IV SA/Wa 2237/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi H. O., G. S., S. S., L. S., J. D., K. S., L. S. i B. G. na postanowienie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] maja 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. H. O. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z mężem. Oświadczyła, że nigdy nie pracowała zawodowo, będąc na utrzymaniu rodziny. Pozbawienie prawa do pracy miało wynikać – jak skarżąca stwierdziła – z tego, że posiadała gospodarstwo rolne "na papierze", a faktycznie bezprawnie została z niego wywłaszczona. Wskazała, że jest w podeszłym wieku – ma 73 lata. Jako dochód gospodarstwa domowego wykazała emeryturę męża w wysokości 2.769,19 zł miesięcznie. Wymieniła następujące zobowiązania i wydatki: pożyczka "na rzecz syna" (1.150 zł miesięcznie), koszty mieszkaniowe (6.000 zł - zakup węgla, 500 zł – zakup drewna, około 200 zł – światło, woda i ścieki), leki (360 zł), telefon (60 zł), wywóz śmieci (28 zł miesięcznie), utrzymanie pojazdu (350 zł). Nadmieniła, że ze względu na chorobę przewlekłą musi mieć pełne zabezpieczenie. Ponieważ oświadczenie strony było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 16 października 2015 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 7 października 2015 r.) wezwano ją do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i dochody wnioskodawczyni oraz jej męża, to jest: 1. wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 2. wyciągów z posiadanych przez męża rachunków bankowych z okresu ostatnich czterech miesięcy; 3. dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury męża; 4. wobec przekreślenia rubryki nr 7.1 formularza wniosku ("Nieruchomości") – oświadczenia, gdzie skarżąca mieszka (w domu/ w mieszkaniu) i jaki posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu; 5. zaświadczenia w sprawie nieruchomości należących do skarżącej oraz jej męża; 6. kopii umowy pożyczki wskazanej w rubryce nr 11 formularza wniosku ("Zobowiązania"); 7. kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy, opłat na mieszkanie oraz innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. H. O., w piśmie z dnia 16 listopada 2015 r. oznaczonym jako "sprzeciw" od zarządzenia referendarza sądowego w przedmiocie wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów, zakwestionowała wystosowane do niej wezwanie. Wnioskując o odstąpienie od żądania nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących dochodów i majątku męża, skarżąca stwierdziła, że dochodzone przez nią prawa dotyczą jej osobistego majątku, zatem mąż nie może "stanowić zabezpieczenia finansowego wobec toczącego się postępowania przed sądem administracyjnym i okazywać swoją sytuację materialną". Potwierdziła, że utrzymuje się wyłącznie z dochodów męża. Mając powyższe na uwadze, należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ppsa uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. H. O., pomimo upływu terminu wyznaczonego w wezwaniu z dnia 16 października 2015 r., nie złożyła do akt sprawy żadnego z żądanych od niej dokumentów. Taka postawa skarżącej uniemożliwia ustalenie jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w szczególności zaś weryfikację oświadczenia o stanie majątkowym, jak również ustalenie faktycznej relacji między dochodem dwuosobowej rodziny a wielkością tych wydatków, które można zakwalifikować jako koszty koniecznego utrzymania. Jak wskazano, z treści powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, czy rodzinnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Odnosząc się do przedstawionej przez H. O. w piśmie z dnia 16 listopada 2015 r. argumentacji, w której kwestionuje ona zasadność żądania dokumentów dotyczących dochodów i majątku męża, ponieważ sprawa dotyczy wyłączenia osobistego majątku skarżącej, należy stwierdzić, że okoliczność ta nie ma znaczenia dla obowiązku skarżącej w zakresie wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków. Otóż, zgodnie z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Stosownie zaś do treści art. 23 zd. 2 tej samej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Konsekwencją powyższych regulacji dla postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest konieczność wykazania sytuacji materialnej obojga małżonków, co najmniej w zakresie wystarczającym do ustalenia rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Argumentacja skarżącej, że sprawa wszczęta jej skargą nie dotyczy majątku męża, na którego utrzymaniu – jak sama przyznaje – pozostaje, nie usprawiedliwia zatem niewykonania obowiązku należytego wykazania jego sytuacji materialnej. Gdy tak, jak w przedmiotowej sprawie, oświadczenie o sytuacji finansowej i wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do dokonania pełnej oceny jej możliwości płatniczych, referendarz sądowy, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych twierdzeniach strony. W takiej sytuacji konstrukcja powołanego art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu rzeczywistych możliwości płatniczych (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane). Tymczasem H. O., nie składając do akt sprawy żądanych dokumentów i kwestionując prawidłowość zarządzenia, na podstawie którego wystosowano do niej wezwanie, zaniechała tej współpracy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.