IV SA/Wa 2300/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Piotr Korzeniowski, sędzia WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2016 r. sprawy ze skargi E. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Skargą z dnia [...] czerwca 2015 r. (data wpływu [...] czerwca 2015 r.) spółka E. B.V. z siedzibą w [...] ([...]), reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M.Z., zakwestionowała w całości postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (sygn. [...]) w przedmiocie uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. i umorzenia postępowania w I instancji w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji elementów pieca próżniowego oraz skrzyń, elementów metalowych i konstrukcji metalowych. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Wyrokiem Sądu Rejonowego W., z dnia [...] maja 2011 r., sygn. [...], W. D. został skazany za popełnienie przestępstwa i usiłowanie popełnienia przestępstwa z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (tekst jednolity Dz. U. z roku 2004, nr 229, poz. 2315). Przypisane skazanemu czyny polegały na sprzedaży, bez wymaganego zezwolenia, dwóch pieców próżniowych wraz z elementami konstrukcyjnymi kontrahentowi z Iranu, oraz na usiłowaniu sprzedaży kolejnego pieca próżniowego kontrahentowi z P.. Sąd orzekł także, na podstawie art. 33 ust. 4 przywołanej ustawy, przepadek na rzecz Skarbu Państwa przedmiotów w postaci elementów pieca próżniowego oraz skrzyń, elementów metalowych i konstrukcji metalowych. Wyrok ten uprawomocnił się po oddaleniu apelacji przez sąd odwoławczy, w dniu [...]grudnia 2011 r. W następstwie tego wyroku Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wszczął postępowanie likwidacyjne dotyczące przedmiotów objętych przepadkiem. W dniu [...] listopada 2014 r. adw. M.Z., działający w imieniu spółki E. B.V., złożył wniosek o wyłączenie spod egzekucji likwidowanych ruchomości. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. [...], odmówił wyłączenia spod egzekucji likwidowanych przedmiotów wskazując, że prowadziłoby to do uniemożliwienia wykonania prawomocnego wyroku sądu karnego. Na to postanowienie skarżąca złożyła zażalenie z dnia [...] stycznia 2015 r., zarzucając m. in. naruszenie art. 38 § 1 u.p.e.a. W zażaleniu wskazano także, że organ w nienależyty sposób ustalił i ocenił okoliczności faktyczne związane z uprawnieniami właścicielskimi przysługującymi skarżącej wobec przedmiotów objętych przepadkiem. Rozpoznając to zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w [...], postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r., sygn. [...]uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia spode egzekucji przedmiotów przepadku i umorzył postępowanie w I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że przepisy części ogólnej u.p.e.a., w tym art. 38 tej ustawy, nie znajdują zastosowania w postępowaniu likwidacyjnym, wobec czego wniosek skarżącej nie nadawał się do merytorycznego rozpoznania w postępowaniu administracyjnym. Z taką oceną sprawy nie zgodziła się skarżąca, wywodząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zarzucając decyzji organu odwoławczego naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik, a mianowicie: art. 38 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z roku 2012, poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez jego niezastosowanie, w wyniku błędnego przyjęcia, że przepisu ogólne u.p.e.a. nie mają zastosowania do postępowania likwidacyjnego, o którym mowa w § 3 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 lutego 2011 r. w sprawie rozciągnięcia stosowania przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 46, poz. 237; dalej: Rozporządzenie RM); - art. 7 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego; - art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez nierozpoznanie sprawy co do istoty, w tym przede wszystkim nie rozstrzygnięcie, czy roszczenia spółki E. B.V. do rzeczy stanowiących przedmiot postępowania likwidacyjnego są słuszne i mogą zasługiwać na uwzględnienie; - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i niezasadne uznanie bezprzedmiotowości postępowania, co skutkowało jego bezzasadnym umorzeniem. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ odwoławczy umorzył postępowanie w konsekwencji błędnego przyjęcia, że przepisy części ogólnej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajdują zastosowania do postępowania likwidacyjnego, tj. postępowania na mocy którego - zgodnie z Rozporządzeniem RM - wykonywane jest m. in. orzeczenie sądu karnego o przepadku przedmiotu na rzecz Skarbu Państwa. Skarżąca przyznała, że literalnie zarówno § 3 pkt 1 lit. a Rozporządzenia RM, jak też stanowiący delegację ustawową do wydanie tego rozporządzenia art. 174 u.p.e.a. umożliwiają rozciągnięcie stosowania przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji do postępowania likwidacyjnego wyłącznie w zakresie działu II. ("egzekucja należności pieniężnych"), rozdziału 6. ("egzekucja z ruchomości") tej ustawy. Jednak wykładnia systemowa i funkcjonalna przesądzają o konieczności stosowania w postępowaniu likwidacyjnym także przepisów działu I. u.p.e.a. ("przepisy ogólne"), w tym art. 38 tej ustawy, który stanowi postawę do wystąpienia przez osobę trzecią z wnioskiem o wyłączenie przedmiotu spod egzekucji. W przekonaniu skarżącej odwołanie się w Rozporządzeniu RM do stosowania określonych przepisów części szczególnej u.p.e.a. samo z siebie skutkuje koniecznością stosowania w postępowaniu likwidacyjnym także przepisów części ogólnej tej ustawy, i to bez potrzeby wyraźnej dyspozycji ustawodawcy. Wynika to ze stosowanej w polskim prawodawstwie techniki kondensacji, zgodnie z którą przepisy ogólne umieszczane są we wstępnej części aktu prawnego i znajdują zastosowanie do wszystkich rozwiązań szczegółowych przewidzianych w jego dalszych częściach. Nadto skarżąca wskazała, że odmowa stosowania przepisów części ogólnej u.p.e.a. do postępowania likwidacyjnego pozbawiłaby to postępowanie siatki pojęciowej i w praktyce uniemożliwiła jego prowadzenie. Odnosząc się z kolei do art. 421 k.p.k., zgodnie z którym osobie, która zgłasza roszczenie do mienia objętego przepadkiem przedmiotów, przysługuje prawo dochodzenia roszczeń tylko w drodze postępowania cywilnego, skarżąca wyjaśniła, że przepis ten zapewnia nie wyłączną, a równoległą i uzupełniającą ochronę interesów podmiotu roszczącego sobie prawa do rzeczy objętych przepadkiem. Przepis ten nie wyłącza zatem stosowania art. 38 u.p.e.a. W dalszej kolejności skarżąca wskazała, że naruszenie przez organ odwoławczy art. 7 k.p.a. polegało na braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym braku odniesienia się do argumentów przytoczonych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Naruszenia art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. skarżąca upatrywała w braku zebrania i rozpatrzenia przez organ materiału dowodowego, który potwierdzałby uprawnienia właścicielskie skarżącej do rzeczy będących przedmiotem postępowania likwidacyjnego, a także wskazywałby na bezprawne pozbawienie skarżącej możliwości działania w toczącym się wcześniej postępowaniu karnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że postępowanie likwidacyjne, prowadzone w celu wykonania orzeczenia sądu karnego o przepadku, jest odrębne od postępowania egzekucyjnego w administracji. Odrębności te polegają choćby na tym, że w postępowaniu likwidacyjnym brak jest zobowiązanego i wierzyciela, gdyż Skarb Państwa staje się właścicielem objętych przepadkiem przedmiotów już z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o przepadku. Uniemożliwiało to zatem stosowanie przepisów części ogólnej u.p.e.a. do postępowania likwidacyjnego, skoro przepisy Rozporządzenia RM przewidują wyłącznie odpowiednie stosowanie określonych przepisów części szczególnej tej ustawy. W konsekwencji nie mógł też znaleźć zastosowanie usytuowany w dziale I. u.p.e.a. art. 38, przewidujący prawo do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. Organ wyjaśnił, że wobec powyższego wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie takiego wniosku było w ogóle niedopuszczalne, co skutkować musiało umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) - dalej w skrócie: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, oddalił skargę uznając, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. (sygn.