IV SA/Wa 2278/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 15 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. (dalej: "skarżącego") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. Pismem z dnia 21 lutego 2018 r. skarżący zwrócił się do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (w tym opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku). Następnie, w piśmie z dnia 23 marca 2018 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu, z związku z konicznością wniesienia skargi kasacyjnej. Skarżący podał, że jest 88-letnim inwalidą i nie ma możliwości samodzielnej, racjonalnej obrony swoich praw. Do pisma dołączył częściowo wypełniony i niepodpisany formularz PPF oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 3 lipca 2015 r., z którego wynika, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym (na stałe). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżący nie ma możliwości ponoszenia kosztów postępowania, ze względu na niskie dochody. W rubrykach nr 6 – "Stan rodzinny" oraz nr 7.1 ("Nieruchomości: dom, jego wielkość w m2 oraz szacunkowa wartość") wpisano: "nie posiadam", wszystkie pozostałe rubryki (w tym nr 10 "Dochody" oraz nr 15. "Podpis wnioskodawcy") zostały zakreślone. Zarządzeniem z dnia 6 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego – jego żona L. W. została zobowiązana do uzupełnienia braków wniosku i nadesłania w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania podpisanego osobiście przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy – w tym celu sporządzono kserokopię formularza PPF i przesłano ją pełnomocnikowi skarżącego. Ponadto wezwano do uzupełniania wniosku poprzez: a) złożenie oświadczenia o źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności do wyjaśnienia: - skąd skarżący czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, na przykład na zakup żywności i ubrań; Jeżeli skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, należy nadesłać dokument (np. kopię decyzji ZUS, kopię odcinka świadczenia) wskazujący aktualną wysokość tego świadczenia, b) złożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie - złożenie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych; c) wskazanie – a w miarę możliwości udokumentowanie - wszelkich wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, przeciętnie w miesiącu (w tym wydatków na utrzymanie domu, lekarstwa) wraz ze wskazaniem źródeł pokrycia tych wydatków; d) złożenie oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym aktualnie przebywa (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak – do nadesłania kopii umowy najmu). W piśmie z dnia 2 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego L. W. oświadczyła, że skarżący ze względu na pogarszający się w ostatnim czasie stan zdrowia fizycznego i psychicznego nie jest, jej zdaniem, w stanie świadomie podpisywać jakichkolwiek pism i formularzy. Podniosła także, że skarżący leczy się w poradni zdrowia psychicznego od czasu pobicia go w marcu 2016 r. Ponadto oświadczyła że: - według stanu jej wiedzy skarżący otrzymuje emeryturę w wysokości ok. 2500 zł. Z emerytury utrzymują się dwie osoby, tj. skarżący oraz jego żona, która nie otrzymuje żadnych świadczeń oraz nie pracuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem; - nie jest w posiadaniu żadnych aktualnych wyciągów z kont bankowych skarżącego, ani też dostępu do takich kont nie posiada; - według jej wiedzy wydatki na utrzymanie skarżącego oraz jego żony (w tym znaczne kwoty na leki), wynoszą ok. 3.000 zł miesięcznie, aktualnie brak jest dostarczenia dowodów w tym zakresie w tak krótkim, siedmiodniowym terminie, z uwagi na to, że rachunki opłaca syn, który przebywa za granicą. Różnica miedzy emeryturą skarżącego (2.500 zł) a wydatkami (3.000 zł) jest pokrywana przez syna skarżącego. Do pisma dołączono kopie decyzji o waloryzacji emerytury skarżącego z 2017 r, i 2018 r. (od 1 marca 2018 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 2578,32 zł), kopię zaświadczenia z Poradni Zdrowia Psychicznego z dnia 13 września 2016 r., że skarżący jest pacjentem poradni oraz zaświadczenie lekarskie – obdukcja z dnia 22 marca 2016 r. oraz niepodpisaną kserokopię formularza PPF. Zarządzeniem z dnia 23 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy – w terminie 7 dni pod rygorem pozostawiania wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie pouczono stronę o treści art. 46 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej P.p.s.a. ("Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała."). Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 13 czerwca 2018 r. W dniu 20 czerwca 2018 r. pełnomocnik skarżącego nadesłała podpisany przez siebie urzędowy formularz PPF i jednocześnie oświadczyła, że druk PPF nie był przez nią wypełniony i tym samym jej podpis: "nie stanowi potwierdzenia treści zamieszczonych w tymże druku". Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono, co następuje: Przede wszystkim zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze informacje i dokumenty złożone w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należało dojść do wniosku, że nie zostały spełnione ww. przesłanki, warunkujące uwzględnienie wniosku. Według oświadczenia pełnomocnika skarżącego – jego żony L.W., zawartego w piśmie z dnia 2 maja 2018 r. skarżący W. K. nie jest w stanie, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia fizycznego i psychicznego, podpisywać jakichkolwiek pism i formularzy. Z tego też względu nie podpisał ani formularza złożonego w dniu 23 marca 2018 r., jak również doręczonej jego pełnomocnikowi kserokopii tego formularza, zwróconej przy piśmie z dnia 2 maja 2018 r. Dopiero formularz złożony w dniu 20 czerwca 2018 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) – w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, został podpisany przez pełnomocnika skarżącego. W tej sytuacji referendarz sądowy uznaje, że wymogi formalne wniosku o przyznanie prawa pomocy, zostały w niniejszej sprawie spełnione. Niemniej jednak zarówno dane, które zawiera urzędowy formularz PPF, jak i oświadczenia i dokumenty nadesłane w uzupełnieniu