IV SA/Wa 220/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 maja 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2008r, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004r. stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy położony aktualnie na działkach ew.: bud. nr [...], nr [...] o łącznej pow. 2,2921 ha wraz z całą nieruchomością ziemską objętą lwh.[...] [...] księgi tabularnej obejmującej dobra T., położone w T., aktualnie gmina O., stanowiący byłą własność J.B., zespół podpada pod działanie przepisów art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji podano, że powyższą decyzję Wojewody [...], po rozpatrzeniu odwołania strony, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. uchylił w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 grudnia 2007r., sygn. I OSK 1826/06, uchylił wyrok WSA z dnia 19 czerwca 2006 r. ( sygn. IV SA/Wa 473/06) oddalający skargę na powyższą decyzję Ministra z dnia [...] stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając ponownie sprawę wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2008r, sygn. IV SA/Wa 330/08 uchylił zaskarżoną decyzję Ministra, stwierdzając, iż w drodze decyzji administracyjnej można orzekać czy dana nieruchomość lub jej część wchodząca w skład nieruchomości ziemskiej podpadała pod art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powołując się na treść art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej stwierdził, że kluczowym zagadnieniem jest wykazanie istnienia/nieistnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko parkowym T. zlokalizowanego na działkach bud. nr [...], nr [...] o łącznej pow. 2,2921 ha a pozostałymi gruntami o charakterze rolnym. Organ stwierdzi, że do wykazania ww. powiązania koniecznym jest ustalenie znaczenia pojęcia " nieruchomości ziemskiej" zwarte powołanym wyżej przepisie. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990r. ( OTK 1990/1/26) stanął na stanowisku, że 1 intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości, które mogły być wykorzystane do prowadzenia dzielności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Analizując treść art. 1 ust. 2 dekretu PKWN, w którym wskazano cele reformy rolnej, kórych realizacji służyć miały przejmowane majątki ziemskie oraz powołując się na wyrok WSA z dnia 24 kwietnia 2007r, sygn. IV SA/Wa 1927/06, stwierdził, że nieruchomość ziemska podlegała przejęciu nawet wtedy, gdy w jej skład w ogóle nie wchodziły użytki rolne. Pojęcie nieruchomości ziemskiej, jakim operuje dekret, nie być utożsamiane z pojęciem gruntów, czy użytków rolnych. W kwestii istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parkowym a pozostałą częścią majątku organ wskazał na konieczność powołania się na dorobek orzecznictwa i doktryny i po przytoczeniu poglądów literatury oraz orzecznictwa WSA, stwierdził, że pałac w T. służył jako mieszkanie rodziny B., była to stała siedziba właściciela majątku, stanowił on główny ośrodek decyzyjny prowadzonego gospodarstwa. Z zeznań świadków: J. N. i A. S. wynika, że nieruchomością ziemską położoną w T. zarządzał osobiście jej właściciel oraz, że stanowiła jedyne źródło utrzymania dla właściciela i jego rodziny. Minister podkreślił, że dokonując oceny podpadania pod działanie dekretu części nieruchomości w T., zabudowuj dworem, należy przyjąć, iż co do zasady budynki, w tym dwory i pałace mogły podlegać upaństwowieniu w ramach reformy rolnej. Powołując się na orzecznictwo NSA i WSA, stwierdził, że uznanie części nieruchomości zabudowanej dworem za nieruchomość nie podpadającą pod dekret dopuszczalne było tylko w razie stwierdzenia, iż nieruchomość ta w sposób oczywisty nie postawała w związku z resztą przejętej nieruchomości ziemskiej, mającej charakter rolny. Jak wskazał organ, przeszkodą do zanegowania związku pomiędzy nieruchomością dworską a nieruchomościami rolnymi jest sama lokalizacja pałacu usytuowanego w sąsiedztwie budynków gospodarczych, służących prowadzeniu działalności rolniczej. W bezpośrednim sąsiedztwie pałacu zlokalizowane były budynki gospodarcze: dretunia pokryta dachówką, nieruchomość budynkowa oznaczona jako "chlewy", budynek gospodarczy znajdujący się na parceli nr [...], dwa budynki wozowni, budynki kamienno-drewniane, w których znajdowały się obora i spichlerz. W bezpośrednim sąsiedztwie dworu znajdowały się parcele gruntowe ! kat: [...] oznaczonej jako rola, [...] oznaczonej jako ogrody warzywne, sad oraz niewielki zespół parkowy. Organ naczelny odwołując się do poglądu zawartego w wyroku WSA w Warszawie z dnia 30 maja 2008r, sygn. IV SA/Wa 575/08, stwierdził, że z usytuowania budynku dworu względem