IV SA/Wa 2234/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 27 września 2017 r. skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem (S. K.), jednym pełnoletnim i dwoma małoletnimi synami oraz trzema małoletnimi córkami. Jako posiadany majątek strona wykazała dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 3 ha. Podała ponadto, że mąż posiada dom o powierzchni 54 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 4,98 ha. Nie wykazała jakichkolwiek zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Jako źródła utrzymania rodziny wymieniła: osiągany przez siebie dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 540 zł miesięcznie oraz dochód z pracy osiągany przez S. K. w wysokości 1.458 zł miesięcznie, a także świadczenia wychowawcze (Rodzina 500+) w łącznej wysokości 2.500 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku stwierdziła, że dochód jest w całości wydatkowany na podatki, opłaty za gaz, energię elektryczną, kanalizację, wodę, telefon, środki higieny osobistej i odzież. Ponieważ oświadczenie strony z dnia 27 września 2017 r. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 31 października 2017 r. wezwano ją do złożenia w terminie 21 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, potwierdzających stan majątkowy i dochody, mianowicie: a. wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią, a także przez jej męża (S. K.) rachunków bankowych; b. zaświadczenia pracodawcy potwierdzającego aktualną wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez S. K.; c. oświadczenia, jaki dochód miesięcznie osiąga S. K. z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha, którą skarżąca wskazała w rubryce nr 8 formularza wniosku; d. zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazującego: – czy, a jeżeli tak, to jakie i w jakiej wysokości S. K. lub E. K., otrzymali płatności bezpośrednie i/lub inne świadczenia wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz – numer rachunku bankowego (lub numery rachunków bankowych) podanych przez S. K. i E. K. do ewidencji producentów; e. kopii decyzji właściwego organu administracji określającej (lub określających) wysokość zobowiązań S. K. i E. K. z tytułu podatku od nieruchomości/podatku rolnego/podatku leśnego za 2017 rok; f. kopii dokumentów wskazujących wysokość stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, a także g. oświadczenia wskazującego wszelkie inne okoliczności świadczące o tym, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł. E. K., w odpowiedzi na opisane wezwanie, przy piśmie z dnia 11 grudnia 2017 r., złożyła do akt sprawy kopię informacji płatnika o dochodach osiągniętych przez S. K. w 2016 r. na podstawie stosunku pracy (20.531,28 zł) oraz kopię decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego skarżącej na rok 2017 r. z tytułu podatku rolnego, podatku od nieruchomości i podatku leśnego (112 zł). Decyzja potwierdza podaną we wniosku powierzchnię nieruchomości rolnej należącej do wnioskodawczyni. W piśmie z dnia 11 grudnia 2017 r. skarżąca oświadczyła natomiast, że nie posiada rachunku bankowego. Stwierdziła też, że nie są jej znane dochody męża (S. K.) z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha, a także że rachunkami potwierdzającymi niezbędne wydatki gospodarstwa domowego dysponuje mąż. Wskazała, że dopłaty z ARiMR są dopłatami do produkcji rolnej, a nie do kosztów sądowych. Zaznaczyła, że wpłata 100 zł spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania jej rodziny, a zwłaszcza w utrzymania sześciorga dzieci, w tym czterech uczących się. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W trybie powołanego przepisu wystosowano do E. K. wezwanie z dnia 31 października 2017 r. Skarżącą zobowiązano do nadesłania dokumentów pozwalających zweryfikować wiarygodność oświadczenia z dnia 27 września 2017 r. i uzupełnić je o niepodane przez stronę informacje niezbędne do dokonania oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. Wezwaniem objęto zatem wyciągi z rachunków bankowych zarówno skarżącej, jak i jej męża. Analiza tych dokumentów pozwoliłaby bowiem na ustalenie rzeczywistej wielkości wpływów do budżetu domowego ośmioosobowej rodziny, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości wydatków na konieczne utrzymanie. Odpowiadając na wezwanie w tym zakresie, E. K. oświadczyła, że nie ma rachunku bankowego. Nie nadesłała jednak wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez męża (S. K.), ani oświadczenia, że nie posiada on rachunku bankowego. Nie przedstawiła też zaświadczenia z właściwego biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, które obejmować miało nie tylko informację o płatnościach, ale także informację o numerach rachunków bankowych, które E. K. i S. K. podali do ewidencji producentów rolnych. