować 100 zł potrzebnych na wpis od skargi, czy takich samych środków niezbędnych do uiszczenia innych opłat sadowych, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania. Obojętne dla powyższej oceny są wykazywane przez skarżącego wielkości wydatków na paszę, obsługę weterynaryjną, czy też koszty spłaty zobowiązań związanych z nabyciem sprzętu rolniczego, jak widoczne na wciągach z rachunku bankowego wpłaty na rzecz firmy leasingowej. Koszty prowadzenia działalności stanowiącej źródło dochodu skarżącego nie stanowią bowiem koniecznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Dlatego też wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Dokonana w przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych W. B. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Skarżący i jego rodzina posiadają stałe źródło dochodu z działalności rolniczej w zakresie zarówno produkcji roślinnej, jak i produkcji zwierzęcej. Powierzchnia należącego do wnioskodawcy gospodarstwa rolnego wynosi 25 ha. Otrzymuje on płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości około 30.000 zł rocznie. Kwoty operacji dokonywanych na należącym do niego rachunku bankowym wielokrotnie przekraczają zaś wielkość wpisu od skargi, czy innych opłat sadowych w przedmiotowej sprawie. W tej sytuacji należy stwierdzić, że W. B. – bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny – jest w stanie wygospodarować środki pozwalające na poniesienie pełnych kosztów postępowania przed Sądem w przedmiotowej sprawie. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.