IV SA/Wa 2163/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi P. K. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. P. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej w wysokości 10 000 złotych za prowadzenie działalności w zakresie zbierania odpadów oraz prowadzenia transportu odpadów bez wymaganego zezwolenia. Wnioskiem z dnia 27 września 2013 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od koszów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Stan osobisty i majątkowy skarżącego ustalony na podstawie urzędowego formularza przez niego złożonego, nadesłanych oświadczeń oraz dokumentów przedstawia się następująco: P. K. w gospodarstwie domowym pozostaje razem z żoną i dwoma dorosłymi synami. W uzasadnieniu wniosku P. K. wskazał, że jest głównym żywicielem rodziny. W swoim majątku posiada dom o powierzchni 108 m2, mieszkanie o powierzchni 56 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 2,92 ha, nie dysponuje zasobami pieniężnymi i wartościowymi przedmiotami. Na dochód czteroosobowej rodziny składają się wynagrodzenie skarżącego ze stosunku pracy w wysokości 4 500 zł brutto (2.848 zł netto) miesięcznie, dochód osiągany przez niego z działalności gospodarczej w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie, a także dochody żony z działalności rolniczej oraz jednego z synów ze stosunku pracy. Skarżący zatrudnia jednego z synów, a miesięczny dochód syna ze stosunku pracy wynosi 1 186,38 zł netto miesięcznie. P. K. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 0,815 ha o dochodowości rocznej 1 981,27 zł, a na rachunku bankowym skarżącego zaksięgowano również wpłatę 1 742,30 zł na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Żona skarżącego jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,7055 ha o dochodowości rocznej 4 146,07 zł, a w decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r. przyznano żonie skarżącego płatność w kwocie 1 664,29 zł. Działalność gospodarcza P. K. przyniosła w 2011 roku stratę, a w 2012 roku zysk w wysokości 37 600 zł. Skarżący przedstawił wyciąg z rachunku bankowego wykorzystywanego przez niego do rozliczeń związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Skarżący przedstawił także fakturę VAT za energię elektryczną za okres od 19 sierpnia do 4 października bieżącego roku na kwotę 258,37 zł wystawioną na nabywcę: P. K. - [...]. Jako punkt poboru energii elektrycznej wskazano usługi transportowe – G.. Koszty wynagrodzenia księgowej wynoszą 500 zł miesięcznie. Skarżący wyjaśnił, że większość czasu mieszka w miejscowości T., a w pozostałym czasie w miejscowości G., z uwagi na prowadzenie tam punktu handlowego. Pozostali członkowie rodziny zamieszkują w miejskości G., ale w razie potrzeby mieszkają także w T.. Żadna z posiadanych nieruchomości mieszkaniowych nie przynosi dochodu. Dojazdy na trasie T. – G. związane są z tym, że w jednej z tych miejscowości skarżący jest zatrudniony na umowę o pracę, a w drugiej prowadzi działalność gospodarczą (punkt handlowy). Ich koszt wynosi około 1 000 zł miesięcznie Koszty utrzymania mieszkania w T. wynoszą 458,46 zł miesięcznie. Koszty utrzymania domu w G. wynoszą średnio 900 zł miesięcznie, a składają się na nie w szczególności koszty zakupu węgla, drewna, czy bieżących niezbędnych nakładów, jak likwidacja szkód po zimie (popękane płytki, wylewki), doprowadzenie wody z własnej studni. Zarówno skarżący, jak i jego żona ponoszą dodatkowe wydatki na leczenie w kwocie około 400 zł co dwa miesiące. Skarżący spłaca kredyt hipoteczny na dom, kwota pozostała do spłaty wynosi obecnie 10 000 EUR, a rata kredytu wynosi 109 EUR oraz kredyt obrotowy w wysokości 60 000 zł, zaciągnięty na finansowanie bieżących zobowiązań w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a miesięczna rata wynosi obecnie 2 730,00 zł. Skarżący zalega z podatkiem od środków transportowych, chce utrzymać przynajmniej jedno miejsce pracy, a koszt jednego pracownika wynosi około 3 000 zł miesięcznie. Pojazdy w jego firmie to roczniki z lat dziewięćdziesiątych, które wymagają ciągłych napraw. