IV SA/Wa 2163/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r. znak: [...] utrzymującą w mocy decyzje [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...], którą wymierzono mu karę pieniężną w wysokości 10.000 zł za prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów oraz prowadzenia transportu odpadów bez wymaganego zezwolenia. Wnioskiem z dnia 27 września 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie odkoszów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach P. K. podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje razem z żoną i dwoma dorosłymi synami. Jako posiadany majątek wymienił dom o powierzchni 108 m2, mieszkanie o powierzchni 56 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,92 ha. Wskazał, że nie dysponuje zasobami pieniężnymi i wartościowymi przedmiotami. Łączny dochód czteroosobowej rodziny określił na kwotę 7.500 zł brutto miesięcznie. Według rubryki nr 10 (Dochody) formularza wniosku na kwotę tę składają się wynagrodzenie skarżącego ze stosunku pracy w wysokości 4.500 zł brutto miesięcznie, dochód osiągany przez niego z działalności gospodarczej w wysokości 1.000 zł brutto miesięcznie, a także dochody żony z działalności rolniczej oraz jednego z synów ze stosunku pracy w kwocie 2.000 zł brutto miesięcznie, przy czym skarżący wypełnił rubrykę nr 10 formularza wniosku w sposób, który uniemożliwiał ustalenie, czy dochód w kwocie 2.000 zł osiągany jest przez żonę, czy przez syna, czy też jest to łączna kwota osiąganego przez nich dochodu. W uzasadnieniu wniosku P. K. wskazał, że jest głównym żywicielem rodziny. Pracuje dodatkowo na etacie, osiągając dochód w wysokości 2.848 zł netto miesięcznie. Działalność gospodarcza przyniosła w 2011 roku stratę, a w 2012 roku zysk w wysokości 37.600 zł. Skarżący oświadczył, że ponosi koszty mieszkania w T. w wysokości 450 zł miesięcznie, koszty utrzymania domu w G. w wysokości średnio 900 zł miesięcznie, koszty ciągłych przejazdów na trasie [...] w wysokości około 1.000 zł miesięcznie, koszty wynagrodzenia księgowej w wysokości 500 zł miesięcznie. Nadmienił, że zarówno on, jak i jego żona ponoszą dodatkowe wydatki na leczenie w kwocie około 400 zł co dwa miesiące. Wskazał, że spłaca kredyt hipoteczny na dom, a kwota pozostała do spłaty wynosi obecnie 10.000 EUR. Podał, że spłaca także kredyt obrotowy w wysokości 60.000 zł. Oświadczył, że zalega z podatkiem od środków transportowych, i że chce utrzymać przynajmniej jedno miejsce pracy, a koszt jednego pracownika wynosi około 3.000 zł miesięcznie. Wskazał również, że pojazdy w jego firmie to roczniki z lat dziewięćdziesiątych, które wymagają ciągłych napraw. W piśmie z dnia 8 października 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14. dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1. wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 2. zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości otrzymywanego przez niego wynagrodzenia, 3. oświadczenia wyjaśniającego, czy podany w rubryce nr 10 formularza wniosku dochód w wysokości 2.000 zł miesięcznie jest dochodem uzyskiwanym przez jego żonę z działalności rolniczej, czy przez jego syna ze stosunku pracy, 4. wyciągów z wszelkich posiadanych przez jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy, 5. zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego, 6. oświadczenia, czy on lub jego żona starali się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych, 7. zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości wynagrodzenia otrzymywanego przez syna, 8. oświadczenia o wysokości i źródłach dochodu osiąganego przez drugiego z synów wraz dokumentem potwierdzającym podaną wysokość dochodu lub oświadczenia wyjaśniającego, dlaczego syn nie osiąga dochodu, 9. kopii umów kredytu hipotecznego i kredytu obrotowego wraz z harmonogramami spłat, 10. oświadczenia, którą z posiadanych nieruchomości skarżący zamieszkuje wraz z rodziną, a także wskazującego, czy któraś z tych nieruchomości przynosi dochód, oraz wyjaśniającego przyczyny częstych dojazdów na trasie [...], a także 11. kopii dokumentów potwierdzających podane w uzasadnianiu wniosku wysokości kosztów utrzymania mieszkania i domu. W odpowiedzi na opisane wezwanie skarżący złożył do akt sprawy: 1. wyciągi z rachunku bankowego ("Rachunek bieżący przedsiębiorców indywidualnych") obejmujące pojedyncze dni w okresie od 8 kwietnia do 31 października bieżącego roku (w kwietniu 4 dni, w maju 8 dni, w czerwcu 4 dni, w lipcu 1 dzień, w sierpniu 3 dni, we wrześniu 2 dni i w październiku 3 dni). Z nadesłanych wyciągów wynika, że rachunek wykorzystywany jest przez skarżącego do rozliczeń związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. 