IV SA/Wa 2600/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskiem z dnia 13 lutego 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący A. C. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną. Wskazał, że źródła utrzymania dwuosobowej rodziny stanowią gospodarstwo rolne o powierzchni 7,81 ha, przynoszące 1.370,18 zł miesięcznie dochodu oraz świadczenie emerytalne żony w wysokości 1.300,-zł miesięcznie. Poza nieruchomością rolną, wnioskodawca posiada dom o powierzchni 90 m2 stanowiący współwłasność małżeńską oraz budynek inwentarsko-składowy. Uzasadniając żądanie przyznania prawa pomocy skarżący podał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji finansowej, ponieważ jest zadłużony w banku na kwotę 70.000,-zł. Zadłużenie spowodowane jest chorobą wnioskodawcy i jego żony, a także klęską żywiołową, która dotknęła prowadzone przez niego gospodarstwo rolne oraz nagminnym niszczeniem płodów rolnych przez dzikie zwierzęta. Skarżący wskazał też, że jest zmuszony zaciągnąć nowy kredyt w kwocie 25.000,-zł na zalesienie 3 ha lasu. Do wniosku skarżący dołączył zaświadczenie Urzędu Gminy S. z dnia [...] lutego 2013 r., według którego dochód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi 16.442,14 zł. W oświadczeniu z dnia 7 marca 2013 r. (w którym skarżący mylnie wskazał rok 2012) podał, że koszty ogrzewania domu wynoszą 600,-zł miesięcznie. Do oświadczenia tego skarżący także dołączył: 1. kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2012 r. o przyznaniu żonie emerytury, zgodnie z którą wysokość świadczenia do wypłaty wynosi 1.293,21 zł miesięcznie; 2. kserokopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. o przyznaniu skarżącemu płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego w łącznej kwocie 9.208,40 zł; 3. kserokopie dwóch umów: kredytu konsumenckiego z dnia [...] października 2012 r. na kwotę 54.000,00 zł i pożyczki z dnia [...] grudnia 2012 r. na kwotę 51.121,35 zł. Z umowy z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że pożyczka została udzielona na cel konsumpcyjny w kwocie 2.000,-zł oraz na spłatę kredytu udzielonego umową z dnia [...] października 2012 r. oraz 4. kserokopie dokumentacji medycznej dotyczącej A. C. i jego żony. W dniu 26 marca 2013 r. skarżący dołączył do dokumentacji znajdującej się już w aktach sprawy kserokopię wyniku badania RTG kręgosłupa z dnia [...] marca 2013 r., a także oświadczenie dłużnika banku z dnia [...] marca 2013 r. o poddaniu się egzekucji, a także informację o skutkach złożenia oświadczenia o poddaniu się egzekucji. Osoba składająca oświadczenie podała w nim, że jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia należności w kwocie 10.000,-zł wynikającej z umowy o kredyt obrotowy na finansowania bieżącej działalności zawartej z bankiem przez A. C. i jego żonę. Powyższy wniosek rozpoznany został postanowieniem referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2013 r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy wobec niezłożenia dodatkowych oświadczeń potwierdzających jego stan majątkowy i dochody oraz nieprzedłożenia dokumentów źródłowych, co uniemożliwiło dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej, a tylko taka może stanowić podstawę do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący, pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r., wniósł sprzeciw, w uzasadnieniu którego podał, że niewielkie dochody jakie uzyskuje z gospodarstwa przeznacza na jego utrzymanie i dalsze funkcjonowanie. Wskazał również, że aktualnie już nie jest właścicielem wskazanego gospodarstwa rolnego, ponieważ z uwagi na zbyt małą dochodowość i zły stan zdrowia uniemożliwiający dalszą pracę w gospodarstwie, przekazał go synowi. Ponadto podał, że w latach 2010/2011/2012 gospodarstwo było dotknięte powodzią. W dniu 12 kwietnia 2013 r. gospodarstwo również nawiedziły fale powodziowe, na skutek których zniszczone zostały pasze i materiał siewny. Do sprzeciwu skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w S. za okres od 1 lutego 2013 r. do 17 kwietnia 2013 r. z wyszczególnieniem dokonanych transakcji z dostępnymi na dzień z dnia 17 kwietnia 2013 r. środkami w wysokości 3.420,51 zł oraz wypis notarialnej umowy darowizny z dnia [...] marca 2013 r., z której wynika, że skarżący i jego żona darowali swojemu synowi nieruchomość zabudowaną o pow. 0,54 ha. Wskutek wniesienia sprzeciwu powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał A. C. do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie – w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, tj: 1) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego oraz osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; 2) przedłożenie dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny skarżącego (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, opał, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych); 3) zaświadczenia właściwego organu o wysokości osiągniętego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2012 r.; 4) decyzji właściwego organu podatkowego ustalającej wymiar podatku rolnego od nieruchomości na rok 2013 r.; 5) decyzji właściwego organu ustalającej wymiar łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu podatku rolnego od nieruchomości budynkowych i podatku leśnego na rok 2013 r.; 6) oświadczenia, czy skarżący jest beneficjentem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i czy korzysta ze środków finansowych wypłacanych w ramach programów pomocowych realizowanych przez ARiMR na zalesienie 3 ha, jeżeli tak, wówczas należy nadesłać decyzję organu o przyznaniu dopłaty lub innej pomocy finansowej; 7) przedłożenie decyzji właściwego organu o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego lub innej formy odszkodowania potwierdzającej, że gospodarstwo rolne skarżącego zostało dotknięte klęską żywiołową; 8) przedłożenie decyzji właściwego organu o przyznaniu odszkodowania za zniszczone przez zwierzynę dziką uprawy w gospodarstwie rolnym skarżącego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 8 maja 2013 r. wpłynęło do akt sprawy pismo skarżącego, w którym oświadczył, że nie jest posiadaczem żadnych nieruchomości rolnych. Poinformował, że nie może przedstawić zaświadczenia o przyznaniu dopłaty na zalesienie, gdyż termin zasadzenia lasu został przedłużony do dnia 15 maja 2013 r., natomiast uznanie zasadzenia lasu następuje po 60 dniach od chwili zasadzenia. Do niniejszego pisma skarżący dołączył aneks nr 1 z dnia [...] kwietnia 2013 r. do "Planu zalesienia gruntów rolnych" z dnia [...] lipca 2012 r. dotyczący korekty terminu wykonania zalesienia z [...].04.2013 r. na [...].05.2013 r. sporządzony pomiędzy wnioskodawcą a Nadleśniczym Nadleśnictwa S. wraz z wykazem powierzchni 2,5674 ha przeznaczonej pod uprawę leśną stanowiącą podstawę do obliczenia wsparcia na zalesienie, premii pielęgnacyjnej oraz premii zalesieniowej. Skarżący także dołączył do dokumentacji znajdującą się już w aktach sprawy umowę darowizny synowi działki o pow. 0,54 ha. W powyższym piśmie skarżący ponadto oświadczył, że ze względu na stan zdrowia nie może przedstawić zaświadczenia o przyznaniu mu 100,-zł odszkodowania za zniszczone uprawy przez dziką zwierzynę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Z treści przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.). Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W ramach niniejszego postępowania uwzględniono, że zarówno w formularzu wniosku, załączonych do niego dokumentów, jak i pismach uzupełniających wniosek oraz w sprzeciwie wnioskodawca nie zamieścił informacji, które wskazywałyby, że obciążają go wydatki szczególnego rodzaju, wyższe niż przeciętne. Powyższe przeczy zaś temu, by skarżący znajdował się w stanie ubóstwa i nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podnieść należy, że instytucja prawa pomocy przewidziana przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma za zadanie umożliwić dostęp do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym) o znikomych dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionym, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób fizycznych, stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykonał w sposób należyty wezwania Sądu i nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z załączonego do akt sprawy zaświadczenia z dnia 13 lutego 2013 r. wynika, że A. i B. C. są podatnikami podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o pow. 7,81 ha, przeliczeniowych 6,0605 ha i roczny dochód z gospodarstwa wynosi 16.442,14 zł. Natomiast skarżący zarówno w sprzeciwie, jak i w piśmie z dnia 6 maja 2013 r. twierdzi, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości rolnej, jednakże prawdziwości tych twierdzeń Sąd nie może zweryfikować, bowiem mimo wezwania skarżący poza złożeniem wypisu umowy darowizny synowi nieruchomości zabudowanej o pow. 0,54 ha, nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających odmienną sytuację aniżeli wskazaną w zaświadczeniu. Zwrócić należy przy tym uwagę na fakt, że sam skarżący plącze się w składanych oświadczeniach jednym razem pisząc, że prowadzone przez niego gospodarstwo rolne dotknęła