IV SA/Wa 2705/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa, , po rozpoznaniu w dniu 5 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu D. F. i M. F. od postanowienia 21 lipca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowity obejmującym zwolnienie kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi D.F. i M. F. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na niszczenie siedliska i osobników roślin objętych ochroną gatunkową postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie D. F. i M. F. ("skarżący") zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonych na urzędowych formularzach oświadczeniach z dnia 26 maja 2017 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, że prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma dorosłymi synami (P. F. i R. F.). Państwo F. są właścicielami gospodarstwa rolnego, w którego skład wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 8,79 ha (3,48 ha w dzierżawie), obora, budynek inwentarsko-składowy, trzy ciągniki [...], przyczepa, a także inwentarz żywy: 18 sztuk bydła i 15 świń. W skład majątku Państwa F. wchodzą ponadto dom o powierzchni 171 m2 oraz samochód osobowy należący do P. F. Skarżący oświadczyli, że otrzymywane przez nich dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych wynoszą 19.950,17 zł rocznie. M. F. otrzymuje ponadto wynagrodzenie za pracę w wysokości około 2.100 zł miesięcznie, zaś P. F. środki w wysokości 500-600 zł miesięcznie za wykonywanie prac dorywczych. Drugi syn skarżących zarejestrowany jest, jako osoba bezrobotna. Wnioskodawcy oświadczyli także, że posiadają oszczędności w wysokości 12.000 zł. Wskazali, że zobowiązania i wydatki wynoszą około 3.800 zł, przy czym latem ponoszą też koszty zakupu nawozów, oprysków, oleju napędowego, folii, koszenia itp. Postanowieniem z 8 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazując między innymi, że wnioskodawcy posiadają oszczędności w wysokości 12.000 zł nie wykonał należycie wezwania referendarza do nadesłania dodatkowych informacji o stanie majątkowym, a podane przez skarżącego informacje w dalszym ciągu nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. W złożonym w ustawowym terminie sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący, ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu pisma przedstawili zarzuty skierowane co do meritum sprawy sądowoadministracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). W świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07; postanowienie NSA z12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 162/17, CBOISA). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione, tak aby Sąd miał przekonanie, co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, CBOISA). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 853/11 oraz z 7 marca 2012r. sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12, CBOISA). Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową strony skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinni wykazać, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne, układające się w logiczną całość, oświadczenia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy jak również wysokość wpisu od zażalenia w kwocie 100 zł, oraz okoliczności faktyczne sprawy, należy stwierdzić, iż referendarz sądowy wydając postanowienie z 3 sierpnia 2017 r. prawidłowo ustalił, że brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazali, że prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma dorosłymi synami (P. F. i R. F). Państwo F. są właścicielami gospodarstwa rolnego, w którego skład wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 8,79 ha (3,48 ha w dzierżawie), obora, budynek inwentarsko-składowy, trzy ciągniki [...], przyczepa, a także inwentarz żywy: 18 sztuk bydła i 15 świń. W skład majątku Państwa F. wchodzą ponadto dom o powierzchni 171 m2 oraz samochód osobowy należący do P. F.. Skarżący oświadczyli, że otrzymywane przez nich dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych wynoszą 19.950,17 zł rocznie. M. F. otrzymuje ponadto wynagrodzenie za pracę w wysokości około 2.100 zł miesięcznie, zaś P. F. środki w wysokości 500-600 zł miesięcznie za wykonywanie prac dorywczych. Drugi syn skarżących zarejestrowany jest, jako osoba bezrobotna. Wnioskodawcy oświadczyli także, że posiadają oszczędności w wysokości 12.000 zł. Wskazali, że zobowiązania i wydatki wynoszą około 3.800 zł, przy czym latem ponoszą też koszty zakupu nawozów, oprysków, oleju napędowego, folii, koszenia itp. Zdaniem Sądu z oświadczenia skarżących wynika, że posiadają prosperujące gospodarstwo rolne a ponadto skarżący wykonuje prace dorywcze, za które również uzyskuje wynagrodzenie. Co prawda wykazane przez skarżących dochody z gospodarstwa i z prac dorywczych nie są bardzo wysokie, niemniej pozwoliły skarżącym na wygenerowanie oszczędności w wysokości około 12.000 zł. Jak zaś wskazano wyżej koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy ubrania. Posiadane przez skarżących zasoby pieniężne, po zabezpieczeniu wydatków na konieczne utrzymanie, w pierwszej kolejności powinny więc zostać przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2016 r. Zgodzić także należy się z referendarzem sądowym, który wskazał w swym postanowieniu, że ponoszenie kosztów sądowych zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony. Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie narusza zatem art. 246 § 1 p.p.s.a., bowiem skarżący nie wykazali, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tylko zaś w przypadku wykazania, że skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania możliwe jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.