8 kwietnia bieżącego roku zaksięgowano na nim wpływ 35.000 zł tytułem wypłaty transzy kredytu obrotowego. 29 kwietnia skarżący dokonał wpłaty we wpłatomacie kwoty 10.450,00 zł. Poza tym na rachunku księgowano dokonywane przez skarżącego w ramach działalności gospodarczej płatności (np. 8 kwietnia - 26.878,97 za zakup węgla, 30 kwietnia - 5.552,80 zł za nawozy i w tym samym dniu - 4.918,33 zł za stal, 25 lipca - 10.000 zł tytułem zapłaty za fakturę/skład-kostka) oraz wpływy (np. 10 czerwca 2.164,50 zł za złom puszki aluminiowej, 1 sierpnia 2013 r. 2.392,55 zł za zakup węgla, 9 sierpnia 2.309,20 zł, 25 września 2013 r. 4.020,00 zł, 30 września 4.235,00). Na rachunku, z którego wyciągi skarżący nadesłał 22 stycznia 2013 r. zaksięgowano również wpłatę 1.742,30 zł na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 2. kserokopię umowy kredytu hiotecznego zaciągniętego na budowę domu wraz z harmonogramem spłat i zawiadomieniami o wysokości rat, z których wynika, że miesięczna rata kredytu wynosi około 109 EUR; 3. kserokopię umowy kredytu obrotowego wraz z harmonogramem spłat, z których wynika, że kredyt zaciągnięty został na finansowanie bieżących zobowiązań w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a miesięczna rata wynosi obecnie 2.730,00 zł; 4. kserokopie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r., którą przyznano żonie skarżącego płatność w kwocie 1.664,29 zł; 5. kserokopię zaświadczenia z Urzędu Gminy G. z dnia [...] listopada 2013 r., wedle którego P. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,8150 ha o dochodowości rocznej 1.981,27 zł; 6. kserokopię informacji z Urzędu Gminy G. z dnia [...] listopada 2013 r., wedle której żona skarżącego jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7055 ha o dochodowości rocznej 4.146,07 zł; 7. niepodpisany druk zaświadczenia wskazującego, że skarżący zatrudnia jednego z synów (P. K.), a miesięczny dochód syna ze stosunku pracy wynosi 1.186,38 zł netto miesięcznie; 8. kserokopię informacji zarządu nieruchomości o wysokości opłat za mieszkanie od 1 września bieżącego roku (458,46 zł) wraz z potwierdzeniem wpłaty; 9. fakturę VAT z dnia 8 października 2013 r. za energię elektryczną za okres od 19 sierpnia do 4 października bieżącego roku na kwotę 258,37 zł wystawioną na nabywcę: [...]. Jako punkt poboru energii elektrycznej wskazano [...]; 10. oświadczenie, w którym skarżący wyjaśnił, że większość czasu mieszka w miejscowości T., a w pozostałym czasie w miejscowości G., z uwagi na prowadzenie tam punktu handlowego. Wskazał, że pozostali członkowie rodziny zamieszkują w miejskości G. ale w razie potrzeby mieszkają także w T. Oświadczył, że żadna z posiadanych nieruchomości mieszkaniowych nie przynosi dochodu. Wyjaśnił, iż dojazdy na trasie [...] związane są z tym, że w jednej z tych miejscowości jest zatrudniony na umowę o pracę, a w drugiej prowadzi działalność gospodarczą (punkt handlowy). Nadmienił, że koszty utrzymania domu wynoszą średnio 900 zł, a składają się na nie w szczególności koszty zakupu węgla, drzewa, czy bieżących niezbędnych inwestycji, jak likwidacja szkód po zimie (popękane płytki, wylewki), doprowadzenie wody z własnej studni; 11. oświadczenie z dnia 6 listopada 2013 r., w którym skarżący wskazał, że syn (E. K.) podjął pracę od 5 listopada bieżącego roku i skarżący nie ma informacji o wysokości jego zarobków; 12. oświadczenie żony skarżącego z dnia 6 listopada 2013 r., wedle którego nie ma ona jakiegokolwiek rachunku bankowego. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z treści powołanego przepisu instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Treść art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Zobligowany jest więc do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na podstawie oświadczeń wnioskodawcy można ustalić, że obecnie każdy z członków jego czteroosobowej rodziny uzyskuje dochód. Skarżący zadeklarował dochód z działalności gospodarczej w wysokości 1.000 zł brutto miesięcznie, a ze stosunku pracy w wysokości 4.500 zł brutto (2.848 zł netto) miesięcznie. Zarówno P. K., jak i jego żona są właścicielami gospodarstw rolnych, których dochodowość roczna wynosi odpowiednio 1.981,27 zł i 4.146,07 zł. Otrzymują także płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - w styczniu bieżącego roku w kwocie 1.742,30 zł. Obydwaj dorośli synowie P. K. osiągają zaś dochód ze stosunku pracy, przy czym skarżący wykazał dochód jednego z synów, którego sam zatrudnia - w kwocie 1.186,38 zł netto miesięcznie, natomiast dochodu drugiego z synów nie podał, powołując się na brak informacji w tym zakresie wynikający z tego, że syn rozpoczął pracę na początku listopada. Przy tak kształtującej się sytuacji dochodowej w gospodarstwie domowym skarżącego - gdy wszyscy członkowie czteroosobowej rodziny uzyskują dochody, a dochody te pochodzą z różnego rodzaju źródeł (z działalności gospodarczej, z działalności rolniczej, ze stosunków pracy) - dla ustalenia możliwości płatniczych P. K. nieodzowne było określenie wielkości koniecznych wydatków w czteroosobowym gospodarstwie domowym, a następnie ustalenie, czy po poniesieniu tych wydatków, skarżący jest w stanie poczynić dodatkowe oszczędności. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku skarżący stara się dowieść, że dochód uzyskiwany przez niego i członków jego rodziny w całości pochłaniany jest przez niezbędne wydatki. Odnosząc się do oświadczenia skarżącego w tym zakresie należy stwierdzić, że nie wszystkie z wykazywanych przez niego wydatków, to niezbędne koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Do wydatków tego typu nie można w szczególności zaliczyć wynagrodzenia księgowej (500 zł miesięcznie), kosztów pracowniczych (3.000 zł miesięcznie), czy kosztów spłaty kredytu obrotowego (2.730 zł miesięcznie). Wydatki te stanowią koszty prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, ponoszone są zetem nie na niezbędne utrzymanie czteroosobowej rodziny, a w celu pomnażania jej majątku. Za niezbędny koszt utrzymania gospodarstwa domowego nie może być też uznana kwota 258,37 zł wykazana na fakturze VAT z dnia 8 października 2013 r. za energię elektryczną. Na fakturze jako odbiorcę energii elektrycznej wskazano bowiem przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego i na niego - jako przedsiębiorcę - fakturę wystawiono. Należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma więc także podstaw, aby obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowego uzasadniać koniecznością spłaty przez skarżącego kredytu hipotecznego zaciągniętego na budowę domu w sytuacji, gdy w skład majątku nieruchomego wnioskodawcy wchodzą dwie nieruchomości mieszkaniowe - dom i mieszkanie. Ponadto, już sam fakt udzielania P. K. kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Skarżący uniemożliwił ponadto weryfikację wielkości wpływów do budżetu domowego czteroosobowej rodziny, a w świetle wskazywanych przez niego znacznych wydatków, oświadczenie w tym zakresie wymagało potwierdzenia. Wbrew jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu wnioskodawca nie złożył do akt sprawy zaświadczenia o wysokości swojego wynagrodzenia ze stosunku pracy, a zamiast wyciągów z rachunku bankowego obejmujących okres wskazany w wezwaniu z dnia 8 października 2013 r. nadesłał wyciągi obejmujące tylko pojedyncze dni w okresie od początku kwietnia do końca października bieżącego roku. Skarżący uniemożliwił w konsekwencji dokonanie pełnej oceny wpływów i wydatków związanych z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Nadesłane wyciągi pozwalają jednak stwierdzić, że kwota przynajmniej części operacji dokonywanych na rachunku (zarówno wpłat, jak i wypłat) wielokrotnie przekracza wysokość wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Nie można tymczasem tracić z pola widzenia, że objętą zaskarżoną decyzją karę pieniężną nałożono na skarżącego w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Powyższe dodatkowo przemawia za brakiem podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowoadministacyjnego, mającego na celu ocenę legalności wymierzenia skarżącemu przedmiotowej kary. Konkludując należy stwierdzić, że P. K. nie wykazał, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z jednej strony, jak wywiedziono, skarżący i członkowie jego rodziny osiągają stałe dochody z działalności gospodarczej, z działalności rolniczej i na podstawie zatrudnienia. Czteroosobowa rodzina dysponuje też majątkiem nieruchomym, w którego skład wchodzą dom, mieszkanie, a także nieruchomość rolna. Z drugiej strony, skarżący najpierw przedstawia niewystarczające dane o wysokości wpływów do budżetu domowego, a następnie nie nadsyła całości dokumentów, które pozwoliłyby na weryfikację jego oświadczenia w tej części. Ponadto, dążąc do wykazania braku możliwości płatniczych, razem z kosztami utrzymania gospodarstwa domowego wylicza koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co uniemożliwia ustalenie rzeczywistej wielkości kosztów koniecznego utrzymania czteroosobowej rodziny. W tej sytuacji, nie sposób ustalić, że P. K. jest osobą rzeczywiście ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia, ani też, że środki pozostające do jego dyspozycji są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe czteroosobowej rodziny. Tylko w takim zaś wypadku przedmiotowy wniosek można by uwzględnić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.