IV SA/Wa 2392/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: - odmówić skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Z. J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienie od opłat i wydatków sądowych). Wniosek ten złożył w sprawie o sygn. IV SA/Wa 2392/14 z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014r. w przedmiocie wymeldowania skarżącego i jego żony z pobytu stałego. Na obecnym etapie rozpoznawania tej sprawy skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego należnego z tytułu złożenia skargi, w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że on i jego żona A. J. utrzymują się z emerytur w kwotach 1.820,93 zł oraz 1.609,64 zł. Mieszkają w mieszkaniu, na którego utrzymanie przeznaczają ok. 800 zł, korzystają z garażu co wiąże się z wydatkiem 100 zł miesięcznie. Inne wyszczególnione przez stronę miesięczne wydatki to: 1800 zł zakup wyżywienia dla 2 osób, 500 zł – zakup lekarstw, 100 zł – zakup środków czystości i higieny osobistej, 100 zł – opłata za telefon, 50 zł – zakup odzieży i obuwia. Małżonkowie nie posiadają majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 30 grudnia 2014r., wezwał skarżącego do nadesłania: a) wyciągów z rachunków bankowych będących w posiadaniu skarżącego i jego żony, przedstawiających operacje na tych rachunkach w okresie ostatnich trzech miesięcy; b) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury skarżącego i jego żony; c) udokumentowanie, za pomocą kopii faktur i rachunków, wydatków ponoszonych miesięcznie na konieczne utrzymanie (m.in. utrzymanie mieszkania, zakup żywności, odzieży, środków czystości, leków oraz inne potrzeby). Skarżący w odpowiedzi na wezwanie nadesłał do Sądu m.in. wydruk z rachunku bankowego za okres od 6.10.2014 do 28.01.2015r. (rachunek bankowy jego żony znajduje się w sprawie IV SA/Wa 2391/14). Stwierdzono, co następuje: Z. J. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wobec tego powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr z 2012r., poz. 270 ze zm.). Przesłanka ta na gruncie orzecznictwa sądowo-administracyjnego jest definiowana jako: pewne zachwianie sytuacji materialnej i bytowej (por. np. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2008r., sygn. akt I FZ 104/08, dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl), jak również jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. np. postanowienie NSA z 27 października 2005r., sygn. akt I FZ 532/05, dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl). Wydatki utrzymania koniecznego są natomiast w orzecznictwie utożsamiane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie. Ocena, czy wskazane okoliczności zachodzą należy do sądu (referendarza) rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, z uwzględnieniem wskazań logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Podkreślić należy, że przesłanki niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego nie należy utożsamiać z niemożnością poniesienia tych kosztów bez jakiegokolwiek uszczerbku (por. np. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2008r., sygn. akt I FZ 15/08). Nawet bowiem istotnie odczuwalny uszczerbek związany z poniesieniem kosztów sądowych nie powinien skutkować przyznaniem prawa w zakresie częściowym jeżeli pozostałe po ich pokryciu środki finansowe wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb strony i jej rodziny (por,. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 września 2005r., sygn. akt III SA/Wa 760/05 dostępne na stronie: www.nsa.gov.pl). Podane przez skarżącego okoliczności (miesięczny dochód w wysokości ok. 3430 zł. na 2 osoby) zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, nie pozwalają wątpić w jego zdolność do poniesienia wiążących się z niniejszą sprawą kosztów sądowych. Ciężar wpisu sądowego należnego z tytuły wniesienia skargi na decyzję Wojewody [...] oraz pozostałe ewentualne opłaty i wydatki (każdy z nich wynosi 100 zł.) i nie odbiją się negatywnie na możliwościach zakupu niezbędnych do egzystencji dóbr i usług (np. żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie mieszkania). Trzeba podkreślić, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Wypada zauważyć, że emerytury skarżącego i jego zony nie należą do najniższych (minimalna emerytura w 2015 r. - 880,45 zł). Należy odnotować, że małżonkowie systematycznie korzystają z kart kredytowych (spłaty co najmniej 700 zł), oraz z kredytów odnawialnych w rachunkach osobistych (skarżący – 1000 zł., jego żona - 2000 zł.). Tymczasem wydatki ponoszone przez stronę na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co więcej, jak wiadomo, banki i inne instytucje finansowe udzielają kredytów i pożyczek osobom, których dochody oraz posiadane składniki majątkowe zabezpieczają spłatę zobowiązań. Konkludując, w ocenie referendarza sądowego, strona skarżąca nie wykazała w wymaganym przez prawo stopniu przesłanki przyznania prawa pomocy. Według referendarza, nie naruszy chronionej przez ustawę zdolności wnioskodawcy do zakupu dóbr i usług podstawowych dla egzystencji osoby fizycznej, pokrycie istniejących i przyszłych kosztów postępowania (m.in. wydatków i opłat sądowych). Trzeba zauważyć, że podana przez stronę wysokość czynszu za najem garażu odpowiada wysokości wpisu od skargi i innych, przyszłych kosztów sądowych tej sprawy. Korzystanie z garażu (z akt sprawy nie wynika czy strona posiada samochód) nie jest niezbędne dla zachowania poziomu charakteryzowanego jako utrzymanie konieczne osoby fizycznej i jej rodziny. Wobec tego związane z tym wydatki nie podlegają ustawowej ochronie (por. W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009 r., s. 222). Powyższy pogląd prezentowany jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. postanowienie NSA z 20.06.2006 r., sygn. akt I OZ 805/06). Należy wyjaśnić wnoszącemu o prawo pomocy, że tylko potrzeba zachowania stanu utrzymania koniecznego rodziny uzasadnia zastosowanie tak szczególnego środka pomocy publicznej, jakim jest prawo pomocy. Wydatki na potrzeby zbędne dla tego stanu nie mogą być w jakimkolwiek stopniu preferowane przez rozpoznającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Innymi słowy, finansowe współuczestniczenie w sprawie sądowej musi odbywać się kosztem wydatków niemających wpływu na stan egzystencji osoby fizycznej. Z wyżej powołanych względów odmówiono przyznania prawa pomocy, poprzez zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.