IV SA/Wa 287/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Tomasz Wykowski po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. S. S. (dalej "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Od postanowienia tego skarżący, w przewidzianym prawem terminie, wniósł sprzeciw. Pismem Sądu z dnia 28 kwietnia 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia sprzeciwu, w terminie 7 dni, poprzez nadesłanie następujących dokumentów: a) wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych, b) dokumentu potwierdzającego wysokość świadczenia emerytalnego (np. odcinka wypłaty świadczenia z ostatniego miesiąca, bądź kopii decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o przyznaniu tego świadczenia), c) oświadczenia jaki skarżący ma tytuł prawny do lokalu, w którym mieszka (tj. czy jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą – jeżeli tak należy nadesłać kopię umowy najmu), d) kopii dokumentów (rachunków) wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania (czynsz), opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, e) dokumentów (ewentualnie oświadczenia) potwierdzających zadłużenie skarżącego na 20 000 zł, w szczególności należy wskazać kiedy i u kogo skarżący zaciągnął dług, czy go aktualnie spłaca – jeżeli tak, to w jakich okresach oraz w jakiej wysokości oraz czy z tego powodu toczy się wobec niego postępowanie egzekucyjne. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 maja 2014 r. Termin do wykonania wezwania Sądu upłynął zatem bezskutecznie w dniu 9 maja 2014 r. Skarżący w zakreślonym terminie nadesłał pismo, w którym zakwestionował zasadność wezwania go do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych wskazując, że "wezwanie sądu stanowi przestępcze nękanie powoda". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy trzeba mieć na względzie, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. P.p.s.a., przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym uwarunkowane jest wykazaniem przez stronę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Analiza treści powołanych wyżej przepisów wskazuje, że wnioskodawca wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżący spełnia przesłanki uprawniającej go do zwolnienia od kosztów sądowych, nie został spełniony. W ocenie Sądu w przedmiotowym postępowaniu skarżący nie przedstawił w sposób należyty swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a tym samym uniemożliwił merytoryczną ocenę złożonego wniosku. Ustosunkowując się do powyższego należy mieć na względzie następujące regulacje. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie zaś do § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń uzupełniających to oświadczenie. Skarżący składając przedmiotowy wniosek na formularzu PPF wskazał jedynie, że uzyskuje dochód z emerytury w wysokości 1.92 zł oraz, ze jest zadłużony na kwotę 20.000 zł. Informacji o wysokości uzyskiwanych dochodów oraz kwocie zadłużeniu skarżący nie potwierdził jednak stosownym dokumentami, nie złożył również żadnego oświadczenia co do tytułu prawnego do lokalu, w którym mieszka (nie wskazał czy jest właścicielem, czy najemcą lokalu). Wnioskodawca nie określił także wysokości aktualnie ponoszonych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania oraz innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Zatem w przywołanych powyżej okolicznościach, w których oświadczenia skarżącego okazały się nierzetelne, wnioskodawca zobligowany był do przedstawienia Sądowi nie tylko stosownych oświadczeń, ale również i dowodów, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów prowadzenia procesu. Zauważyć również należy, że skarżący poza tym, że nie nadesłał stosownych dokumentów, w tym m.in. wyciągów z kont bankowych, czy kopii rachunków potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków koniecznych, nie złożył również żadnych oświadczeń w tym zakresie. Podkreślenia wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2011 r., sygn.. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 13 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 440/14). Przypominając, że z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania, należy skonstatować, że oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu wniosku oraz piśmie z dnia 9 maja 2014 r. nie czynią zadość wezwaniu do uzupełnia braków wniosku w sposób pozwalający na dokonanie właściwej oceny aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Ustosunkowując się natomiast do twierdzenia skarżącego, że wszystkie niezbędne informacje o jego stanie majątkowym znajdują się w aktach spraw będących w posiadaniu sądu należy podnieść, że przedmiotem oceny, czy wnioskujący o przyznanie prawa pomocy spełnia kryteria do jego przyznania mogą być tylko aktualne, szczegółowe oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy. Z urzędu Sądowi jest wiadome, że skarżący korzystał z prawa pomocy przyznanego mu na mocy postanowienia z dnia 2 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt IVSA/Wa 1556/11. Należy jednak mieć na uwadze, że rozpoznanie przedmiotowego wniosku miało miejsce w 2012 r, natomiast podstawą do oceny niniejszego wniosku winny być aktualne informacje pozwalające na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. W sytuacji zatem, gdy strona postępowania nie przedstawia aktualnych informacji o stanie majątkowym, a ponadto uchyla się od uzupełnienia wniosku o stosowne dokumenty i oświadczenia, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W konsekwencji, odstępując od należytego wypełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uniemożliwił dokonanie jego właściwej oceny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.