tego wniosku (w dniu 2 maja 2018 r.), nie pozwalają na rzetelną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście możliwości poniesienia przez niego kosztów postępowania. Na wstępie należy podnieść, że wątpliwości budzą dane zawarte na urzędowym formularzu PPF, ponadto nie wiadomo przez kogo ten formularz został wypełniony, skoro pełnomocnik skarżącego jego żona L. W. stwierdziła, że mąż nie posiada świadomości co do treści pism i formularzy (pismo z 2 maja 2018 r.), a jej podpis – w związku z tym, że formularz nie jest przez nią wypełniony – nie stanowi potwierdzenia treści tam zamieszczonych (pismo z 19 czerwca 2018 r.). Należy podkreślić, że wyjaśnienia pełnomocnika skarżącego, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie był on w stanie podpisywać jakichkolwiek dokumentów i formularzy, budzą wątpliwości, bowiem pismo z dnia 23 marca 2018 r., przy którym złożono urzędowy formularz PPF, zostało przez skarżącego osobiście podpisane. W ocenie referendarza sądowego, w piśmie z dnia 2 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego nie wyjaśniła dlaczego pismo z 23 marca 2018 r. skarżący był w stanie samodzielnie podpisać, a dołączonego do niego formularza PPF – już nie. Ponadto, jak już wyżej wskazano, pełnomocnik skarżącego oświadczyła, że jej podpis w rubryce nr 15 formularza nie stanowi potwierdzenia treści w nim zawartych. W tej sytuacji, zdaniem referendarza sądowego, oświadczeń i informacji zawartych na formularzu, nie można uznać za wiarygodne i miarodajne przy rozpatrywaniu wniosku. Przechodząc do analizy danych zawartych we wniosku PPF - w uzasadnieniu wskazano, że skarżący jest 88-letnim inwalidą. Niskie dochody oraz koszty rehabilitacji nie pozwalają mu na poniesienie kosztów postępowania. Wskazano, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie podsiada mieszkania, ani żadnych innych nieruchomości, czy majątku, Zakreślone zostały również rubryki nr 10 "Dochody" oraz 11 "Zobowiązania i stałe wydatki". Zatem z jednej strony skarżący podał, że posiada niskie dochody i ponosi wysokie koszty rehabilitacji, nie wskazał jednak ani wysokości tych dochodów, ani wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne. W tej sytuacji uzasadnione było wezwanie wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku poprzez wykazanie wysokości dochodów, złożenie wyciągów z rachunków bankowych, wykazanie wydatków, złożenie oświadczenia w sprawie tytułu prawnego do lokalu w którym skarżący przebywa (czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą). W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego złożyła m. in. kopię decyzji o waloryzacji emerytury z dnia 5 marca 2018 r., z której wynika, że wysokość świadczenia emerytalnego, które otrzymuje skarżący wynosi 2578,32 zł netto. Oświadczyła także, że z powyższej emerytury utrzymują się 2 osoby, tj. skarżący i jego żona, która nie otrzymuje żadnych świadczeń, bowiem sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym skarżącym. Pełnomocnik skarżącego oświadczyła także, że nie jest w posiadaniu żadnych aktualnych wyciągów z konta bankowych, ani nie posiada do nich dostępu. Nie jest także w stanie udokumentować jakichkolwiek opłat na utrzymanie mieszkania, bowiem opłat tych dokonuje syn, który obecnie przebywa za granicą, jak również nie jest w stanie udokumentować wydatków na leczenie skarżącego (nie przechowuje "paragonów"). Zdaniem referendarza sądowego przedstawione powyżej dane i dokumenty nie pozwalają na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie spełniona został przesłanka udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania. Informacje te są bowiem niepełne i częściowo sprzeczne. Po pierwsze, na urzędowym formularzu PPF zaznaczono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Natomiast z informacji zawartych w piśmie z 2 maja 2018 r. pełnomocnika skarżącego – jego żony L. W. wynika, że sprawuje ona opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a ponadto jest na jego utrzymaniu. Dodatkowo, syn skarżącego ponosi koszty utrzymania mieszkania, w którym przebywa skarżący. Nie wyjaśniono również – mimo wezwania w tym zakresie - czy / jaki skarżący ma tytuł prawny do przedmiotowego mieszkania. Zatem powyższe sprzeczne informacje w zasadzie nie pozwalają dokonać jednoznacznych ustaleń, z kim skarżący prowadzi gospodarstwo domowe oraz do kogo należy mieszkanie, w którym przebywa, oraz kto i w jakiej wysokości ponosi koszty utrzymania mieszkania, skarżącego i jego żony (nie wymieniono ani poszczególnych wydatków, ani ich wysokości). Wreszcie nie nadesłano wyciągów z rachunków bankowych, mimo że z informacji zawartych w piśmie z dnia 2 maja 2018 r. wynika, że skarżący najprawdopodobniej posiada konto (lub konta) bankowe. W ocenie referendarza sądowego, analiza historii rachunku bankowego (rachunków bankowych) skarżącego w okresie bezpośrednio poprzedzającym rozstrzygniecie wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma niewątpliwie istotne znaczenie dla weryfikacji twierdzeń skarżącego o braku środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak już wyżej wskazano, to strona występująca z wnioskiem o prawo pomocy powinna wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie i udzielenie jej pomocy finansowej przez Państwo. Oczywiście strona nie ma obowiązku gromadzenia dowodów dokonywania jakichkolwiek opłat (np. związanych z utrzymaniem domu, leczeniem itp.), jednakże, to na występującym z wnioskiem spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Jak podkreśla się w orzecznictwie, skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez Sąd dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 roku, sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 roku, sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748). W rozpoznawanej sprawie mając na uwadze całokształt okoliczności, należało dojść do wniosku, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłane w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia tego wniosku nie pozwalają na rzetelną i wnikliwą ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów niniejszego postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.