IV SA/Wa 2629/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska – Litwiniec po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. P. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 30 września 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił bez rozpoznania wniosek K. P. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. P. na Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego W piśmie z dnia 9 października 2015 r., uzupełnionym w dniu 26 października 2015 r. skarżący, w ustawowym terminie, złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W piśmie z dnia 19 listopada 2015 r. Sąd doręczył skarżącemu, w związku z jego oświadczeniem, że poprzednio nadesłany formularz zaginął, formularz PPF i zobowiązał do nadesłania w terminie 7 dni wypełnionego i podpisanego formularza. W zakreślonym terminie skarżący nadesłał podpisany i wypełniony formularz prawa pomocy. W piśmie z dnia 4 stycznia 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do nadesłania a) dokumentu potwierdzającego wysokość emerytury K. P. i jego żony J. (np. odcinka wypłaty emerytury z października, listopada lub grudnia 2015 r. lub kopii decyzji właściwego organu rentowego określającego aktualną wysokość emerytury); b) kopii umowy kredytu c) kopii dokumentów (rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów) wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat na mieszkanie oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym. d) wyjaśnienia skąd wynikają koszty wyżywienia w kwocie 2000 zł miesięcznie. W zakreślonym przez Sąd terminie skarżący nadesłał kopię decyzji KRUS dotyczące wysokości otrzymywanej emerytury, wyciąg z rachunku bankowego, potwierdzenie spłat kredytów zaciągniętych w [...] na kwotę 6000 zł, rachunki za energię elektryczną, rachunki za wodę, rachunek za opał, rachunek za piec centralnego ogrzewania, rachunki za zakupione leki, rachunek za aparat słuchowy, rachunki za pracę i materiały wykonane przy remoncie dachu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.- zwaną dalej P.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten miał w niniejszej sprawie zastosowanie, bowiem postępowanie wywołane skargą K. P. zostało wszczęte w lipcu 2015 r. – zatem jeszcze przed nowelizacją ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 tej ustawy prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1). W nadesłanym formularzu PPF skarżący wskazał, że posiada stały miesięczny dochód w wysokości 2294 zł (emerytura), prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która osiąga dochód w wysokości 1877 zł, ponadto osiąga dochód z dzierżawy ogródka. Skarżący wskazał, że łączny dochód jaki uzyskuje miesięcznie z żoną wynosi 4446 zł (pkt 10 formularza). Jako miesięczne zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał – wyżywienie - 2000 zł, wydatki na energię elektryczną – 450 zł, wydatki na leki - 220 zł, wydatki na opał – 280 zł, podatki, telefon, woda itp. – 550 zł, spłatę pożyczek za remont 1100 zł. W ocenie Sądu nadesłane przez skarżącego dokumenty wraz ze złożonymi oświadczeniami w formularzu PPF prowadzą do wniosku, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że konieczne jest przerzucenie ciężaru kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zwolnienie od kosztów sądowych może zatem obejmować tylko osoby najuboższe, których rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących żywotnych interesów strony. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć miejsce zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona nie nadużywa swych uprawnień procesowych i gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Tylko wówczas, gdy wnioskodawca podejmował wszechstronne starania, aby uzyskać niezbędne środki finansowe, może oczekiwać, że koszty jego udziału w postępowaniu sądowym zostaną przerzucone na innych obywateli i podatników. Ocena zdolności płatniczych obejmuje nie tylko majątek posiadany przez stronę i jej rodzinę, ale także posiadanie obiektywnie rozumianej zdolności do zdobycia potrzebnych środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 1799/15). Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą w podeszłym wieku, a więc pozbawioną możliwości dodatkowego zarobkowania. Utrzymuje się wraz z żoną ze świadczeń emerytalnych w łącznej miesięcznej kwocie ponad 4400 zł. W ocenie Sądu uzyskiwane stałe dochody w połączeniu z ponoszonymi wydatkami pozwalają na wygospodarowanie kwoty 100 zł na uiszczenie wpisu w niniejszej sprawie. Zauważyć należy, że skarżący nie wskazał, że osiąga dochody w kwocie 4380 zł a ponosi wydatki w kwocie 4600 zł. Podkreślić należy, że Sąd nie dysponował również danymi z rachunku skarżącego, wobec tego nie mógł z sposób pełny ocenić jego sytuacji majątkowej. Skarżący już w piśmie z dnia 16 września 2015 r. został wezwany m.in. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez niego i jego żonę rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W załączniku do sprzeciwu nadesłał zaś jedynie za 1 miesiąc – stan konta na dzień 5 stycznia 2016 r, wynosił 4173,87 zł. Ponadto część nadesłanych rachunków wskazuje, że skarżący posiada zasoby pieniężne na dość znaczne – w porównaniu do osiąganych dochodów wydatki – jak choćby zakup opału w dniu 26 października 2015 r. (faktura na 4200 zł). Na marginesie jedynie należy wskazać, że część nadesłanych faktur pochodzi sprzed trzech (na zakup aparatu słuchowego) lub dwóch (zakup materiałów na pokrycie dachu) lat zatem nie może być oceniana przez pryzmat obecnej sytuacji majątkowej skarżącego. Natomiast co do wniosku, o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w kontekście konstytucyjnego prawa stron do ochrony ich interesów w postępowaniu sądowym, należy wskazać, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. – wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi i kontroluje sprawę w jej całokształcie (por. np. postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2013 r. I FZ 70/13, postanowienie NSA z 4 marca 2014 r., sygn. I OZ 135/14). Należy również podkreślić, że niniejsza sprawa może być również rozpoznana w trybie uproszczonym – stosownie do art. 119 pkt 3 P.p.s.a. – na posiedzeniu niejawnym. Taka rozprawa odbywa się bez udziału stron i nie zawiadamia się o niej. Sąd również wtedy kontroluje sprawę w jej całokształcie. Reasumując stwierdzić należy, że niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji majątkowej, która pozwalałaby na przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 (w brzmieniu sprzed nowelizacji) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.