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z wykazem beneficjentów wspólnej polityki rolnej, prowadzonym przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (http://beneficjenciwpr.minrol.gov.pl), osoba o imieniu i nazwisku S. K. (gmina [...], w której zamieszkują skarżąca i jej mąż) otrzymała w roku budżetowym 2016 płatności w wysokości 9.718,76 zł. Ze wskazanej kwoty 9.382,24 zł stanowiły płatności bezpośrednie (jednolita płatność obszarowa, tzw. płatność za zazielenienie i płatność redystrybucyjna oraz dobrowolne wsparcie związane z produkcją). Nadrzędnym celem tych płatności jest wsparcie dochodów rolniczych. Nie może więc ulegać wątpliwości, że okoliczność otrzymywania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i wielkość otrzymywanych świadczeń wpływa na ocenę możliwości płatniczych strony postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Nienadesłanie przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych męża oraz zaświadczenia z biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa powoduje więc, po pierwsze, że nie można ustalić rzeczywistej wielkości wpływów do budżetu domowego Państwa K. oraz wysokości ponoszonych przez nich wydatków, a po drugie - zweryfikować wiarygodności oświadczenia skarżącej o nieposiadaniu rachunku bankowego. Wnioskodawczyni nie przedstawiła także jakichkolwiek informacji pozwalających ustalić rzeczywistą i aktualną wysokość dochodu osiąganego przez męża, w tym dochodu osiąganego przez niego z nieruchomości rolnej o powierzchni 4,98 ha. Nie złożyła do akt sprawy zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości wynagrodzenia S. K., natomiast w odpowiedzi na wezwanie do wskazania wysokości dochodu osiąganego przez niego z nieruchomości rolnej, stwierdziła, że dochód ten nie jest jej znany. Złożone na urzędowym formularzu (PPF) oświadczenie powinno natomiast zawierać informacje dotyczące dochodów nie tylko wnioskodawczyni, ale także osób, z którymi pozostaje ona w gospodarstwie domowym. Ponadto należy zauważyć, zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. W konsekwencji wykazanie sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, jest konieczne dla pozytywnego rozstrzygnięcia o żądaniu strony. E. K. nie przedstawiła również żadnych dokumentów, takich jak rachunki, dowody wpłat, czy potwierdzenia przelewów, które podobnie, jak wyciągi z rachunków bakowych, pozwoliłby na określenie wysokości niezbędnych wydatków ośmioosobowej rodzinny, a w dalszej kolejności na ustalenie relacji środków utrzymania do wysokości kosztów koniecznego utrzymania. Mając powyższe na uwadze, należy przypomnieć, że z treści powołanych wyżej przepisów ppsa jednoznacznie wynika, że to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej żądania. W sytuacji więc, gdy wnioskodawczyni uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawczyni w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej wnioskodawczyni jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego wyżej art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem, E. K., nie wykonując należycie wezwania z dnia 31 października 2017 r., w istocie tej współpracy zaniechała. Odmowa przyznania prawa pomocy niniejszym postanowieniem nie oznacza więc, że ustalono, iż wykazane przez skarżącą stan rodzinny, majątkowy i możliwości płatnicze pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest w tym przypadku niewykonaniem nałożonego na stronę obowiązku uzupełnienia oświadczenia z dnia 27 września 2017 r., co spowodowało, że nie da się ustalić, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny, nie jest ona w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł oraz innych kosztów postępowania wszczętego skargą na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] czerwca 2017 r. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.