IV SA/Wa 3185/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E. L. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 7 grudnia 2015 r. skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Małżonkowie są zatrudnieni na podstawie umów o pracę. Wynagrodzenie skarżącej wynosi 2.800 zł netto miesięcznie, natomiast wynagrodzenie jej męża wynosi 1.260 zł miesięcznie. Jako posiadany majątek nieruchomy skarżąca wykazała: dom o powierzchni 200 m2, mieszkanie o powierzchni 40 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1,26 ha. Wskazała, że jest współwłaścicielką samochodu [...] z 2008 r. o wartości około 12.000 zł. E. L. wykazała następujące wydatki gospodarstwa domowego: kredyt w wysokości 130.000 zł (rata: 1.800 zł miesięcznie), media (150 zł miesięcznie), koszty leczenia (500 zł miesięcznie), ubezpieczenie majątku (800 zł rocznie), opał (3.600 zł rocznie), a także koszty utrzymania mieszkania, środków czystości i wyżywienia, których wysokości nie podała. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i obecnie nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy przy tym zauważyć, że dokonując oceny, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. E. L. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez skarżącą możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i męża nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wpis od skargi, do którego uiszczenia wezwano skarżącą zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 19 października 2015 r., wynosi w przedmiotowej sprawie 300 zł. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej wyniesie 150 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość innych, ewentualnie należnych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpisy od zażaleń, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Przy wysokości opłat sądowych kształtujących się na wskazanym poziomie, nie sposób przyjąć, że wykazane przez skarżącą dochody i stan majątkowy - po zabezpieczeniu środków na konieczne utrzymanie dwuosobowej rodziny - nie pozwalają wygospodarować 300 zł na wpis od skargi kasacyjnej, czy 100-150 zł na ewentualnie należne, inne opłaty sądowe. E. L. i jej mąż osiągają stałe dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości ponad 4.000 zł netto miesięcznie. Wydatki gospodarstwa domowego, których wysokość podała skarżąca, wnoszą średnio 2.817 zł miesięcznie. Uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w odniesieniu do których storna nie podała wielkości miesięcznych obciążeń, jak wyżywienie, środki czystości, czy ubranie, należy stwierdzić, że dochód na wskazanym poziomie pozwala skarżącej i jej mężowi wygospodarować, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, środki niezbędne do poniesienia kosztów postępowania przez sądem. Ponadto, mając na względzie, że najwyższym, comiesięcznym obciążeniem budżetu domowego Państwa L. jest spłata kredytu w wysokości 130.000 zł, należy wskazać, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek zasadniczo nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08. Niepublikowane. Dostępne: LEX nr 486700 oraz http://orzeczenia.nsa.gov.pl, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma zatem podstaw, aby obciążenie Skarbu Państwa kosztami postępowania sądowego uzasadniać koniecznością spłaty przez stronę kredytu na zakup lub budowę mieszkania lub domu w sytuacji, gdy w skład jej majątku nieruchomego wchodzą dwie nieruchomości mieszkaniowe - dom i mieszkanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się także, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 30 września 2015 r. sygn. I OZ 1071/15 i z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OZ 1062/15. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz z dnia 20 października 2004 r. sygn. FZ 454/04. Niepublikowane.). Skarżąca i jej mąż, jak wskazano, posiadają majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 200 m2, mieszkania o powierzchni 40 m2, a także nieruchomości rolnej o powierzchni 1,26 ha. Są również współwłaścicielami samochodu osobowego o wartości około 12.000 zł. Zarówno więc relacja wielkości dochodu regularnie uzyskiwanego przez skarżącą i jej męża do wielkości tych wydatków gospodarstwa domowego, które mają niezbędny charakter, jak i należący do małżonków majątek, wykluczają ustalenie, że E. L. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i męża. Ponoszenie kosztów postępowania sądowego zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania strony postępowania. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, albo że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jej i jej rodziny. Jak wskazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena wykazanego przez E. L. stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.