IV SA/Wa 2664/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Wspólnoty Mieszkaniowej [...] położonych przy ul. [...] w [...] od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] położonych przy ul. [...] w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 roku Wspólnota Mieszkaniowa [...] położonych przy ul. [...] w [...] (dalej również jako: "skarżąca", "Wspólnota") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, Wspólnota złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że Wspólnota drugi raz z rzędu wykazuje stratę w sprawozdaniu finansowym (za 2016 i 2017 rok) – razem jest ot kwota 86.833,45 zł. Wspólnota w bieżącym roku poniesie znaczne wydatki związane z naprawami części wspólnych. Wskazano, że strata za 2017 r. wyniosła 52.890,64 zł. Skarżąca wskazała, że podsiada środki finansowe zgromadzone na dwóch rachunkach w [...] w kwotach: 295.895,56 zł i 47.063,86 zł. Przedmiotowy wniosek został rozpoznany postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r, którym odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od postanowienia referendarza skarżąca wniosła sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W treści sprzeciwu Wspólnota podniosła, iż Zarząd Wspólnoty zwołał roczne zebranie członków wspólnoty, którego przedmiotem obrad było m.in. pozyskanie środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednak uchwała taka musi zapaść większością głosów właścicieli lokali, liczoną według wielkości udziałów. Uchwała zostanie podjęta, gdy odpowiednia liczba członków wspólnoty odda głos. Wspólnota liczy 200 lokali, z czego większość jest wynajmowana, co utrudnia kontakt z właścicielami. Wspólnota podniosła, iż podejmuje niezbędne kroki, w celu zebrania odpowiedniej ilości głosów (50%), ale na dzień składania sprzeciwu zebrała dopiero 35 % głosów za przyjęciem uchwały. Ponadto Wspólnota wyjaśniła, iż wskazane kwoty znajdujące się na rachunku bankowym stanowią po części fundusz remontowy (259.891,43 zł), po części fundusz celowy (31.550,80 zł) przeznaczony na dochodzenie roszczeń od dewelopera, którymi nie może rozporządzać. Kwota 83.354,46 zł obejmuje zaliczki na media (51.794,39 zł), które podlegają indywidualnym rozliczeniom i nie mogą być przeznaczone na inny cel, niż zapłata za media, natomiast pozostała kwota 31.560,07 zł stanowi środki przeznaczone na pokrycie bieżących potrzeb zarządu nieruchomością (energia, woda, gaz, konserwacja, sprzątanie, utrzymanie terenów zielonych, ochrony i wywozu odpadów, ubezpieczenia). Wspólnota ponownie stwierdziła, iż w ciągu ostatnich dwóch lat zanotowała ujemny wynik finansowy, ze względu na rosnące koszty utrzymania nieruchomości oraz przedłużający się spór sądowy z developerem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, wobec czego postanowienie referendarza sądowego z dnia 17 kwietnia 2018 r. należało utrzymać w mocy. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Jednocześnie, zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie. Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w nowym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swoich spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania, wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej i w art. 214 § 1 tej ustawy, w świetle którego do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie wyjątkowe traktowanie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza bowiem konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści przepisów art. 246 § 2 pkt 1 i 2 oraz art. 252 § 1 powołanej ustawy wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej pomocy. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2015 r., sygn. akt II OZ 796/15 i z dnia 7 września 2012 r., sygn. akt II OZ 716/12 – dostępne na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie posiada ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 620 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 392/14 – dostępne na wskazanej wyżej stronie internetowej). Należy zgodzić się z przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia referendarza argumentacją, że wskazana we wniosku sytuacja finansowa skarżącej nie wypełnia hipotezy art. 246 § 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy. Jak wynika ze złożonego wniosku, Wspólnota posiada trzy rachunki bankowe, na których ma zgromadzone środki pieniężne w wysokości: 327.706,53 zł.; 47.090,16 zł; 0 zł, a więc środki wielokrotnie przekraczające koszty sądowe w niniejszej sprawie. Wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi bowiem 500,-zł. Ewentualne koszty sądowe, do uiszczenia których skarżąca może być zobowiązana na następnych etapach postępowania – przy założeniu niekorzystnego dla niej wyniku sprawy – to opłata kancelaryjna za doręczenie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem w wysokości 100,-zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – w wysokości 250,-zł. Należy jednak podkreślić, że wymienione opłaty mają charakter potencjalny i obowiązek ich uiszczenia jest rozłożony w czasie. Trafne jest stwierdzenie referendarza, że wspólnota mieszkaniowa jest szczególnym podmiotem prawa, tworzonym przez ogół właścicieli lokali w danym budynku. Zatem, jeżeli środki znajdujące się na rachunkach bankowych Wspólnoty nie mogą, w jej ocenie, być przeznaczone na sfinansowanie niniejszej sprawy sądowej, to Zarząd Wspólnoty powinien był podjąć odpowiednie działania w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych od członków Wspólnoty. Służyć temu mogło, stosownie do art. 31 lit. a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2015 r. poz. 1892), zwołanie zebrania właścicieli lokali w celu przedstawienia okoliczności związanych z koniecznością poniesienia dodatkowych wydatków i podjęcia przez członków wspólnoty uchwały, na mocy której dodatkowe środki zostałyby przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych. Jeżeli takie zebranie zostało faktycznie zwołane i Wspólnota jest w trakcie zbierania głosów za uchwałą mająca na celu zebranie dodatkowych środków na pokrycie kosztów niniejszego postępowania, to w ocenie sądu nic nie stoi na przeszkodzie, aby uiścić wpis ze środków przeznaczonych na bieżący zarząd nieruchomością. Po przegłosowaniu uchwały o dodatkowych środkach finansowych, pieniądze te zostaną zwrócone do wspólnego budżetu Wspólnoty. Rację ma referendarz twierdząc, że brak jest podstaw do przerzucenia na budżet państwa i ogół obywateli kosztów sądowych w niniejszej sprawie zainicjowanej przez skarżącą. Za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia również prowadzenie sporu sądowego z developerem. W rozpoznawanej sprawie, mając na uwadze całokształt okoliczności, słusznie referendarz sadowy stwierdził, że Wspólnota nie wykazała, że jej sytuacja materialna jest tego rodzaju, że uzasadnia wyjątkowe potraktowanie poprzez odstąpienie od zasady ponoszenia kosztów sądowych z własnych środków i przerzucenie kosztów tego postępowania na Państwo. Nie można bowiem promować sytuacji, w której podmioty będą prowadziły spory z organami państwa kosztem Skarbu Państwa. Osoba nosząca się z zamiarem wniesienia skargi do sądu administracyjnego winna zabezpieczyć środki na ewentualne prowadzenie spraw przed sądami. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Referendarz sądowy prawidłowo odmówił skarżącej udzielenia prawa pomocy i w sposób właściwy stanowisko to uzasadnił. Wnioskodawczyni nie zdołała wykazać, że spełnia ustawowe przesłanki skutkujące uwzględnieniem jej wniosku. Stanowiska tego również nie zdołała obalić wniesionym sprzeciwem. W tym stanie rzeczy okoliczności sprawy nie uzasadniały uwzględnienia zgłoszonego żądania i dlatego należało orzec jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.