budynków gospodarczych wynika, że stanowiły one jeden kompleks gospodarczo - mieszkalny , gdyż były ze sobą funkcjonalnie powiązane. Przedmiotowe parcele nie miały ściśle charakteru mieszkalnego, lecz charakter gospodarczo-mieszkalny. Nie wydzielona z nieruchomości o charakterze rolnym część rezydencjalna jej właściciela, pozostaje w związku funkcjonalnym i gospodarczym z resztą nieruchomości i stanowi nieruchomością ziemską w rozumieniu art. 2 ust.1 dekretu o reformie rolnej. Zespól dworsko - parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego położonego w T. stanowił integralną część majątku, określanego w dekrecie PKWN mianem nieruchomości ziemskiej. Zabudowania dworskie należące do J.B., sąsiadujące z budynkami gospodarczymi służącymi prowadzeniu działalności rolnej, nie wykazują cechy odrębności od nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Zdaniem Ministra brak jest zatem podstaw do stwierdzenia ich niepodpadania pod działanie reformy rolnej. Pałac powiązany był funkcjonalnie z resztą majątku poprzez więzi finansowe. Majątek, w skład którego wchodziły grunty rolne, dostarczał środków finansowych na utrzymanie zespołu pałacowo-parkowego, dostarczał również żywność dla mieszkańców pałacu. Wnioskodawczyni zeznała, że właściciel majątku nie miał dodatkowego źródła dochodów, stąd też dwór, jak i mieszkające w nim osoby utrzymywane były z dochodów uzyskiwanych z majątku. Ze znajdującej się w aktach mapy ewidencyjnej bezspornie wynika, że przedmiotowy pałac wraz z parkiem nie był wydzieloną enklawą wśród obcych gruntów, otoczony był kompleksem użytków rolnych, należących do właściciela majątku. Zatem zespół pałacowo-parkowy stanowił terytorialnie i przestrzennie jedną całość, ściśle powiązaną z pozostała częścią majątku, stanowiąc jedną wielka nieruchomość ziemską. Usytuowanie zespołu pałacowo-parkowego wskazuje, że był ośrodkiem gospodarczym, stanowiącym typowe siedlisko, pełniące funkcję mieszkalno-gospodarczą. W konkluzji organ naczelny stwierdził, że wskazane w decyzji okoliczności jednoznacznie i niepodważalnie świadczą, iż pomiędzy pałacem a majątkiem położonym w T. zachodził związek funkcjonalny, uzasadniający podpadanie zespołu pałacowo-parkowego wraz z całym majątkiem pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargę na powyższą decyzję wniósł pełnomocnik A. S., podnosząc zarzut naruszenia: * art. 1, art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, § 44 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o reformie rolnej poprzez błędną wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie" i " związek funkcjonalny" oraz niedozwoloną rozszerzająca wykładnię celów reformy rolnej - w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990r. W 3/89, uchwałą 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06 i dalszym aktualnym orzecznictwem NSA; * a także naruszenia Preambuły do Konstytucji RP oraz art. 2,5,7,8,9,21,30,31,32,41 ust. 1,47,52,64,77 ust. 1,87 ust. 1,91,95 ust.1 tej Konstytucji, art. 29 ust.1 ustawy z dnia 24.08.2006r. o służbie cywilnej i art. 17 ust.2 pkt 1 o pracownikach urzędów państwowych, art.8 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności- m.in. przez wprowadzenie poza prawnego- bo neiznznego dekretowi ani żadnemu innemu aktowi prawnemu - pojęcia" związku funkcjonalnego" jako dodatkowej przesłanki, do wykazania braku, której zachodzenia zobowiązuje się skarżących; -art. 6,7,8,77 § 1 i 80 kpa przez ich obrazę i zasad prawa i wykładni, w tym błędną wykładnię przepisów ww. dekretu i rozporządzenia, nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego przy dowolności jego ocen. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] i zasądzenie kosztów postępowania. W obszernym uzasadnieniu skargi m.in. wskazano, że przedmiotowy wniosek należy rozpatrywać w świetle przesłanek określonych w dekrecie, tj. pojęcia nieruchomości ziemskiej i enumeratywnie wymienionych celów reformy rolnej, stosując reguły interpretacyjne wyraźnie wskazane w aktualnym orzecznictwie, w szczególności w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06. Pełnomocnik powołując się na orzecznictwo NSA , SN, TK, poglądy literatury, stwierdził, że okoliczności sprawy, wbrew stanowisku organu, świadczą niezbicie o wyodrębnieniu zespołu dworsko-parkowego i możliwości prawidłowego funkcjonowania pozostałej części majątku bez przedmiotowego zespołu, jak również o braku możliwości realizacji celów reformy. