IV SA/Wa 2671/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Iwaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2018 r. sprawy ze skargi I. J. i R. J. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz I. J. i R. J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. znak [...] orzekł: w pkt 1 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości przeznaczonej pod budowę obwodnicy miasta [...] w ciągu drogi krajowej nr [...] – II etap, położonej w gminie [...] – obszar wiejski, obręb [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0245 ha, stanowiącej współwłasność I. i R. J.; w pkt 2 o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cel budowy obwodnicy miasta [...] w ciągu drogi krajowej nr [...] – II etap, ograniczonego prawa rzeczowego – prawa służebności osobistej ustanowionej na nieruchomości opisanej w pkt 1 decyzji na rzecz K. i J. K.; w pkt 3 o przyznaniu na rzecz I. i R. J. odszkodowania z tytułu dokonanego wywłaszczenia prawa własności nieruchomości opisanej w pkt 1 decyzji w kwocie 21992 zł; w pkt 4 o przyznaniu na rzecz K. i J. K. odszkodowania z tytułu wywłaszczenia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na nieruchomości opisanej w pkt 1 decyzji, w tym dla K. K. w kwocie 5282 zł i dla J. K. w kwocie 4427 zł; w pkt 5 o zobowiązaniu do wypłaty ustalonego w pkt 3 i pkt 4 decyzji odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni, od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu będzie podlegać wykonaniu. W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez I. i R. J. Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...] uchylił w/w decyzję Wojewody [...] w pkt 3 i orzekł o przyznaniu na rzecz I. i R. J. odszkodowania z tytułu dokonanego wywłaszczenia prawa własności nieruchomości w kwocie 12283 zł. Decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lipca 2017 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia. Nieruchomość położona w gminie [...] – obszar wiejski, obręb [...], oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0245 ha, decyzją Wojewody [...] z 6 października 2003 r. znak [...], przeznaczona została pod budowę drogi nr [...] – II etap budowy obwodnicy [...] od km [...] do km [...]. Przedmiotowa działka, oznaczona nr [...] została wydzielona z działki nr [...] zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...], jako współwłasność I. i R. J. W dziale III w/w księgi ujawnione jest prawo służebności osobistej na rzecz J. i K. K. ustanowione umową z 1 lutego 1992 r. polegającej na korzystaniu z jednego pokoju, wspólnej kuchni, łazienki, wc, ogrzanych i oświetlonych, pomieszczenia gospodarczego, gwarantowaniu prawa swobodnego poruszania się po całym obejściu i opieki w czasie choroby. Wszczęcie postępowania w sprawie nastąpiło z dniem zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego tj. z dniem 17 marca 2004 r., zatem zastosowanie mają przepisy dotychczasowe ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Po przedstawieniu przebiegu postępowania, w tym nieprzyjętych propozycji ofert nabycia złożonych małżonkom J. i K., w ocenie Ministra postępowanie w sprawie wywłaszczenia zostało wszczęte i prowadzone prawidłowo, natomiast kwestię sporną stanowi ustalenie odszkodowania za dokonane wywłaszczenie. Organ odwoławczy wskazał, że podstawę do ustalenia odszkodowania stanowi operat szacunkowy sporządzony w dniu 2 sierpnia 2016 r. przez rzeczoznawcę majątkowego D. P., który sporządzono zgodnie z obowiązującymi przepisami. Na potrzeby wyceny rzeczoznawca dokonał analizy cen nieruchomości gruntowych przeznaczonych pod komunikację (tzw. transakcji drogowych) mając na uwadze drogowe przeznaczenie wywłaszczanej nieruchomości, w okresie ostatnich dwóch lat przed datą wyceny, z rynku lokalnego (powiat [...]) ustalając cenę średnią 22,56 zł/m2 , a następnie ustalając wartość współczynników korygujących z uwzględnieniem cech rynkowych obliczył wartość 1 m 2 wycenianej nieruchomości na kwotę 31,16 zł, w oparciu o którą wartość prawa własności gruntu obliczono na 7634 zł. Wartość części składowych gruntu: fragmentu drewnianego ogrodzenia z z furtką i bramą, cokołu betonowego, wylewki betonowej – określono w podejściu kosztowym, metodą kosztów odtworzenia, techniką wskaźnikową na kwotę 10942 zł, wartość składników roślinnych na kwotę 3416 zł, co daje ostateczną wartość prawa własności nieruchomości na kwotę 21992 zł. Natomiast wartość ograniczonego prawa rzeczowego określono w stosunku K. K. na kwotę 5282 zł, a w stosunku do J. K. na 4427 zł. Organ wskazał też, że odszkodowanie ustala się wg wartości nieruchomości a nie szkody jaką poniesie skarżący wskutek budowy czy zmniejszenia się wartości nieruchomości. Ewentualne szkody w postaci immisji i zagrożenia powstałego wskutek zrealizowania inwestycji w najbliższym sąsiedztwie nieruchomości nie mogły być objęte operatem szacunkowym ani decyzją odszkodowawczą. Jednocześnie Minister uchylił pkt 3 decyzji Wojewody [...] wskazując, że jeżeli na wywłaszczanych nieruchomościach są ustanowione ograniczone prawa rzeczowe wysokość odszkodowania przysługującego dotychczasowemu właścicielowi zmniejsza się o kwotę równą wartości tych praw w związku z czym kwotę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia prawa własności 21992 zł należało pomniejszyć o kwotę ograniczonego prawa rzeczowego w kwocie 9709 zł. Decyzja Wojewody ustalająca w sposób wadliwy należne stronom odszkodowanie rażąco naruszała art. 18 ust. 1a, bowiem nie zastosowano tego przepisu. W tej sytuacji, zdaniem Ministra, wydana decyzja z [...] lipca 2017 r. nie narusza zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się z art. 139 kpa. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli R. i I. J. (dalej skarżący) zarzucając naruszenie przepisów procesowych: - art.139 kpa poprzez wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się mimo ,że decyzja organu I instancji nie naruszała w sposób rażący ani prawa ani interesu społecznego, - art. 6 kpa i art. 7 Konstytucji RP poprzez dowolne, wybiórcze i naruszające interesy skarżących stosowanie przepisów prawa z pominięciem części regulacji które maja wpływ na wykładnię zastosowanych przepisów, - art. 7, 8 kpa poprzez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prowadzenia postepowania w sposób niebudzący zaufania do organów administracji publicznej, - art. 12 kpa poprzez rażąco przewlekłe prowadzenie postepowania administracyjnego; naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: - art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach i realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych oraz art. 113 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji obowiązku nabycie przez Skarb Państwa całej nieruchomości skarżących, mimo iż w przypadku wywłaszczenia jedynie części skarżący nie będą mogli użytkować tej pozostałej części w sposób dotychczasowy, a także spadnie wartość tej pozostałej części nieruchomości, jak również skarżący będą narażeni na immisje i zagrożenia powstałe wskutek zrealizowania inwestycji w najbliższym sąsiedztwie ich nieruchomości, - art. 120 ugn poprzez brak ustalenia obowiązku budowy i utrzymania urządzeń niezbędnych do zapobieżenia szkodom i niedogodnością związanym z użytkowaniem przez skarżących pozostałej, niewywłaszczonej części nieruchomości, - art. 128 ust. 1 i 4 ugn w zw. z art. 130 ust. 1 ugn poprzez przyznanie skarżącym zbyt niskiego odszkodowania i braku uwzględnienia szkód i spadku wartości nieruchomości przy ustalaniu wysokości odszkodowania, - art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez brak należytej ochrony prawa własności i wywłaszczenie odwołujących się bez słusznego odszkodowania. Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji, zasądzenie kosztów postepowania wg norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego w potrójnej stawce minimalnej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa obarczona jest wadą rażącego naruszenia prawa, co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności. Minister prowadził bowiem postępowanie odwoławcze w stosunku do osoby zmarłej K. K. Z nadesłanego do akt sądowych odpisu skróconego aktu zgonu (k. 36) wynika, że K. K. zmarła w dniu 11 lipca 2017 r., podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została w dniu [...] lipca 2017 r. Skierowanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej musi być zawsze kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA z dnia 30 września 2009 r., I OSK 1429/08, z dnia 29 grudnia 2009 r., II OSK 151/09; z 22 stycznia 2014 r., I OSK 708/12, z dnia 1 grudnia 2015 r., I OSK 626/14). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstaną skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Należy zauważyć, że jeżeli stroną postępowania jest osoba fizyczna, o jej prawach czy obowiązkach można orzec, jeżeli ma zdolność prawną. Ta ostatnia na gruncie art. 8 Kodeksu cywilnego powstaje co do zasady wraz z urodzeniem a kończy się ze śmiercią osoby. Przymiot strony przysługujący osobie fizycznej wygasa zatem wraz z jej śmiercią, a to oznacza że nie tylko nie można wszcząć postępowania ani wydać decyzji w stosunku do osoby zmarłej, ale także że decyzja ta nie może, wobec braku możliwości fizycznego doręczenia jej wywołać odpowiednich skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia czy organ prowadzący postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy, jak w sprawie niniejszej nie posiadał. Powinien bowiem, w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu. Z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego rozpoznania sprawy, a podstawową regułą postępowania administracyjnego jest jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Wobec powyższego, zaskarżona decyzja podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W związku ze stwierdzeniem takich wad formalnych postępowania odwoławczego Sąd nie miał podstaw do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji. Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy weźmie pod uwagę powyższe ustalenia i właściwie określi strony postępowania, którym zapewni udział w postępowaniu i do których skieruje podjęte rozstrzygnięcie.