IV SA/Wa 2439/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. F. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. S. F. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 3 lutego 2017 r. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. Ponieważ oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach było niewystarczające do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 8 maja 2017 r. wezwano S. F. do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych, potwierdzających jego stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1) wyciągów z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2) faktur i rachunków, potwierdzających wydatki na konieczne utrzymanie oraz 3) dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce nr 10 formularza wniosku wysokość otrzymywanej emerytury. Wezwanie doręczono S. F. w dniu 12 maja 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się na karcie nr 165 akt sprawy). W wyznaczonym terminie skarżący nie złożył do akt sprawy żadnego z żądanych dokumentów. W piśmie z dnia 14 maja 2017 r. zakwestionował natomiast skierowane do niego wezwanie, twierdząc, że jest ona wyrazem biurokracji oraz piętrzenia i dublowania pouczeń. Wskazał, że jest osobą w wieku 88 lat, niedowidzącą i głuchą, z utratą pamięci. Złożył do akt sprawy kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O z dnia [...] marca 2014 r. zaliczającego S. F. do znacznego stopnia niepełnosprawności (kopię tego samego orzeczenia skarżący dołączył do wniosku o przyznanie prawa pomocy). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że odstępując od wykonania wezwania z dnia 8 maja 2017 r., skarżący uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Przywołany wyżej art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie natomiast wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. Analiza żądanych w wezwaniu z dnia 8 maja 2017 r. wyciągów z rachunków bankowych i dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanej emerytury (lit. a i lit. c wezwania) oraz dokumentów potwierdzających wysokość wydatków na konieczne utrzymania (lit. b wezwania) umożliwiłaby określenie relacji wielkości środków, jakimi dysponuje wnioskodawca do wysokości niezbędnych obciążeń jego budżetu domowego. Żądane dokumenty pozwoliłyby więc ustalić m.in., jaki wpływ na możliwości płatnicze S. F. mają, wskazywane przez niego zarówno we wniosku z dnia 3 lutego 2017 r., jak i w piśmie z dnia 14 maja 2017 r., wiek i stan zdrowia. Konieczność określenia rzeczywistej relacji posiadanych przez skarżącego środków do wielkości kosztów jego koniecznego utrzymania - na podstawie dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 8 maja 2017 r. – znajduje dodatkowe uzasadnienie w złożonych przez S. F. do akt sprawy w dniu 14 czerwca 2017 r. potwierdzeniach dokonania przez niego wpłaty 3.070 zł tytułem opłaty za uczestnictwo w pielgrzymce oraz kupna waluty za 631,50 zł. Poniesienie przez wnioskodawcę takiego wydatku może bowiem wskazywać, że jest on w stanie wygospodarować dodatkowe środki z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Należy zaś podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty wyżywienia, czy ubrania (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Na wykonanie wezwania z dnia 8 maja 2017 r. wyznaczono skarżącemu termin 14 dni. Wezwaniem objęto zaś dokumenty, których przedstawienie nie powinno wiązać się z nadmiernymi trudnościami. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 728 § 2 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.) bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Żądane w wezwaniu z dnia 8 maja 2017 r. wyciągi z rachunków bankowych powinny więc znajdować się w posiadaniu skarżącego. Ponadto, jakkolwiek wnioskodawca wykazuje, że jest osobą w podeszłym wieku i cierpi na liczne schorzenia, to regularnie kieruje do Sądu korespondencję, dołączając do niej różnego rodzaju dokumentację. Nie ma zatem podstaw, by uznać, że wiek lub stan zdrowia uniemożliwia S. F. nadesłanie do Sądu żądanych dokumentów źródłowych. Mając powyższe na uwadze, trzeba wskazać, że z treści powołanych wyżej przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona postępowania uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06. Niepublikowane). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 ppsa (por. np. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r. sygn. akt OZ 128/05. Niepublikowane). Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wystosowane do niej wezwanie, nie uzasadnienia uwzględniania jej żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 115/10. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 591337 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Ustaleniu tych okoliczności służyło niewykonane przez skarżącego wezwanie z dnia 8 maja 2017 r. Odstępując od złożenia do akt sprawy wymienionych w tym wezwaniu dokumentów źródłowych S. F. uniemożliwił uwzględnienie przedmiotowego wniosku. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.