[...]) w przedmiocie uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. i umorzenia postępowania w I instancji w przedmiocie odmowy wyłączenia spod egzekucji elementów pieca próżniowego oraz skrzyń, elementów metalowych i konstrukcji metalowych nie narusza prawa. W ocenie Sądu niezasadny okazał się zarzut skarżącej naruszenia art. 38 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że przepis § 3 pkt 1 lit. a Rozporządzenia RM stanowi: "Przepisy działu II rozdziału 6 ustawy [o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - przyp. WSA] dotyczące przechowywania, oszacowania i sprzedaży ruchomości stosuje się do ruchomości, które stały się własnością Skarbu Państwa albo powiatu na postawie prawomocnego orzeczenia przepadku przedmiotów wydanego w postępowaniu karnym (...)". Niewątpliwie zatem literalne brzmienie przepisu nakazuje stosowanie w postępowaniu likwidacyjnym tylko określonych przepisów części szczegółowej u.p.e.a., nie zaś usytuowanego w dziale I. art. 38 tej ustawy. Cytowany przepis rozporządzenia jest zgody w tym względzie z delegacją ustawową zawartą w art. 174 u.p.e.a., wyraźnie ograniczającym możliwość rozciągnięcia przepisów postępowania egzekucyjnego w administracji na przedmioty podlegające przepadkowi wyłącznie do przepisów działu II rozdziału 6. ustawy i jedynie w zakresie przechowywania, oszacowania i sprzedaży zajętych ruchomości. Wykładnia językowa powołanych przepisów musi zatem prowadzić do wniosku, że w postępowaniu likwidacyjnym nie stosuje się przepisu art. 38 u.p.e.a., wobec czego złożenie w tym postępowaniu wniosku o wyłączenie spod egzekucji przedmiotu objętego przepadkiem jest niedopuszczalne. Skarżąca na potwierdzenie swojego zarzutu odwołuje się do dyrektyw wykładni systemowej i funkcjonalnej. Trzeba jednak zauważyć, że dominującym w polskiej i nie tylko kulturze prawnej sposobem wykładni jest wykładnia językowa, a odejście od jej niebudzących wątpliwości rezultatów może nastąpić tylko w sytuacji, gdy prowadzą one do wniosków nielogicznych, wewnętrznie sprzecznych lub niezgodnych z podstawowymi zasadami porządku prawnego. Tego rodzaju metodyka - wskazująca na subsydiarny charakter pozajęzykowych metod wykładni tekstu prawnego - znajduje powszechną akceptację w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. II GSK 972/14: "W doktrynie i judykaturze sformułowana została reguła określająca następującą kolejność różnych sposobów wykładni: wykładnia językowa, systemowa i wykładnia celowościowa. Jak stwierdzał wielokrotnie NSA w orzecznictwie - myśl zasady interpretatio cessat in claris - nie zawsze zachodzić będzie jednak konieczność użycia kolejno wszystkich tych sposobów, w szczególności nie będzie potrzeby sięgania po dyrektywy celowościowe, jeżeli już po zastosowaniu dyrektyw językowych, czy też językowych i systemowych, uda się uzyskać właściwy wynik wykładni, to jest ustalić znaczenie interpretowanej normy". Z kolei w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. I GPS 1/11:, stwierdzono: "Użycie pozajęzykowych metod wykładni jest co do zasady wykluczone wówczas, gdyby w wyniku ich zastosowania miało dojść do odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisu prawa." W niniejszej sprawie nie doszło do sytuacji, która uzasadniałaby odejście od wykładni językowej. Trzeba bowiem wskazać na odrębności postępowania likwidacyjnego i postępowania egzekucyjnego w administracji. Postępowanie likwidacyjne nie ma na celu wyegzekwowania od zobowiązanego spełnienia określonego świadczenia. W istocie w tym postępowaniu nie występuje nawet strona zobowiązana, skoro dotyczy ono przedmiotów będących już - od chwili uprawomocnienia się orzeczenia sądu karnego o przepadku - własnością Skarbu Państwa. Celem tego postępowania jest jedynie określone zadysponowanie, w imieniu Skarbu Państwa, przedmiotami objętymi przepadkiem, polegające na ich sprzedaży, nieodpłatnym przekazaniu lub zniszczeniu (zgodnie z § 2 Rozporządzenia RM). W układzie faktycznym niniejszej sprawy postępowanie to stanowiło niejako kontynuację toczącego się wcześniej procesu karnego, służąc wykonaniu zapadłego w nim orzeczenia. Sytuowało się zatem w sferze szeroko pojmowanego prawa karnego, i jedynie poprzez wyraźne odwołanie ustawowe można było w nim stosować określone, wymienione w tym odwołaniu przepisy u.p.e.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej, brak stosowania w postępowaniu likwidacyjnym przepisów części ogólnej u.p.e.a. nie tylko nie umożliwia jego prowadzenia, lecz przeciwnie - podyktowany jest specyfiką tego postępowania. Znaczna część przepisów działu I. u.p.e.a. jest bowiem nieadekwatna dla postępowania likwidacyjnego. Przykładowo - przyjmując argumenty skarżącego - trzeba byłoby konsekwentnie wymagać, aby wyrok sądu karnego zwierający rozstrzygnięcie o przepadku odpowiadał wszystkim wymogom formalnym tytułu wykonawczego, określonym w art. 27 u.p.e.a., podczas gdy wyrok taki zazwyczaj tych wymogów nie spełnia. Zresztą nie znalazłoby uzasadnienia wymaganie od sądu