IV SA/Wa 2716/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2716/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W dniu 30 stycznia 2017 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w celu wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Skarżący podał, że jest właścicielem następujących nieruchomości: - domu o pow. 110m2 w miejscowości [...] (w trakcie budowy – 170.000 zł); - mieszkania w [...] o pow. 38 m2 (250.000 zł); - mieszkania w [...] o pow. 60 m2 (150.000 zł, w trakcie remontu – wymaga wkładów ok. 30.000 zł); - 7 działek (w gminie [...] o pow. 5,4 ha, w gminie [...] o pow. ok. 1 ha, gminie [...] o pow. ok. 2,4 ha, w gminie [...] pow. ok. 5,4 ha, w gminie [...] o pow. 1350 m2, 2 działki w gminie [...] o pow. 1500 m2 i 800 m2) o łącznej wartości ok. 1.200.000 zł - działki leśnej (3,9 ha) o wartości ok. 30.000 zł. Podał, że posiada oszczędności w wysokości 75.000 zł i 8.500 AUD, a także ma zgromadzone środki na Fundusz Emerytalny w wysokości 23.000 AUD (dolarów australijskich) i 8.200 zł. Posiada także 98 udziałów po 500 zł w spółce [...] sp. z o. o. Wskazał, także, że jest spadkobiercą po zmarłej matce (1/4 majątku). Skarżący podniósł, że do 2013 r. mieszkał i pracował w [...]. Obecnie żyje skromnie z oszczędności. Posiadane nieruchomości (oprócz mieszkań i działki ok. 2 ha w gminie [...]) zakupił za środków pochodzących z indywidulanego funduszu emerytalnego w [...] i nie może z nich korzystać przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Skarżący podniósł, że płaci alimenty i wspomaga finansowo dzieci w [...] (2014 r. – 22.000 zł, 2015 r. – 12.000 zł, 2016 r. – 10.000 zł). Oświadczył, że w 2017 r. finansuje przyjazd dzieci i ich pobyt w Polsce (12.000 zł). Podniósł, że próby znalezienia pracy są nieskuteczne. Pracuje na 1/12 etatu, wynagrodzenie wynosi 115 zł miesięcznie. Oświadczył, że jest po zawale serca oraz ma problemy ortopedyczne – może być konieczna kosztowna operacja kolan. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "P.p.s.a.", skarżący nadesłał m. in.: - wyciągi z posiadanych kont bankowych, - oświadczenie, że nie starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych ani o inne formy pomocy z ARiMR, - PIT – 11 za rok 2016 (dochód roczny 1.460 zł); - wydruk listy płac, z którego wynika, że pobiera wynagrodzenie w wysokości 114,64 zł netto miesięcznie, - powiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie w [...] (569, 80 zł), - powiadomienie o wysokości opłat za mieszkanie w [...] (360,10 zł), - wyjaśnienia do tyczące ograniczenia korzystania z nieruchomości do czasu osiągniecia wieku emerytalnego (w związku ze zgromadzeniem środków w indywidualnym funduszu emertytalnym); - dokumenty potwierdzające przylot dzieci skarżącego w roku 2017 (rezerwacje lotu). Ponadto skarżący przedłożył oświadczenie, w którym stwierdził, że w okresie ostatnich trzech miesięcy poniósł wydatki w wysokości ok 15.000 zł na remont mieszkania w [...], do zakończenia remontu konieczne są nakłady w wysokości ok. 20.000 zł. Podał także, że zakupił bilety lotnicze dla dzieci – ok. 12.000 zł , zaś przewidywane wydatki związane z pobytem dzieci w Polsce ocenił na 6.600 zł. Wymienił następujące wydatki miesięczne: żywność – 726,11 zł, trwałe (wyposażenie mieszkania itp.) – 210,19 zł, odzież i obuwie – 64 z, artykuły domowe (środki czystości itp.) - 112,59 zł, transport (bilety, benzyna) – 429,72 zł, telekomunikacja (telefon, Internet) – 53,56 zł, słodycze – 95,94 zł, zdrowie – 120,11 zł, kultura i rekreacja – 453,42 zł, opłaty administracyjne/prawne – 253,25 zł, utrzymanie mieszkania – 407,02 zł, zaś planowane w 2017 r. wydatki na dzieci mają wynieść ok. 550,00 zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek zważono co następuje: W pierwszej kolejności zaznaczyć należy, że prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jaki i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Stosownie bowiem do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze am.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 omawianego przepisu). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Niewątpliwie konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W ocenie referendarza sądowego, w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest właścicielem domu, dwóch mieszkań (łączna wartość ok. 570.000 zł), 7 działek o łącznej wartości ok. 1.200.000 zł oraz działki leśnej o wartości ok. 30.000 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce w wysokości: 75.000 zł i 8.500 AUD, a także w funduszu emerytalnym w wysokości 23.000 AUD i 8.200 PLN. W ocenie referendarza sądowego posiadanie takiego majątku oraz oszczędności w podanej wyżej kwocie wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku skarżącego, bowiem dysponuje on środkami pieniężnymi w wysokości wielokrotnie przekraczającej wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowane uznać należy stanowisko, w świetle którego posiadanie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, gdyż tworzy możliwość generowania przychodów jako źródło pożytków w wyniku wynajmu lub dzierżawy tej nieruchomości innemu podmiotowi bądź też nawet sprzedaży nieruchomości (zob. postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2016 r., II OZ 149/16). W sytuacji skarżącego – będącego właścicielem jednego domu i dwóch mieszkań oraz ww. działek – z całą pewnością istnieje możliwość uzyskania dodatkowych dochodów, poprzez chociażby wynajęcie pokoju, mieszkania, domu, czy wydzierżawienie albo sprzedaż działek (czy też chociażby jednej działki – o pow. ok. 2 ha położonej w gminie [...], której skarżący nie zakupił, według jego oświadczenia, ze środków z indywidualnego funduszu emerytalnego) . Mając powyższe na uwadze, należy przyjąć, że skarżący nie wykazał, że w jego przypadku zdobycie środków na koszty postępowania jest obiektywnie niemożliwe. Ponadto posiadane przez skarżącego oszczędności – nawet uwzględniając argumentację skarżącego o niemożności korzystania z tych zgromadzonym w funduszu emerytalnym do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego) – w wysokości ok. 75.000 zł oraz. 8.500 AUD (jak deklaruje on w formularzu PPF) z cała pewnością umożliwiają skarżącemu ze skorzystania prawa do sądu na obecnym etapie postepowania, bez konieczności przerzucania tego ciężaru na społeczeństwo. Ponadto z oświadczenia majątkowego skarżącego (tj. z danych zawartych na formularzu PPF oraz z oświadczeń i dokumentów nadesłanych w uzupełnieniu wniosku) wynika, że posiadane przez skarżącego oszczędności pozwalają na zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb koniecznego bieżącego utrzymania skarżącego. Pozwalają także na opłacenie kosztów lotu dzieci skarżącego z [...] w wysokości ok. 12.000 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika, że ponosi wszystkie koszty swojego utrzymania, również opłaca alimenty (jest to kwota ok. 3476 zł miesięcznie). Nie podał by miał trudności z ich bieżącym regulowaniem, czy jakieś zaległości płatnicze. Za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy nie przemawiają również argumenty skarżącego dotyczące wydatków na remont mieszkania w [...] (poniesionych już - w wysokości 15.000 zł i planowanych – w wysokości ok. 20.000 zł). Wydatki związane z remontem nieruchomości mogłyby zostać uwzględnione przy ocenie wniosku tylko i wyłącznie wówczas, gdyby wykazano, że przeprowadzenie rzeczonego remontu jest niezbędne z uwagi na zaspokojenie koniecznych potrzeb bytowych skarżącego. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r. (II OZ 127/09) koszty remontu mieszkania (domu) mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu art. 246 § 1 p.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego w warunkach przedmiotowej sprawy, przede wszystkim zaś mając na uwadze fakt, ze skarżący posiada jeszcze dwie inne nieruchomości (dom oraz inne mieszkanie), pozwalające na zaspokojenie jego potrzeb mieszkaniowych, wskazywane przesz niego wydatki związane z remontem mieszkania w [...] nie mogą zostać uznane za najbardziej niezbędne wydatki, z których nie można zrezygnować lub odłożyć w czasie w celu uregulowania w pierwszej kolejności należności z tytułu zainicjowanego postępowania sądowego. Wydatki poniesione na remont mieszkania nie mają bowiem pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia, stanowiących dochód budżetu państwa, opłat sądowych. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też orzeczono jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.