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. P. K. wniósł sprzeciw do Sądu. W sprzeciwie wskazał, że odmowa zwolnienia z kosztów sądowych spowoduje, że nie będzie on w stanie właściwie się bronić, ponieważ nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Jednocześnie jego dochód nie pozwala mu pokryć kosztów przejazdu na rozprawę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, o czym stanowi § 2 i § 3 powołanego wyżej przepisu. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Zatem to strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest przedstawić wszystkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W ocenie Sądu przedstawione źródła utrzymania wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazują, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego oraz skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Na podstawie oświadczeń wnioskodawcy można ustalić, że obecnie każdy z członków jego czteroosobowej rodziny uzyskuje dochód. Źródła dochodu są zróżnicowane – praca na podstawie umowy o pracę, własna działalność gospodarcza, prowadzenie gospodarstwa rolnego. Skarżący nie wykazał także, że wszystkie dochody rodziny są wykorzystywane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Koszty wskazane przez skarżącego wiążą się z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej (wynagrodzenie księgowej, spłata kredytu zaciągniętego na finansowanie bieżących zobowiązań w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, opłata za energię elektryczną). Dodatkowo skarżący podniósł, że ponosi koszty przejazdu z T. do G., ponieważ w jednej z tych miejscowości jest zatrudniony, a w drugiej prowadzi działalność gospodarczą, oraz koszty utrzymania mieszkania w T. i domu w G. Należy zauważyć, że są to wydatki, które skarżący ponosi w celu zwiększenia swojego dochodu. Ponieważ koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, to powinny być one zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma więc także podstaw, aby obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowego uzasadniać koniecznością spłaty przez skarżącego kredytu hipotecznego zaciągniętego na budowę domu w sytuacji, gdy w skład majątku nieruchomego wnioskodawcy wchodzą dwie nieruchomości mieszkaniowe - dom i mieszkanie. W tej sytuacji zaspokojeniem podstawowych potrzeb rodziny w żadnym wypadku nie jest ponoszenie jednocześnie kosztów utrzymania mieszkania w jednej miejscowości i domu w drugiej miejscowości. Dodatkowo już sam fakt udzielania P. K. kredytów bankowych świadczy o tym, że posiada on zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe, zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 400 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Objętą zaskarżoną decyzją karę pieniężną nałożono na skarżącego w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Przedstawiony przez skarżącego wyciąg z rachunku bankowego wskazuje na jego płynność finansową i spłatę zobowiązań. Dodatkowo koszty prowadzenia działalności i zatrudnianie pracowników przeczą, jakoby skarżący nie był w stanie ponieść kwoty wpisu sądowego w całości. Podobnie należy ocenić podnoszoną w sprzeciwie kwestię dojazdu do Sądu na rozprawę. Po pierwsze zgodnie z art. 107 p.p.s.a. nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, dlatego skarżący nie jest zobowiązany stawić się osobiście na wyznaczonej rozprawie lub ustanowić pełnomocnika. Po drugie stan majątkowy skarżącego oceniany całościowo nie pozwala stwierdzić, że nie będzie on w stanie ponieść kosztu przejazdu do Sądu na rozprawę. Sąd ma na względzie także wskazywane przez skarżącego miesięczne koszty przejazdu ponoszone przez skarżącego, związane z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej w G. i pracą w T. Taka organizacja życia zawodowego jest wyborem skarżącego i wskazuje, że jest on w stanie wygospodarować środki na przejazdy. Tym samym trudno podzielić zdanie skarżącego, że akurat nie będzie w stanie ponieść kosztu przejazdu do Sądu. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sytuacji trudno stwierdzić, że skarżący jest osobą, która nie jest w stanie pozyskać całości kwoty umożliwiającej udział w sporze sądowym. Skarżący nie wykazał, by zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie był w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala również stwierdzić, by poniesienie kosztu skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przekraczało jego możliwości finansowe. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.