karnego, aby formułując wyrok, dostosowywał jego treść do wymagań zawartych w art. 27 u.p.e.a.. Regulację dotyczącą elementów orzeczenia kończącego postępowanie karne zawiera art. 413 k.p.k. i to tym przepisem jest związany sąd karny, a nie przepisem części wstępnej u.p.e.a. Podobnych przykładów nieadekwatności przepisów części ogólnej u.p.e.a. można znaleźć znacznie więcej. W konsekwencji zaś ograniczenie odwołania z § 3 pkt 1 lit. a Rozporządzenia RM tylko do niektórych przepisów działu II. tej ustawy uznać trzeba za celowy zabieg ustawodawcy, podyktowany racjonalnymi względami, przede wszystkim zaś specyfiką postępowania likwidacyjnego i jego odrębnością od postępowania egzekucyjnego w administracji. Nie można też podzielić argumentacji skarżącej w tej części, gdzie wskazuje ona, że przepisy części ogólnej u.p.e.a. powinny znaleźć zastosowanie do postępowania likwidacyjnego niejako automatycznie, z racji na stosowanie w tym postępowaniu określonych przepisów części szczególnej ustawy. Co do zasady skarżąca ma rację w swoich twierdzeniach, że przy przyjętej w polskim ustawodawstwie technice legislacyjnej przepisy części ogólnej danej ustawy znajdują zastosowanie do wszystkich stanów faktycznych będących przedmiotem regulacji jej części szczególnej i to bez konieczności wyraźnej dyspozycji ustawodawcy. Konstatacja ta nie ma jednak zastosowania w niniejszej sprawie, skoro postępowanie likwidacyjne jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego w administracji. Prawidłowość polegająca na automatycznym stosowaniu przepisów części ogólnej danej ustawy nie zachodzi bowiem w sposób krzyżowy, to jest pomiędzy różnymi rodzajami postępowań lub różnymi gałęziami prawa. Nie można racjonalnie dowodzić, że przepisy części ogólnej kodeksu karnego znajdują zastosowanie w postępowaniu cywilnym, bądź też że zasady sformułowane w części wstępnej kodeksu postępowania administracyjnego wiążą sądy cywilne czy karne. Na tej zasadzie nie sposób mówić też o automatycznym stosowaniu przepisów części ogólnej u.p.e.a. do zupełnie odrębnego od niego postępowania likwidacyjnego, regulowanego Rozporządzeniem RM i tylko w określonym zakresie korzystającego z regulacji zawartych w u.p.e.a. (literalnie w zakresie przepisów działu II, rozdziału 6.). W konsekwencji trzeba też przyjąć, że zgodnie z brzmieniem art. 421 k.p.k., a wbrew twierdzeniom skarżącej, postępowanie cywilne stanowi jedyną drogę dochodzenia ochrony praw osoby mającej roszczenie do przedmiotów objętych przepadkiem. Nie ma zaś zastosowania art. 38 u.p.e.a., ani też inne przepisy z działu I. tej ustawy. Mając na uwadze powyższe rozważania trzeba stwierdzić, że organ odwoławczy zasadnie umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji jako bezprzedmiotowe. Skoro procedura przewidziana w art. 38 u.p.e.a. była niedopuszczalna, to niemożliwe było także merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącej, czy to w sposób pozytywny, czy negatywny. To zaś świadczy o bezprzedmiotowości postępowania. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego było zatem prawidłowe, zaś zarzut naruszenia przezeń art. 138 § 1 pkt 2, w nawiązaniu do art. 105 k.p.a., uznać trzeba za chybiony. Poczynione już rozważania przesądzają o niezasadności także dwóch pozostałych zarzutów sformułowanych przez skarżącą. Organ odwoławczy podjął bowiem wszelkie niezbędne działania do oceny sprawy pod kątem faktycznym i prawnym, co pozwoliło mu na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Do wydania tego rozstrzygnięcia nie było konieczne analizowanie okoliczności, czy skarżącej w istocie przysługują uprawnienia właścicielskie do przedmiotów przepadku, czy też Tym bardziej nie było konieczne badanie ewentualnych uchybień w zakresie informowania skarżącej o terminach rozpraw, do czego miało rzekomo dojść na etapie postępowania karnego. Te i inne okoliczności podnoszone w pismach skarżącej składanych w postępowaniu administracyjnym pozostawały bez znaczenia dla stwierdzenia, że procedura wyłączenia przedmiotu spod egzekucji (art. 38 u.p.e.a.) w postępowaniu likwidacyjnym jest niedopuszczalna, jako że przepisy części ogólnej u.p.e.a. nie znajdują w tym postępowaniu zastosowania. Skoro zatem organ administracji dokonał wszystkich działań, które w danym układzie prawnym i faktycznym były uzasadnione i niezbędne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia, to nie sposób zarzucić mu skutecznie naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.