IV SA/Wa 2166/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. D. i J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. D. (skarżącej) na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 24 września 2017 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, jednocześnie zwracając się o zwolnienie jej w całości od uiszczenia opłaty w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia 21 października 2017 r. skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Są ludźmi w podeszłym wieku (71 i 77 lat), wobec czego większość funduszy przeznaczana jest na leczenie. Posiadają dom o pow. ok. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. ok. 1,5 ha. Skarżąca podała, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1050 zł, zaś jej mąż – 2300 zł. Wymieniła następujące wydatki miesięczne: jedzenie – 800 zł, przejazdy – 200 zł, leczenia (lekarstwa, płatne wizyty lekarskie ) – 1000 zł, środki czystości i in. – 200 zł, ogrzewanie, energia elektryczna, ścieki, woda – 800 zł, telefon – 80 zł, inne wydatki (ubezpieczenia itp.) – 150 zł. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość uzyskiwanego przez skarżącą i jej męża J. D. dochodu (np. kopii decyzji ustalających aktualną wysokość świadczeń emerytalnych), - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji i bilansem, - udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i leczenie, o których mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy; - złożenie wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które w ocenie skarżącej mogą mieć wpływ na ocenę jej możliwości finansowych (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.) Skarżąca przy piśmie z dnia 18 grudnia 2017 r. nadesłała kopie decyzji ZUS dotyczące wysokości świadczeń emerytalnych (emerytura skarżącej – 1043,20 zł netto, emerytura jej męża – 2520,76 zł netto). Ponadto poinformowała, że nie zbiera rachunków, bo nie wiedziała, że mogą być potrzebne. Ponadto stwierdziła, że termin 7-dniowy jest zbyt krótki, żeby uzyskać "jakieś zaświadczenia". W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 29 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – wyznaczając 14-dniowy termin do dokonania tej czynności - poprzez nadesłanie wyciągów z wszelkich kont bankowych posiadanych przez skarżącą i jej męża oraz złożenie oświadczenia, czy zostało jej i jej mężowi wypłacone odszkodowanie (kwota 21.480 zł ewentualnie jej część), o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Przy piśmie z dnia 1 lutego 2018 r. skarżąca złożyła wyciąg bankowy z konta współmałżonka z okresu ostatnich trzech miesięcy. Oświadczyła także, że odszkodowanie nie zostało wypłacone w żadnej części. Rozpoznając wniosek, zważono co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla sienie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. W rozpatrywanej sprawie należy mieć na uwadze, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. Oceniając sytuację materialną skarżącej, w kontekście możliwości poniesienia ww. kosztów sądowych, należy mieć na uwadze, że skarżąca i jej mąż posiadają stały comiesięczny stały dochód w łącznej wysokości 3563,96 zł netto. Jako comiesięczne wydatki (w łącznej wysokości 3230 zł) skarżąca wymieniła: jedzenie – 800 zł, przejazdy – 200 zł, leczenia (lekarstwa, płatne wizyty lekarskie ) – 1000 zł, środki czystości i in. – 200 zł, ogrzewanie, energia elektryczna, ścieki, woda – 800 zł, telefon – 80 zł, inne wydatki (ubezpieczenia itp.) – 150 zł. Wnioskodawczyni została wezwana do udokumentowania tych opłat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie oświadczyła, że nie zbiera rachunków. Należy zatem stwierdzić, że skarżąca nie udokumentowała wskazanych w rubryce nr 11 formularza PPF wydatków. W ocenie referendarza sądowego wykazanie ponoszenia opłat stałych, comiesięcznych na utrzymanie mieszkania, wizyty lekarskie, ubezpieczenia, telefon - nie powinno stwarzać trudności, tym bardziej, że skarżącej został przedłużony termin do uzupełnienia wniosku o kolejne 14 dni. Skarżąca oświadczyła, że nie gromadzi rachunków. Oczywiście należy stwierdzić, że skarżąca nie ma takiego obowiązku, jednakże to na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu do co twierdzeń o ponoszonych wydatkach. Należy jeszcze raz podkreślić, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, gdyż to w jego interesie leży uzyskanie, w drodze wyjątku od generalnej zasady, zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 43/15, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Podobnie stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 13/15 dodatkowo wskazując, że to wnioskodawca jest zobowiązany do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wyczerpującego opisu stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych i dopiero wówczas Sąd może w pełni ocenić sytuację strony. Zatem orzeczenie w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie referendarza sądowego skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych - na obecnym etapie postępowania w wysokości 100 zł - bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Zdaniem referendarza sądowego otrzymywanie stałych comiesięcznych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3563,96 zł netto, pozwala na wygospodarowanie podanej wyżej kwoty. Skarżąca nie nadesłała takich dokumentów, z których wynikałoby, że ma jakiekolwiek problemy finansowe, np. zalega ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków. Ponadto z nadesłanego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 31 stycznia 2018 r. saldo wynosiło 6230,38 zł, zatem aktualnie skarżąca posiada środki pozwalające jej na uiszczenia kosztów niniejszego postępowania. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.