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Podzielić należy zarzut skargi naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez organy administracyjne obu instancji. Przypomnieć należy, iż zgodnie z art.2 ust.1 lit.e cytowanego dekretu nieruchomości ziemskie o wskazanym areale przechodziły na własność Skarbu Państwa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia. Właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności przedmiotowego majątku z mocy prawa, z dniem wejścia w życie dekretu, bez jakiegokolwiek odszkodowania. Z uwagi na tak restrykcyjne uregulowanie - w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art.1 Konstytucji RP) - nie może ulegać wątpliwości, że przepisy dekretu muszą być stosowane i wykładane ściśle. Niedopuszczalna jest natomiast taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] (OSNC z [...], nr [...], poz [...]). Aktualny jest ponadto pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w wyroku z dnia [...] maja 1992 r. sygn. akt III [...] (OSP z [...], nr [...], poz.[...]), że przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności nie można wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu konkretnych norm prawnych. Podobne zapatrywania prezentuje również Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie. Dodatkowo godzi się wskazać, że wykładnia oraz stosowanie przepisów omawianego dekretu winny odpowiadać wartościom przyjętym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz wartościom Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 3, poz. 175 ze zm.) "Każda osoba fizyczna i prawna ma prawo do poszanowania swego mienia. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym i na warunkach przewidzianych przez ustawę oraz zgodnie z ogólnymi zasadami prawa międzynarodowego. Powyższe postanowienia nie będą jednak w żaden sposób naruszać prawa państwa do stosowania takich ustaw, jakie uzna za konieczne do uregulowania sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym lub w celu zabezpieczenia uiszczania podatków bądź innych należności lub kar pieniężnych". Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej już w preambule stanowi o poszanowaniu sprawiedliwości, a w art. 2 ustanawia zasadę demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej dla naprawienia szkody jednostce jest stosowanie do wykładni przepisu art. 2 ust. 1 lit. e cytowanego dekretu zasad okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności. Podkreślenia wymaga, iż omawiany dekret nie dawał żadnych podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Jednoznacznie odnosił się bowiem tylko do nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust.1. Zawarte tam wyliczenie jest przy tym pełne, a nie przykładowe i podlegać musi wykładni ścisłej, a nie interpretacji rozszerzającej (wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1995r sygn. USA 1499/94, Wokanda 1996, z.3str.32). Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który stanowił, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Zdanie pierwsze ust. 1 art. 2 dekretu, w pierwotnym brzmieniu (opublikowany w Dz.U.R.P. Nr 4, poz.17) odwoływało się bezspornie do " nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym". Późniejsza nowelizacja dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz.9), polegała na skreśleniu słów "o charakterze rolniczym". Brzmienie art. 2 ust. 1 zd. 1 -zawarte w tekście jednolitym zamieszczonym w Dzienniku Ustaw z 1945 r., Nr 3, poz. 13 - nie obejmowało więc skreślonych nowelą słów " o charakterze rolniczym". Jednakże nie oznacza to, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości, a nie jedynie nieruchomości określonego rodzaju, a mianowicie nieruchomości ziemskich. Omawiany dekret PKWN nie definiował pojęcia "nieruchomość ziemska". W związku z tym pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Zastosowanie w tym zakresie wykładni celowościowej dodatkowo uzasadnia restrykcyjny charakter przepisów dekretu. Stanowisko takie wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazując, że z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym "w art. 1 część druga dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu". Sąd stwierdził także, że punkty a-c bezspornie odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych. Wątpliwości budzą jedynie dwa następne punkty, jednak mowa w nich o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" na realizację określonych celów, a nie zarezerwowaniu "odpowiednich obiektów". To, że przepisy dekretu w odniesieniu do pałaców, dworów, czy też innych obiektów były nadużywane przez ówczesne władze, świadczy jedynie o tym, że cele tych władz były odległe od celów wskazanych w art. 1 ust. 2 dekretu. W uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] września 1990 r. W [...] (OTK [....]r, poz. [...], str.