klęska żywiołowa oraz nagminnie niszczone są płody rolne przez dzikie zwierzęta, zaś po chwili twierdzi, że nie jest właścicielem żadnej nieruchomości rolnej. Ponadto z przedstawionych dokumentów wynika, że żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1.293,21 zł miesięcznie. Z wyciągu z rachunku bankowego za okres od 1 lutego 2013 r. do 17 kwietnia 2013 r. wynika, że w dniu 12 marca 2013 r. wpłynęła na tenże rachunek płatność w wysokości 9.208,40 zł przyznana skarżącemu przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Z analizy tegoż wyciągu wynika również, że w dniu 8 marca 2013 r. złożono dyspozycję ustną wpłaty na niniejsze konto kwoty 9.000,-zł. Natomiast w dniu 2 kwietnia 2013 r. odnotowano wpływ kwoty 1.050,50 zł, tytułem odszkodowania za szkodę, której nadawcą jest [...] S.A. w W., zaś w dniu 10 kwietnia 2013 r. wpływ kwoty 2.150,-zł wpłaconej przez [...] S.A w S. Na dzień 17 kwietnia 2013 r. saldo końcowe wynosiło 3.420,51 zł. Skarżący nie podał natomiast w jakiej wysokości obciążany jest miesięcznie wydatkami związanymi ze stałymi opłatami, leczeniem i codziennym utrzymaniem. Jedynie w oświadczeniu z dnia 7 marca 2013 r. podał, że koszty ogrzewania domu wynoszą 600,-zł miesięcznie, nie uprawdopodabniając tego wydatku. Nadesłane dokumenty nie stanowią prawidłowego wykonania zarządzenia Sądu z dnia 25 kwietnia 2013 r., a i dokumenty te wobec powyższego nie obrazują sytuacji materialnej skarżącego, i na ich podstawie nie można dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Skarżący nie uprawdopodobnił w jakikolwiek sposób, że prowadzone przez niego gospodarstwo rolne zostało dotknięte klęską żywiołową. Uniemożliwia to przyjęcie za wiarygodne oświadczenia strony, że część zaciągniętych kredytów i pożyczek przeznaczona została na wyrównanie strat wywołanych tym zdarzeniem, co w konsekwencji umożliwiłoby zakwalifikowanie kosztów spłaty tych kredytów i pożyczek, jako wydatków o niezbędnym charakterze. W tym miejscu należy wyjaśnić skarżącemu, że wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego [por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700; z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 427/10; z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r., sygn. akt I OZ 535/10 (niepublikowane), dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl]. Z nadesłanych przez stronę, opisanych wyżej dokumentów, dotyczących zaciągniętych kredytów i pożyczek wynika natomiast, że jedna z pożyczek w części została przeznaczona na cel konsumpcyjny, a w części na spłatę wcześniej zaciągniętego kredytu. Z kolei kredyt skarżącego i jego żony zabezpieczony przez poręczyciela zaciągnięty został – według oświadczenia poręczyciela – na finansowanie bieżącej działalności. Należy ponadto wskazać, mając na względzie podaną we wniosku i widoczną w złożonej do akt sprawy dokumentacji bankowej kwotę zaciągniętych przez wnioskodawcę zobowiązań, że fakt udzielania A. C. i jego żonie kredytów i pożyczek bankowych świadczy o tym, że skarżący posiada zweryfikowaną przez profesjonalne instytucje finansowe zdolność kredytową, a więc po uwzględnieniu podstawowych kosztów utrzymania jest w stanie zaoszczędzić część dochodu z przeznaczeniem na inne cele. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, bowiem wnioskodawca nie wykazał, że jest obecnie w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów prowadzonego postępowania sądowego, a to oznacza, że nie wykazał, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Przeciwnie, uiszczenie przez skarżącego w dniu 13 grudnia 2012 r. wpisu sądowego w wysokości 2.000,-zł (k. 26 akt sądowych) dowodzi, że poniesienie kosztów postępowania sądowego pozostaje w granicach jego możliwości finansowych. Należy podkreślić, że w związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy skarżący nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu tylko tym osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 287/08, Lex nr 494242). Ponadto również podnieść należy, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej wyjątkowo trudną sytuację majątkową. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje dokumentację mającą potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawca nie złożył żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazał zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a to oznacza, że jest on zobligowany do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej skarżącego nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie mu przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.