IV SA/Wa 2166/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sękowska, , po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu H. D. od postanowienia z 7 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. D. i J. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę H. D. (skarżącej) na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania. W piśmie z dnia 24 września 2017 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, jednocześnie zwracając się o zwolnienie jej w całości od uiszczenia opłaty w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 21 października 2017 r. skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Są ludźmi w podeszłym wieku (71 i 77 lat), wobec czego większość funduszy przeznaczana jest na leczenie. Posiadają dom o pow. ok. 200 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. ok. 1,5 ha. Skarżąca podała, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1050 zł, zaś jej mąż – 2300 zł. Wymieniła następujące wydatki miesięczne: jedzenie – 800 zł, przejazdy – 200 zł, leczenia (lekarstwa, płatne wizyty lekarskie ) – 1000 zł, środki czystości i in. – 200 zł, ogrzewanie, energia elektryczna, ścieki, woda – 800 zł, telefon – 80 zł, inne wydatki (ubezpieczenia itp.) – 150 zł. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2017 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku poprzez: - nadesłanie dokumentu wskazującego wysokość uzyskiwanego przez skarżącą i jej męża J. D. dochodu (np. kopii decyzji ustalających aktualną wysokość świadczeń emerytalnych), - nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji i bilansem, - udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i leczenie, o których mowa we wniosku o przyznanie prawa pomocy; - złożenie wszelkich innych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, które w ocenie skarżącej mogą mieć wpływ na ocenę jej możliwości finansowych (np. dokumentów wskazujących na aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp.) Skarżąca przy piśmie z 18 grudnia 2017 r. nadesłała kopie decyzji ZUS dotyczące wysokości świadczeń emerytalnych (emerytura skarżącej – 1043,20 zł netto, emerytura jej męża – 2520,76 zł netto). Ponadto poinformowała, że nie zbiera rachunków, bo nie wiedziała, że mogą być potrzebne. Ponadto stwierdziła, że termin 7-dniowy jest zbyt krótki, żeby uzyskać "jakieś zaświadczenia". W związku z powyższym, zarządzeniem z 29 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy – wyznaczając 14-dniowy termin do dokonania tej czynności - poprzez nadesłanie wyciągów z wszelkich kont bankowych posiadanych przez skarżącą i jej męża oraz złożenie oświadczenia, czy zostało jej i jej mężowi wypłacone odszkodowanie (kwota 21.480 zł ewentualnie jej część), o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Przy piśmie z dnia 1 lutego 2018 r. skarżąca złożyła wyciąg bankowy z konta współmałżonka z okresu ostatnich trzech miesięcy. Oświadczyła także, że odszkodowanie nie zostało wypłacone w żadnej części. Postanowieniem z 7 lutego 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie wykonali w pełni wezwania referendarza sądowego. Ponadto zdaniem referendarza sądowego otrzymywanie stałych comiesięcznych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3563,96 zł netto, pozwala na wygospodarowanie podanej wyżej kwoty. Skarżąca nie nadesłała także takich dokumentów, z których wynikałoby, że ma jakiekolwiek problemy finansowe, np. zalega ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków. Ponadto z nadesłanego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 31 stycznia 2018 r. saldo wynosiło 6230,38 zł, zatem aktualnie skarżąca posiada środki pozwalające jej na uiszczenia kosztów niniejszego postępowania. W ustawowym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że to nie skarżący wszczęli postępowanie. Organy zaś chcą okraść skarżących z dorobku całego życia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; postanowienie NSA z 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012 r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżąca, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 7 lutego 2018 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącej. Podkreślić, należy, że skarżąca nie wykonała w pełni wezwania referendarza sądowego, nie przedstawiła wyciągów z posiadanych przez skarżącą oraz jej męża wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy – z historią operacji i bilansem (przedstawiony został jedynie trzymiesięczny wyciąg z konta określonego przez skarżącą "kontem współmałżonka", skarżąca nie oświadczyła m.in., że wraz z mężem nie posiadają innych rachunków bankowych), w żaden sposób nie udokumentowali wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i leczenie (media, opał, środki czystości, wyżywienie, odzież, leki), ponadto nie przedstawiła dokumentów wskazujących na ewentualne aktualne problemy ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, rachunków itp. Co więcej, mając ponownie możliwość prawidłowego wyjaśnienia swojej sytuacji finansowej, nie wyjaśniła ww. wątpliwości przy wniesieniu sprzeciwu. Do sprzeciwu bowiem nie zostały załączone żadne dokumenty. Skarżąca, zdaniem Sądu, nie wyjaśniła zatem w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Brak podania przez skarżących wysokości wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem uniemożliwia dokonanie oceny czy kwota jaką skarżący dysponują miesięcznie jest wystarczająca na poniesienie jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Co więcej należy się zgodzić z oceną referendarza sądowego orzekającego na podstawie znajdujących się w dyspozycji Sądu dokumentów, że otrzymywanie stałych comiesięcznych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3563,96 zł netto, pozwala na wygospodarowanie podanej wyżej kwoty. Co więcej, z nadesłanego przez skarżącą wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 31 stycznia 2018 r. saldo wynosiło 6230,38 zł, zatem skarżący posiadają środki pozwalające na uiszczenia kosztów toczącego postępowania. Co prawda wykazane przez skarżącą oszczędności nie są duże, jednakże, jak wskazano wyżej, koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy ubrania. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazali, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tylko zaś w przypadku wykazania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania możliwe jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.