[...]), która zachowuje swoją wartość i aktualność pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej, przyjęto, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska" używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym. Powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zatem, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podzielając przedstawione w powołanej uchwale poglądy prawne, uważa, iż mają one zastosowanie do wszystkich nieruchomości o charakterze nierolniczym, w tym między innymi do zespołów pałacowo - parkowych czy dworsko - parkowych oraz że na cele reformy rolnej mogły być przejmowane tylko takie nieruchomości (lub ich części), które stanowiły tereny, a nie obiekty rezerwowane dla realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 pkt d i e dekretu PKWN. Obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia wykonawczego z dnia 1 marca 1945 r. do dekretu jest więc zbadanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Oznacza to, że muszą one ustalić, że wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską, a jeżeli nie, to czy nieruchomości funkcjonalnie z nimi związane przekraczały normy obszarowe określone w powołanym przepisie (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04 i z dnia 12 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1236/05). Należy przy tym mieć na uwadze, że związek funkcjonalny to wzajemna zależność, współzależność, zależność funkcjonalna, związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej (Słownik języka polskiego, pod red. J.Karłowicza, A.Kryńskiego, W.Niedźwieckiego t. I str. 783 Warszawa 1998 r). Dlatego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego wielokrotnie wyjaśniano, że związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez zespołu pałacowo - parkowego i odwrotnie. Dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela, ani też same powiązania finansowe i terytorialne (por. NSA z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt I OSK 28/2006 oraz z dnia 5 marca 2003 r. sygn. akt IVSA 1593/02, z dnia 19 września 2000 r. sygn. akt IVSA 451/00). Z przytoczonych względów za trafny trzeba uznać podniesiony w skardze zarzut, że zaskarżona decyzja oraz utrzymania nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem powołanego przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN., bowiem organy błędnie przyjęły, że nieruchomości objęte wnioskiem skarżącej spełniały wymogi przewidziane w powołanym przepisie i podlegały tym samym przejęciu na cele reformy rolnej. Organy administracyjne przyjmując, że dwór 8 wraz z otaczającym go parkiem stanowił integralną część całego majątku w T.. kierował się błędnym rozumieniem przepisu art. 2 ust.1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Błędne rozumienie omawianego przepisu doprowadziło zaś do jego niewłaściwego zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim należy wskazać, że z zebranego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego nie wynika, aby pomiędzy zespołem dworsko - parkowym, a pozostałą nieruchomością ziemską zachodziła zależność funkcjonalna, wskazująca na niemożność funkcjonowania obu tych części dóbr niezależnie od siebie. O związku tego zespołu z pozostałym majątkiem nie mogą przesądzać wyłącznie powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne. Wobec tego nie ma znaczenia fakt braku wyodrębnienia prawnego zespołu dworsko - parkowego. Również, wbrew twierdzeniom organów obu instancji, brak jest podstaw pozwalających na dokonanie oceny, iż nie można jednoznacznie wskazać granic parku. Ustalenie granic parku nie wymaga bowiem istnienia jego ogrodzenia ze wszystkich stron. Decydującego znaczenia nie mogą mieć także źródła dochodów właściciela, ani też fakt zamieszkiwania właściciela nieruchomości ziemskiej w pałacu i korzystanie przez niego z parku. Należy mieć na względzie fakt, że z reguły polskie pałace (dwory) nie były związane z produkcją rolną, lecz stanowiły integralną część otaczających je parków. Nie ma też znaczenia, że w bezpośrednim sąsiedztwie dworu znajdowały się budynki i gospodarcze tego rodzaju, jak np.: drewutnia, budynki wozowni, spichlerz, skoro z ich charakteru wynika, że nie służyły celom gospodarki rolnej prowadzonej w pozostałe części majątku. Jeżeli chodzi o pozostałe budynki gospodarcze typu chlew, obora to należy wyjaśnić, czy zostały one przeznaczone na cele określone w art. 1 ust.2 dekretu o reformie rolnej. Organ pierwszej instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy uwzględni wskazaną powyżej ocenę prawną Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cyt. ustawy.